Gỡ khó cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Phóng viên (PV): Trong bối cảnh hiện nay, đâu là rủi ro lớn nhất đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa? Khi doanh nghiệp nhỏ và vừa bị ảnh hưởng sẽ tác động tới tăng trưởng kinh tế địa phương ra sao, thưa ông?

TS Mạc Quốc Anh: Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa đối mặt rủi ro lớn nhất là dòng tiền và niềm tin thị trường bị bào mòn đồng thời. Chi phí đầu vào, lãi vay và tuân thủ pháp luật tăng, trong khi sức mua yếu khiến giá bán khó điều chỉnh, đẩy doanh nghiệp vào thế “kẹt giữa hai gọng kìm”.

Tiến sĩ Mạc Quốc Anh.

Rủi ro lớn nhất là đứt gãy dòng tiền ngắn hạn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ, vốn mỏng, ít dự phòng. Khác với doanh nghiệp lớn có thể giãn chi phí hay tái cấu trúc, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa phải xoay vòng vốn nhanh để tồn tại. Khi doanh thu không đủ bù chi phí kéo dài, họ buộc phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm lao động hoặc rời thị trường, dù mô hình kinh doanh chưa hẳn thất bại. Về dài hạn, doanh nghiệp nhỏ và vừa còn đối mặt nguy cơ suy giảm năng lực cạnh tranh và bị loại khỏi chuỗi giá trị. Khi phải dồn nguồn lực để “chống đỡ”, doanh nghiệp thiếu dư địa đầu tư cho công nghệ, nhân lực và chuyển đổi số, ngày càng yếu thế trước doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng, tạo ra phần lớn việc làm tại chỗ và đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức sống của kinh tế địa phương. Khi khu vực này suy yếu, hệ quả trước hết là suy giảm việc làm, thu nhập của người lao động, kéo theo sức mua tiếp tục giảm, tạo thành vòng xoáy tiêu cực.

PV: Theo ông, những chính sách hỗ trợ nào cần được ưu tiên triển khai ngay để giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua giai đoạn khó khăn, tránh làn sóng rút lui khỏi thị trường trong thời gian tới?

TS Mạc Quốc Anh: Năm 2025, Việt Nam có gần 297.500 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,4% so với năm 2024. Tuy nhiên, cũng có hơn 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, chính sách hỗ trợ cần chuyển mạnh từ dàn trải sang ưu tiên đúng điểm nghẽn, đúng thời điểm và đúng đối tượng.

Hoạt động sản xuất tại nhà máy của Công ty TNHH Kẻ Gỗ tại tỉnh Thái Nguyên.

Ưu tiên đầu tiên, cấp bách nhất là chính sách về dòng tiền và chi phí tài chính. Việc tiếp tục cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ, giảm lãi suất cho vay thực chất và mở rộng các gói tín dụng ưu đãi với điều kiện tiếp cận đơn giản hơn là rất cần thiết. Cùng với đó, cần giảm chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính để doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực cho sản xuất-kinh doanh. Đồng thời, chính sách không chỉ khuyến khích thành lập mới mà phải hướng tới giữ doanh nghiệp ở lại thị trường, hỗ trợ tái cấu trúc và chuyển đổi mô hình. Cần có các chương trình “cứu trợ có điều kiện”, hỗ trợ doanh nghiệp tái cấu trúc, chuyển đổi mô hình kinh doanh, thay vì để họ rút lui một cách thụ động. Cuối cùng, cần phát huy mạnh hơn vai trò của hiệp hội doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong việc đồng hành, tư vấn và kết nối. Nhiều doanh nghiệp rút lui không phải vì mô hình không còn phù hợp mà vì thiếu thông tin, thiếu tư vấn và không biết tìm kiếm sự hỗ trợ ở đâu.

PV: Năm 2026 được dự báo còn nhiều biến động, ông có khuyến nghị nào để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao sức chống chịu, vững vàng hơn trước những biến động của thị trường?

TS Mạc Quốc Anh: Năm 2026 được dự báo tiếp tục có nhiều biến động từ cả bên ngoài lẫn nội tại nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, điều cốt lõi không chỉ là dự báo trúng mọi biến động mà là nâng cao sức chống chịu nội tại.

Khuyến nghị đầu tiên, doanh nghiệp cần tập trung nâng cao sức chống chịu nội tại, coi quản trị rủi ro là trọng tâm với các phương án dự phòng về dòng tiền, thị trường, nguồn cung và nhân sự. Thứ hai, doanh nghiệp cần tái cấu trúc chi phí và mô hình kinh doanh theo hướng tối ưu, loại bỏ khâu kém hiệu quả và tập trung vào sản phẩm, dịch vụ có biên lợi nhuận tốt hơn. Thứ ba, cần đa dạng hóa thị trường, đối tác để giảm phụ thuộc và phân tán rủi ro. Thứ tư, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần đầu tư cho con người và tư duy dài hạn. Công nghệ có thể mua, vốn có thể vay, nhưng tư duy quản trị và chất lượng nhân lực mới là yếu tố quyết định sức bền của doanh nghiệp. Trong một thế giới nhiều biến động, doanh nghiệp nào giữ được đội ngũ gắn bó, linh hoạt và sẵn sàng học hỏi sẽ có lợi thế cạnh tranh lâu dài.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!