Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi ấy là một thực tế ít được chú ý, rằng các thiết bị sức khỏe thông minh đang thu thập lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ và có thể bị chia sẻ cho bên thứ ba, trở thành mục tiêu của tin tặc hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi bảo hiểm, việc làm và đời sống cá nhân. 

Thiết bị đeo thông minh biết về bạn nhiều hơn bạn nghĩ

Phần lớn người dùng cho rằng đồng hồ thông minh hay thiết bị theo dõi sức khỏe chỉ đơn giản ghi nhận số bước chân hoặc hỗ trợ luyện tập thể thao. Trên thực tế, các thiết bị hiện đại đang hoạt động như những “máy ghi dữ liệu” liên tục về cơ thể con người.

Những cảm biến nhỏ gắn trên cổ tay có thể theo dõi nhịp tim theo thời gian thực, đo nồng độ oxy trong máu, ghi nhận nhiệt độ da, phân tích chất lượng giấc ngủ và cập nhật vị trí địa lý thông qua GPS. Một số thiết bị còn dự đoán chu kỳ kinh nguyệt, đánh giá mức độ căng thẳng, khả năng hồi phục cơ thể hoặc phát hiện té ngã và gửi cảnh báo khẩn cấp.

Điều đáng chú ý là quá trình thu thập dữ liệu diễn ra gần như liên tục, kể cả khi người dùng ngủ hoặc không sử dụng thiết bị. Theo thời gian, hệ thống sẽ tạo ra một “dòng thời gian sức khỏe” cực kỳ chi tiết, phản ánh thói quen sinh hoạt, tình trạng thể chất và cả sức khỏe tinh thần của người dùng.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng những dữ liệu tưởng chừng vô hại lại có thể tiết lộ rất nhiều thông tin riêng tư. Chẳng hạn, biến động nhịp tim có thể phản ánh mức độ căng thẳng hoặc dấu hiệu lo âu. Mô hình giấc ngủ bất thường đôi khi liên quan đến trầm cảm hoặc áp lực tâm lý kéo dài. Dữ liệu GPS cho thấy người dùng đi đâu, vào thời điểm nào và với tần suất ra sao.

Phần lớn người dùng cho rằng đồng hồ thông minh hay thiết bị theo dõi sức khỏe chỉ đơn giản ghi nhận số bước chân hoặc hỗ trợ luyện tập thể thao. Ảnh: stayprepared.sg 

Thậm chí, một số thiết bị còn có khả năng phát hiện những thay đổi sinh lý liên quan tới giai đoạn đầu thai kỳ thông qua nhịp tim lúc nghỉ và chất lượng giấc ngủ. Có trường hợp người dùng biết được tình trạng của bản thân thông qua các thuật toán trước cả khi thực hiện xét nghiệm mang thai.

Không giống hồ sơ bệnh án tại bệnh viện vốn được bảo vệ bởi các quy định nghiêm ngặt, phần lớn công ty sản xuất thiết bị đeo thông minh lại không chịu sự điều chỉnh của các đạo luật bảo mật y tế. Điều này đồng nghĩa dữ liệu sức khỏe của người dùng có thể bị chia sẻ, phân tích hoặc thương mại hóa theo những cách mà các cơ sở y tế không được phép thực hiện.

Dữ liệu sức khỏe có thể trở thành “mỏ vàng” cho bên thứ ba

Một trong những vấn đề gây tranh cãi lớn nhất là việc dữ liệu sức khỏe được chuyển tới các đối tác bên ngoài thông qua những điều khoản sử dụng mà người dùng hiếm khi đọc kỹ.

Nhiều công ty công nghệ thu thập dữ liệu để phục vụ quảng cáo, nghiên cứu thị trường hoặc hợp tác với các nhà môi giới dữ liệu. Dù các bộ dữ liệu thường được tuyên bố là “ẩn danh”, nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần kết hợp với nguồn thông tin công khai khác là hoàn toàn có thể xác định danh tính cụ thể.

Các công ty bảo hiểm đặc biệt quan tâm đến loại dữ liệu này. Một số doanh nghiệp đưa ra ưu đãi giảm phí nếu khách hàng đồng ý chia sẻ mức độ vận động hoặc chỉ số sức khỏe hằng ngày. Tuy nhiên, chính dữ liệu đó cũng có thể bị sử dụng theo hướng ngược lại nếu người dùng giảm vận động, ngủ kém hoặc xuất hiện dấu hiệu sức khỏe suy giảm.

Không chỉ lĩnh vực bảo hiểm, dữ liệu sức khỏe và lối sống còn ngày càng ảnh hưởng tới tuyển dụng lao động, xét duyệt vay vốn hoặc kiểm tra lý lịch thông qua các đơn vị tổng hợp dữ liệu.

Rủi ro càng lớn hơn khi các công ty công nghệ bị mua bán hoặc sáp nhập. Khi chủ sở hữu thay đổi, chính sách quyền riêng tư cũng có thể thay đổi theo. Dữ liệu từng được người dùng chia sẻ theo một bộ điều khoản ban đầu có thể tiếp tục bị khai thác theo những quy định hoàn toàn khác mà họ gần như không có cơ hội từ chối.

