Ông Tâm “Da cam”

QĐND - Nhiều người dân tỉnh Bình Thuận rất yêu mến Đại tá Nguyễn Thành Tâm, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin (NNCĐDC) tỉnh và gọi ông bằng cái tên thân mật: Ông Tâm “Da cam”. Trò chuyện với ông, chúng tôi được nghe những câu chuyện mưu trí dũng cảm của ông trong chiến đấu và những việc làm nhân nghĩa, sẻ chia với NNCĐDC những năm gần đây.

Chiến đấu bằng tinh thần quả cảm

Đại tá Nguyễn Thành Tâm, nguyên Phó đại đội trưởng Đại đội 440 thuộc lực lượng vũ trang (LLVT) huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận, kể: “Ngày 14-3-1968, tại địa bàn xã Phan Rí Thành (huyện Bắc Bình), Đại đội 440 phối hợp với Đại đội 489 thuộc LLVT tỉnh tổ chức trận phục kích Đại đội Bảo an của Chi khu Quân sự huyện Bắc Bình. Theo hiệp đồng, đơn vị lấy tiếng súng M79 của tôi làm hiệu lệnh nổ súng. Đến 5 giờ cùng ngày, đơn vị chiếm lĩnh xong trận địa. Nhằm tiêu diệt được nhiều địch, tôi để chúng đến thật gần và đợi đội hình của chúng lọt hết vào trận địa mới nổ súng. Khi tên đi đầu cách vị trí của tôi khoảng 10m, tôi bóp cò, đầu đạn bay trúng tên địch, nhưng đạn lại không nổ, song tên địch vẫn ngã lăn xuống đất. Ngay lúc đó, tôi hô khẩu lệnh cho đơn vị đồng loạt nổ súng”. Bị đánh bất ngờ, quân địch hoảng loạn tháo chạy. Sau 30 phút chiến đấu, đơn vị làm chủ trận địa. Kết thúc trận đánh, ông Tâm mới kiểm nghiệm được, khi đầu đạn M79 bắn ra khỏi miệng nòng súng, ở cự ly 10m, đầu đạn chưa xoay đủ số vòng nhất định nên chưa gây nổ. Với kinh nghiệm này, ông đã kịp thời phổ biến cho đơn vị, nhân dân trong vùng sử dụng hiệu quả súng M79 thu được của địch để diệt địch hiệu quả hơn.

Đại tá Nguyễn Thành Tâm (đứng thứ ba hàng sau, từ bên phải sang) thăm tặng quà NNCĐDC tỉnh Bình Thuận.

Trận phục kích tại xã Phan Rí Thành vừa kết thúc, đến 7 giờ sáng cùng ngày thì địch tăng viện tiến công vào hướng Đại đội 489. Ông Tâm được giao nhiệm vụ chỉ huy một trung đội chi viện cho đơn vị bạn. Thế nhưng sau hơn 1 giờ chiến đấu, đơn vị ông chỉ còn một băng đạn trung liên. Tình huống vô cùng khó khăn, ông Tâm triển khai cho Tiểu đội 1, Tiểu đội 3 vòng vượt rút về vị trí tập kết, còn Tiểu đội 2 sẽ ở lại cùng ông chiến đấu. Phương án ông đưa ra, nhưng cán bộ, chiến sĩ lại không đồng ý, mọi người đều đề nghị tất cả ở lại chiến đấu. Ông lý giải: “Ở lại không còn đạn sẽ thương vong, ta sẽ không còn lực lượng chiến đấu lâu dài”. Nghe ông phân tích, cán bộ, chiến sĩ đã đồng ý phương án của ông. Ông dùng số đạn còn lại tổ chức Tiểu đội 2 nghi binh kìm chế địch để hai tiểu đội tổ chức lui quân an toàn. Đơn vị đã chiến đấu anh dũng, cả bộ phận ở lại lúc này chỉ còn mình ông trong vòng vây của địch. Ông bình tĩnh quan sát hướng bên sườn phải, có một tên địch đang lăm le khẩu súng chĩa về phía ông. Tiếp cận lại gần, ông liền giương súng (súng đã hết đạn) thẳng vào tên địch. Tên địch vội hạ súng lao xuống ẩn nấp. Chớp thời cơ, ông vượt ra khỏi vòng vây của địch trong tiếng súng bắn đuổi của chúng. Ông Tâm nhớ lại: “Về đến đơn vị, gặp lại tôi, ai cũng vui mừng vì tôi may mắn trở về, nhưng cũng vô cùng thương tiếc những đồng đội đã hy sinh. Nén nỗi đau, ai cũng thầm hứa những trận tới sẽ quyết tâm tiêu diệt thật nhiều quân thù. Cởi chiếc áo dù khoác trên mình, lúc này tôi mới biết, chiếc áo đầy vết đạn xuyên loang lổ. Sờ khắp toàn thân không bị thương, tôi mới biết mình may mắn được sống để chiến đấu tiếp”. Mưu trí dũng cảm lập nhiều thành tích, cuối tháng 12-1974, ông được cấp trên bổ nhiệm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 482, một đơn vị chủ lực của  LLVT tỉnh Bình Thuận.

