Nào là sự khan hiếm SGK ở một số địa phương khiến phu huynh phải chạy đôn đáo đi tìm mua cho con em mình trong dịp đầu năm học mới. Nào là mỗi năm xã hội phải tốn kém đến cả nghìn tỷ đồng để mua SGK nhưng học sinh chỉ sử dụng một lần rồi bỏ.

Trước những bức xúc của dư luận, mới đây, đại diện lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) giải trình rằng, SGK được triển khai đồng bộ ở các cơ sở giáo dục trong cả nước từ năm học 2002-2003. Suốt 16 năm qua, phiên bản SGK từ đó đến nay cơ bản sử dụng ổn định. Ngay sau khi SGK được ban hành năm 2002, Bộ GD&ĐT đã nêu rõ quan điểm là “SGK cần được luân chuyển sử dụng nhiều lần” và các trường cần chú trọng xây dựng các tủ sách dùng chung để tạo điều kiện cho học sinh khó khăn được mượn sách; giáo viên cần giáo dục, nhắc nhở học sinh có ý thức giữ gìn (không được viết, vẽ,… vào sách) để sử dụng SGK được lâu bền.

Như vậy, không phải Bộ GD&ĐT không chỉ đạo các cơ sở giáo dục đề cao trách nhiệm giữ gìn, bảo quản để có thể sử dụng lâu dài SGK ở bậc phổ thông. Tuy nhiên, chỉ đạo một đằng, nhưng cách làm lại một nẻo nên mới xảy ra tình trạng lãng phí trong sử dụng SGK. Vì trong phần lớn cuốn SGK hiện hành, nhất là ở bậc tiểu học và trung học cơ sở, nhiều bài tập được biên soạn theo hình thức trắc nghiệm, học sinh chỉ cần điền “đúng/sai” hay điền/viết vào chỗ chấm, ô trống… là có thể hoàn thành bài tập. Trong khi đó, vì muốn tiện lợi, học sinh chỉ thích điền ngay kết quả bài tập vào SGK mà không muốn viết lại cả câu hỏi và kết quả trả lời vào quyển vở khác. Với giáo viên vì muốn nhanh gọn, đơn giản nên cũng kiểm tra kết quả bài tập của học sinh trong SGK. Cái thói quen tưởng chừng như vô hại đó của cả học sinh và giáo viên dẫn đến hệ quả là rất nhiều cuốn SGK đã bị viết, vẽ, tẩy, xóa… vô tội vạ. Vì thế, SGK chỉ sử dụng được một lần rồi bỏ...

Rõ ràng, chỉ vì mấy cái ô trống, mấy cái chỗ chấm… yêu cầu học sinh điền vào trong SGK mà khiến xã hội mỗi năm phải tốn kém đến cả nghìn tỷ đồng. Tổng cộng suốt 16 năm qua, những ô trống, chỗ chấm vô hình trung làm xã hội lãng phí đến chục nghìn tỷ-số tiền có thể xây được cả nghìn ngôi trường mới cho học sinh nghèo vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.  

Một trong những nguyên lý cơ bản của giáo dục là phải kiên trì, bền bỉ giáo dục, rèn luyện, uốn nắn học sinh biết làm từ cái dễ, cái đơn giản rồi mới làm đến cái khó, cái phức tạp. Nhưng tiếc thay, chỉ có mỗi việc hướng dẫn, chỉ bảo, nhắc nhở học sinh cần làm bài tập vào vở viết tay để vừa nâng cao ý thức rèn luyện chữ viết cho các em, vừa góp phần giữ gìn, bảo quản SGK, thì phần đông giáo viên lại bỏ qua việc làm ý nghĩa này.    

Từ câu chuyện sử dụng lãng phí SGK, có thể nói rằng, nếu không chú trọng giáo dục học sinh biết chắt chiu, tiết kiệm từ những việc rất nhỏ như làm bài tập trong vở viết, vở bài tập, thì khó có thể rèn luyện các em coi trọng đức tính chỉn chu, chia sẻ với khó khăn của người khác. Tất nhiên, vấn đề sử dụng lãng phí SGK không hẳn xuất phát từ sự đơn giản trong suy nghĩ, thói quen của học sinh và giáo viên, mà còn liên quan đến trách nhiệm của những người biên soạn và các nhà xuất bản ấn hành những cuốn sách này.

Theo lộ trình từ năm học 2020-2021 sẽ triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới từ lớp 1. Đây là thời cơ cho cả nhà quản lý giáo dục, nhà biên soạn, nhà xuất bản cùng tìm ra giải pháp tốt nhất cho việc biên soạn, xuất bản, sử dụng SGK một cách khoa học, hiệu quả, tiết kiệm tối ưu, tránh lãng phí nghìn tỷ như thời gian qua.

BẢO NHƯ