Tìm phương thức hiệu quả

Nhu cầu tư vấn tâm lý học đường là rất lớn

Trên thực tế, ngành Tâm lý học học đường hình thành từ lâu. Thế nhưng, nhu cầu được đào tạo bài bản, cập nhật và bắt kịp với thực tế đang diễn ra hằng ngày về tâm lý học đường thì lúc nào cũng luôn nóng hổi. Ngay cả các diễn đàn về tâm lý học đường, các hoạt động nghiệp vụ trao đổi cũng luôn nhận được sự quan tâm của nhiều giáo viên, giảng viên, nhà nghiên cứu đang trực tiếp tham gia giảng dạy và nắm bắt các vấn đề về tâm lý của học sinh hiện nay.

Thực tế, những năm gần đây, hòa chung với guồng quay của xã hội, tâm lý của trẻ em đang có những biến đổi khá đa chiều. Chính vì thế, không chỉ những người làm công tác chuyên môn liên quan đến lĩnh vực tâm lý học đường mà ngay cả ở các bậc phụ huynh nhu cầu này cũng rất lớn. Ông Đặng Nam, Cục trưởng Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho biết, hằng năm, tổng đài đường dây nóng của cục tiếp nhận trung bình hơn 300.000 cuộc gọi đến, trong đó có 65% là cuộc gọi của người lớn và 35% cuộc gọi của trẻ em. Các cuộc gọi được tư vấn chi tiết và thực hiện quy trình kết nối để hỗ trợ, can thiệp. Đáng chú ý, các cuộc gọi tư vấn về tâm lý tăng vọt từ hơn 800 cuộc năm 2013 lên gần 3.000 cuộc năm 2015. Các vấn đề liên quan đến nhà trường được hỏi và tư vấn gồm: Quan hệ giữa học sinh với giáo viên; quan hệ bạn bè cùng lớp, cùng trường; áp lực học tập, thi cử; hướng nghiệp; các khoản đóng góp, chi phí học tập và đặc biệt là bạo lực trong trường học.

Cũng chính từ đây, ông Đặng Nam nêu vấn đề: Bảo vệ trẻ em trong trường học Việt Nam hiện nay cần lấy Tâm lý học học đường và tham vấn học đường làm trung tâm. Từ đó mới có thể sàng lọc, phát hiện những bất thường hoặc vấn đề của mỗi học sinh ở dạng nguy cơ hoặc biểu hiện ban đầu của tình trạng tổn thương hoặc bị xâm hại, đồng thời tiếp tục tham gia vào việc đánh giá sự ổn định, tái hòa nhập của mỗi đứa trẻ trong và sau quá trình thực hiện kế hoạch hỗ trợ, can thiệp.

Thống nhất với quan điểm trên, TS Ngũ Duy Anh, Vụ trưởng Vụ Công tác học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: Các cơ sở giáo dục, nhà trường không chỉ là nơi trẻ em được tiếp nhận, rèn luyện về tri thức, nhân cách mà còn phải là môi trường lành mạnh cho trẻ em và tham gia vào việc bảo vệ trẻ em ở cả 3 cấp độ (phòng ngừa, hỗ trợ, can thiệp các nguy cơ và hành vi gây tổn hại cho trẻ em và xâm hại trẻ em). Thời  gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bước đầu triển khai một số hoạt động để từng bước đưa công tác tư vấn tâm lý đi vào nền nếp và bài bản. Trong năm 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tiến hành khảo sát thực trạng công tác tư vấn tâm lý tại một số trường trung học phổ thông, trung học cơ sở và đại học trên địa bàn các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Dương, TP Hồ Chí Minh, Khánh Hòa. Tuy nhiên, việc triển khai công tác tư vấn tâm lý cho học sinh tại các trường phổ thông còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất và đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản về chuyên gia ngành tâm lý học.

Theo PGS, TS Lê Quang Sơn, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, bối cảnh sống, học tập và rèn luyện của thế hệ trẻ trong xã hội hiện đại chứa đựng không ít yếu tố bất lợi, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách người học. Nhu cầu được hỗ trợ về mặt tinh thần để phát triển thuận lợi nhất ngày càng trở nên cấp bách hơn đối với từng người học. Bản thân hoạt động giáo dục trong các nhà trường cần được làm phong phú thêm với những hiểu biết sâu hơn về mặt tâm lý của học sinh để tạo điều kiện thích hợp hóa nội dung giáo dục theo các khả năng và điều kiện của người học. Tuy nhiên, ở Việt Nam, Tâm lý học học đường còn khá mới mẻ, chỉ được quan tâm phát triển trong khoảng 10 năm trở lại đây. Trong các nhà trường, theo những quy định hiện hành cũng chưa có thiết chế chuyên biệt cho công tác tâm lý học đường. Các hoạt động tâm lý học đường còn ở mức độ thử nghiệm và tìm hướng.

Triển khai trong trường học như thế nào?

Một cuộc khảo sát tại 20 trường ở Hà Nội cho kết quả, tỷ lệ các em đã tìm kiếm sự hỗ trợ của cán bộ tham vấn chiếm 21% tổng số lượng học sinh. Điều đó cho thấy nhu cầu trợ giúp tâm lý của học sinh là khá lớn. Kết quả khảo sát ngẫu nhiên về mô hình dịch vụ tham vấn tâm lý học sinh với 845 em của 20 trường sau năm học thứ hai vào tháng 5-2016 cho thấy, hơn 90% học sinh đã nhận dịch vụ tham vấn tâm lý tại 20 trường cảm thấy thỏa mãn và giải quyết được khó khăn của bản thân.

Về thực tế này, ông Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng phòng Công tác học sinh, sinh viên thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hà Nội cho rằng: Mô hình tham vấn tâm lý học sinh là mô hình mới được đưa vào trường học, nên việc triển khai thực hiện cần có hướng dẫn cụ thể. “Tham vấn là công việc mới, chưa có trong các nhà trường nên không biết việc triển khai tham vấn có đạt hiệu quả không. Hơn nữa, học sinh ở nông thôn rất ngại chia sẻ những vấn đề thầm kín hay có tính chất nhạy cảm nên thực hiện là không hề dễ dàng. Bên cạnh đó, vấn đề hành lang pháp lý cho việc này cũng còn nhiều điểm cần quan tâm.

Việc tạo hành lang pháp lý là cần thiết. Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ quan tâm hơn nữa đến vấn đề này. TS Ngũ Duy Anh cho biết thêm: Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành thông tư hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý trong trường phổ thông làm cơ sở để các nhà trường triển khai một cách có hiệu quả công tác tư vấn tâm lý; đồng thời sẽ đề xuất với Bộ Nội vụ xây dựng biên chế, tổ chức cho cán bộ làm công tác tư vấn tâm lý trong các trường phổ thông.

Như vậy, bên cạnh việc cần thiết có thêm nhiều hình thức triển khai tư vấn học đường, thì khi có những hành lang pháp lý mới, Tâm lý học học đường sẽ được triển khai rộng rãi và mang lại hiệu quả tích cực hơn.

NGỌC PHƯƠNG