Trong khi đó, nguy cơ rò rỉ dữ liệu luôn hiện hữu. Các công ty thiết bị sức khỏe thường lưu trữ thông tin của hàng triệu người dùng trên máy chủ đám mây, biến chúng thành mục tiêu hấp dẫn với tin tặc. Một vụ rò rỉ dữ liệu năm 2021 từng làm lộ thông tin của khoảng 61 triệu người dùng thiết bị theo dõi sức khỏe, bao gồm tên, ngày sinh, cân nặng, chiều cao và lịch sử GPS của các buổi tập luyện.

Ngoài các cuộc tấn công vào máy chủ, bản thân thiết bị đeo cũng tồn tại nhiều điểm yếu bảo mật. Một số thiết bị sử dụng mật khẩu mặc định hoặc cơ chế xác thực yếu khiến kẻ xấu có thể truy cập trực tiếp để lấy dữ liệu theo thời gian thực.

Các ứng dụng kết nối với thiết bị cũng là nguồn rủi ro đáng kể. Nhiều ứng dụng yêu cầu quyền truy cập vượt quá nhu cầu cần thiết, như hình ảnh, thiết bị thu âm thanh, giọng nói, hoặc danh bạ. Điều này mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu vượt xa chức năng theo dõi sức khỏe ban đầu.

Theo các chuyên gia quyền riêng tư, phần lớn người dùng không nhận thức đầy đủ về lượng dữ liệu mà thiết bị đeo thu thập cũng như cách chúng được sử dụng. Trong khi đó, các cài đặt mặc định thường ưu tiên tối đa hóa việc thu thập dữ liệu thay vì bảo vệ quyền riêng tư.

Người dùng có thể làm gì để tự bảo vệ mình?

Dù khó có thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro, người dùng vẫn có thể chủ động giảm mức độ phơi lộ dữ liệu cá nhân bằng nhiều biện pháp đơn giản.

Bước đầu tiên là kiểm tra lại toàn bộ dữ liệu mà công ty đang lưu trữ. Phần lớn các hãng công nghệ hiện cung cấp công cụ xuất dữ liệu trong phần cài đặt tài khoản, cho phép người dùng tải về lịch sử theo dõi trong nhiều năm.

Việc đọc lại chính sách quyền riêng tư cũng rất cần thiết, đặc biệt với các thiết bị đã sử dụng lâu năm. Chính sách có thể đã thay đổi nhiều lần so với thời điểm người dùng đăng ký ban đầu. Các mục liên quan đến chia sẻ dữ liệu, hợp tác với bên thứ ba hoặc thời gian lưu trữ thông tin cần được xem xét kỹ.

Người dùng cũng nên rà soát các ứng dụng và dịch vụ đã kết nối với thiết bị sức khỏe. Mỗi dịch vụ liên kết đồng nghĩa với thêm một bên có quyền truy cập dữ liệu cá nhân. Những ứng dụng không còn sử dụng nên bị hủy quyền ngay lập tức.

Quyền truy cập vị trí là yếu tố đặc biệt quan trọng. Nhiều ứng dụng theo dõi GPS liên tục chứ không chỉ trong lúc luyện tập, tạo ra bản đồ chi tiết về hoạt động hằng ngày của người dùng. Việc giới hạn quyền truy cập vị trí ở mức “chỉ khi sử dụng ứng dụng” có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ bị theo dõi.

Ngoài ra, người dùng nên tắt các tính năng chia sẻ dữ liệu cho quảng cáo hoặc phân tích nếu không thực sự cần thiết. Đây thường là các tùy chọn được bật mặc định và nằm sâu trong phần cài đặt.

Một số chuyên gia cũng khuyến nghị sử dụng email riêng cho các ứng dụng sức khỏe thay vì dùng tài khoản chính, nhằm hạn chế khả năng các nhà môi giới dữ liệu liên kết thông tin sức khỏe với những dữ liệu cá nhân khác.

Việc bật chế độ máy bay trong những thời điểm riêng tư hoặc tắt đồng bộ liên tục cũng giúp giảm nguy cơ dữ liệu bị truyền lên máy chủ theo thời gian thực. Một số thiết bị hỗ trợ lưu trữ cục bộ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đám mây có thể mang lại mức độ bảo vệ quyền riêng tư cao hơn.

Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, người dùng cũng cần thay đổi thói quen sử dụng. Việc đăng ảnh chụp màn hình quá trình luyện tập lên mạng xã hội có thể vô tình tiết lộ vị trí, thời gian sinh hoạt hoặc tuyến đường thường xuyên di chuyển. Đồng bộ thiết bị qua Wifi công cộng hoặc sử dụng chung mật khẩu với email cá nhân cũng là những sai lầm phổ biến làm gia tăng nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu.

Theo giới chuyên gia, dữ liệu sức khỏe không đơn thuần là những con số về vận động hay nhịp tim. Chúng phản ánh rất chi tiết đời sống thể chất và tinh thần của mỗi cá nhân. Một khi bị thu thập và lưu trữ lâu dài, dữ liệu này có thể ảnh hưởng tới quyền lợi bảo hiểm, công việc, khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và cả đời sống riêng tư trong nhiều năm sau đó.

Các thiết bị sức khỏe thông minh rõ ràng mang lại nhiều lợi ích thiết thực, từ hỗ trợ luyện tập đến phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật. Tuy nhiên, những tiện ích đó cũng đi kèm cái giá không nhỏ về quyền riêng tư.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản có giá trị, việc hiểu rõ thiết bị của mình thu thập những gì, dữ liệu được sử dụng ra sao và chủ động kiểm soát quyền chia sẻ thông tin đang trở thành yêu cầu cần thiết đối với mọi người dùng công nghệ hiện đại.