Trận đánh đồn Kim Bình

Ông Tâm cho biết: “Tham gia nhiều trận đánh, trong đó không ít trận đơn vị phải tìm cách vượt qua những vùng địch thả chất độc hóa học, Trận đồn Kim Bình, khiến tôi nhớ nhất. Đây cũng là trận đánh giúp tôi có thêm kinh nghiệm trong tổ chức chỉ huy chiến đấu tiến công địch ở công sự vững chắc”. Đầu năm 1975, Tiểu đoàn 482 được giao nhiệm vụ tiêu diệt đồn Kim Bình, ở xã Hàm Thắng, huyện Hàm Thuận Bắc. Đồn do Đại đội Nghĩa quân (Chi khu Quân sự huyện Hàm Thuận Bắc) chốt giữ. Tại đây, địch bố trí gồm: Hai trung đội phòng ngự bên trong, một trung đội tuần tra vòng ngoài. Đồn có hệ thống công sự kiên cố, nhiều lớp hàng rào, có vũ khí hiện đại. Sau nhiều ngày điều nghiên, ông quyết định dùng chiến thuật đặc công kết hợp với chiến thuật bộ binh, chia làm hai mũi (mỗi mũi một đại đội), một bí mật tiếp cận tiến công và một đánh địch vòng ngoài. Theo kế hoạch, 12 giờ đêm 14-3-1975 đơn vị nổ súng. Thế nhưng quá trình tiếp cận địch, Đại đội 3 ở vòng ngoài đã đụng địch, trong khi đó Đại đội 1, 2 chưa mở được cửa mở. Ông Tâm nhớ: “Lúc đó, pháo địch bắn ra dồn dập, nhưng đạn pháo địch chủ yếu bắn về hướng Đại đội 3. Tôi nhận định, địch chưa phát hiện được hai mũi tiến công của ta. Thống nhất trong chỉ huy, tôi tổ chức Đại đội 3 nổ súng đánh địch nhưng vừa đánh vừa lui dần, còn Đại đội 1, 2  bí mật lui ra ém quân chờ thời cơ. Bấy giờ, đồng chí Nguyễn Minh Quyết, Phó chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ CHQS tỉnh điện yêu cầu chỉ huy tiểu đoàn báo cáo, nhưng tôi liền khóa máy không trả lời vì nếu báo qua điện thoại, địch sẽ có thể nghe được. Lúc đó tư tưởng bộ đội cũng muốn rút ra hẳn, tôi phải xuống từng bộ phận nêu rõ cách đánh, xây dựng niềm tin chiến thắng cho chiến sĩ. Đến 2 giờ sáng cùng ngày, tiếng đạn pháo ngớt, ông nghe rõ tên chỉ huy địch lệnh cho binh lính của chúng: “Việt Cộng chạy hết rồi, vào ngủ đi…”. Tình huống diễn ra đúng như ý định của tôi”. Ông tổ chức lại đội hình chiến đấu, chia làm hai mũi, bí mật tiếp cận cắt rào, luồn sâu áp sát mục tiêu. Đúng 3 giờ sáng cùng ngày, ông phát lệnh nổ súng. Trước sự tiến công táo bạo của ta, quân địch quá bất ngờ chống cự yếu ớt rồi bỏ chạy. Đến 4 giờ  cùng ngày, Tiểu đoàn 482 làm chủ trận địa. Từ kinh nghiệm này giúp ông tổ chức nhiều trận đánh táo bạo, tạo thế để các quân đoàn chủ lực giải phóng quê hương.

