Để làm rõ hơn vấn đề này, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân Điện tử.

Tiến sĩ Phạm Tất Thắng. Ảnh: Anh Vũ.

Phóng viên (PV): Thưa ông, hiện nay, việc tự chủ đại học đang có thực trạng tư duy theo kiểu đặt nặng lợi ích, mục tiêu tài chính hơn chất lượng. Ý kiến của ông thế nào về điều này?

TS Phạm Tất Thắng: Tự chủ đối với trường đại học một cách toàn diện là tự chủ cả về tổ chức, bộ máy nhân sự, tài chính và học thuật. Tuy nhiên, hiện nay, tự chủ của một số trường đang thiên về lợi ích tài chính. Kể cả 23 trường đang được thí điểm tự chủ cũng phải lo 100% kinh phí. Trường nào tự chủ được tài chính sẽ được giao tự chủ các mặt khác. Và chắc chắn, tất cả các hoạt động đều phải cân nhắc về tài chính. Điều đó sẽ ảnh hưởng đến tư duy của các nhà trường trong quá trình đào tạo.

Tuy nhiên, cũng cần phải nhìn nhận một cách khách quan là tự chủ đại học trong Luật Giáo dục đại học hiện hành đã nêu rõ là tự chủ toàn diện từ tổ chức bộ máy nhân sự, tự chủ về tài chính, tài sản, tự chủ về mặt học thuật... Việc sửa đổi luật lần này vẫn tiếp tục xác định theo hướng đó.

PV: Hiện đang có dư luận nhà trường đã phải nâng điểm chuẩn để đánh trượt thí sinh vì không tuyển đủ số lượng để mở ngành. Điều này được cho là vì cơ sở đào tạo quan tâm đến lợi ích mà quên đi danh tiếng và chất lượng, ông nghĩ gì về điều này?

TS Phạm Tất Thắng: Đó là trường hợp khá đáng tiếc. Dĩ nhiên, trong quá trình thực hiện đào tạo, các trường sẽ phải cân nhắc để vừa đảm bảo lợi ích lại vừa giữ được danh tiếng và chất lượng đào tạo. Bởi cuối cùng đối với một cơ sở giáo dục thì danh tiếng, thương hiệu của một nhà trường mới là cái quan trọng nhất. Và đương nhiên điều đó chỉ có được qua chất lượng đào tạo. Đào tạo sinh viên và lao động được thị trường lao động đón nhận và có đóng góp về mặt học thuật mới là cái đích đến lâu dài. Vì vậy, chắc chắn các trường sẽ không đánh đổi bằng bài toán kinh tế mà sẽ phải cân nhắc. Khi chúng ta nói đến câu chuyện tự chủ thì các trường sẽ tôn trọng sứ mệnh tạo ra nguồn lao động cho xã hội.

Các trường đại học phát triển có thương hiệu, có uy tín thì khi được phép tự chủ, nhà trường sẽ có điều kiện được nâng trần học phí, có thêm nhiều đề tài, dự án khoa học... Đó chính là lợi ích mà việc lựa chọn ưu tiên tiêu chí chất lượng đào tạo sẽ mang lại. Điều đó để khẳng định một lần nữa là các trường sẽ rất phải cân nhắc giữa lợi ích và chất lượng đào tạo.

PV: Việc giao quyền tự chủ hoàn toàn chỉ dành cho các trường có thể tự chủ về tài chính, điều này có công bằng với các trường đào tạo những ngành nghề không được coi là "hot" hiện nay không, thưa ông?

TS Phạm Tất Thắng: Việc trường nào lo được kinh phí thì được tự chủ hoàn toàn thì chưa hoàn toàn đúng. Bởi hiện nay, nhiều trường có các ngành nghề đào tạo mà nhu cầu nhà nước, xã hội đang cần tuy nhiên là không đủ độ “hot” để thu hút các nguồn lực tài chính. Vì thế nếu làm như vậy thì các trường như thuộc khối sư phạm hay Khoa học cơ bản sẽ không thể thực hiện tự chủ cao. Bởi các trường này ngành nghề đào tạo không thể tự cân đối kinh phí, như vậy thì không bao giờ tự chủ được.

Vậy thì điều chúng ta cần làm là tạo điều kiện để các trường thể hiện được năng lực quản trị của mình. Đối với các ngành quan trọng, cần thiết thì nhà nước vẫn phải đầu tư. Có điều không phải đầu tư theo phương thức như hiện nay mà các trường có thể tham gia đấu thầu hoặc để nhà nước đặt hàng đào tạo những ngành quan trọng.

PV: Theo ông, chúng ta có cần một chế tài nào đó để đảm bảo các trường đại học khi thực hiện tự chủ không rơi vào tình trạng vì trọng tiêu chí này mà quên đi tiêu chí khác?

TS Phạm Tất Thắng: Chúng ta có lẽ cũng không thật cần thiết phải có các thể chế. Làm như vậy là ảnh hưởng tới tính tự chủ cao của các trường. Nếu các trường để ảnh hưởng đến chất lượng thì sẽ ảnh hưởng đến thương thương hiệu nhà trường. Điều này sẽ khiến các trường đứng trước nguy cơ lâu dài có thể bị loại khỏi guồng máy đào tạo. Vì thế, thiết nghĩ chúng ta chỉ cần tạo hành lang pháp lý và có các định hướng cụ thể để các trường phát huy các ưu thế chú ý đến nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như phục vụ xã hội.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

CẨM THANH (Thực hiện)