Trọn vẹn nghĩa tình

Đại tá Nguyễn Thành Tâm quê ở xã Hòa Thắng (huyện Bắc Bình), tham gia cách mạng rất sớm, nhưng tháng 5-1962, ông mới được nhập ngũ vào Đại đội 440. Trải qua kháng chiến chống Mỹ và chiến đấu giúp bạn Cam-pu-chia đến năm 1989, ông được bổ nhiệm là Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Bình Thuận. Rời quân ngũ năm 1999, ông tích cực tham gia công tác xã hội. Từ năm 2005 đến nay, ông là Chủ tịch Hội NNCĐDC tỉnh Bình Thuận. “Công việc tuy vất vả, nhưng càng công tác, tôi nhận thấy công việc ngày càng có ích vì giúp đỡ được đồng đội không may bị “Thảm họa da cam/đi-ô-xin”. Trong chiến tranh, địa bàn tỉnh Bình Thuận cũng là nơi địch sử dụng nhiều chất độc hóa học, nên nhiều đồng đội, nhân dân đã bị ảnh hưởng chất độc da cam/đi-ô-xin”. Đại tá Nguyễn Thành Tâm tâm sự. Say mê công việc, có lần đang làm nhiệm vụ, ông không may bị đổ bệnh phải đi cấp cứu điều trị ở bệnh viện hơn một tháng. Thế nhưng khi khỏi bệnh, ông lại tích cực tham gia. Theo ông Tâm: “Để chia sẻ giúp đỡ đồng đội hiệu quả, mình phải nắm chắc khó khăn, nguyện vọng của NNCĐDC, xây dựng chương trình hành động phù hợp”. Bởi vậy, mỗi lần thăm tặng quà NNCĐDC, ông luôn chú ý tìm hiểu nắm chắc đối tượng có hoàn cảnh nhất để kịp thời giúp đỡ.

Cuối tháng 3-2007, tại buổi tặng quà NNCĐDC ở huyện Tuy Phong, ông biết bà Lê Thị Lại, ngụ thôn Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Tân, là cán bộ phụ nữ trong kháng chiến, có chồng là liệt sĩ, hoàn cảnh còn khó khăn. Một mình bà Lại vất vả nuôi một người con bị chất độc da cam, nay bà lại nhận một con nuôi nữa. Ông bày tỏ: “Đến thăm bà Lại, tôi càng thấu hiểu nỗi vất vả và khát vọng vượt lên cuộc sống của bà”. Cô con gái Lê Thị Ngà đã 35 tuổi, nhưng mọi sinh hoạt cá nhân vẫn phải nhờ bàn tay bà. Để có tiền nuôi con, hằng ngày, bà đi khắp ngõ xóm thu lượm ve chai bán lấy tiền. Trong một lần đi lượm ve chai, bà phát hiện một bé sơ sinh bị bỏ rơi. Bà lặng lẽ bế đứa bé về tự mua sữa chăm nuôi. Đoàn thể địa phương có đề nghị bà đưa cháu đến tổ chức xã hội nuôi dưỡng nhưng bà không chịu. Chia sẻ với hoàn cảnh của bà, ông đã kịp thời vận động các nhà hảo tâm xây tặng bà căn nhà tình thương, đồng thời tặng 7 triệu đồng để bà có thể kiếm việc làm tốt hơn. Ngưng một lát, ông cho biết: “Đó chỉ là một trong số 121 NNCĐDC hoàn cảnh khó khăn mà tôi đã kịp thời vận động các doanh nghiệp, nhà hảo tâm xây tặng 121 căn nhà tình thương”. Tri ân đồng đội, từ năm 2005 đến nay, ông còn vận động các tổ chức, nhà hảo tâm được hơn 11,9 tỷ đồng, tặng quà cho các NNCĐDC. Ông chủ động phối hợp với các tổ chức trong và ngoài nước tổ chức nhiều hoạt động cụ thể chia sẻ nỗi đau của NNCĐDC tỉnh Bình Thuận.

Bài và ảnh: NGUYỄN DUY HIỂN