Để phần nào nhìn nhận khách quan về vấn đề này, phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trao đổi với PGS, TS Đinh Quang Hải, Viện trưởng Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

Phóng viên (PV): Kết quả điểm môn Lịch sử trong kỳ thi THPT quốc gia 2018 có tới hơn 80% ở mức dưới trung bình, ông đánh giá điều này như thế nào?

PGS, TS Đinh Quang Hải: Là nhà nghiên cứu lịch sử đã gần 40 năm, trước kết quả thi môn Lịch sử năm nay, tôi rất buồn. Theo thống kê, điểm trung bình của môn thi này là 3,79 điểm. Trong số thí sinh dự thi môn Lịch sử có 468.628 thí sinh/563.013 tổng số thí sinh dự thi có điểm thi dưới trung bình (chiếm 83,24%). Có đến 66% thí sinh dự thi môn này chỉ để lấy điểm xét tốt nghiệp THPT. Đó được coi là một trong những nguyên nhân dẫn đến kết quả thi môn Lịch sử thấp. Ngược lại, những em dự thi với mục đích xét tuyển đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) thì điểm đều ở mức cao. Như vậy, kết quả đã phản ánh đúng thực trạng dạy và học môn Lịch sử hiện nay. Đó là, học tập theo kiểu ứng thí. Em nào học để thi cần kết quả cao thì sẽ tập trung học, còn em nào chỉ thi lấy điểm xét tốt nghiệp thì điểm rất thấp.

Phổ điểm môn thi Lịch sử trong kỳ thi THPT quốc gia 2018.

PV: Thưa ông, nhiều người cho rằng trách nhiệm của kết quả trên không thuộc về thí sinh?

PGS, TS Đinh Quang Hải: Tôi có theo dõi khảo sát nhiều điểm thi của các trường trên cả nước. Trong đó, có địa phương cho là đề thi môn Lịch sử năm nay khó và dài, có trường lại coi là vừa sức với học sinh. Việc đánh giá ra đề còn là câu chuyện dài. Chúng ta cũng không nên đổ lỗi cho thí sinh, mà theo tôi lỗi ấy ở nhiều phía. Đầu tiên là từ phía ngành giáo dục chưa thực sự coi trọng môn Lịch sử, chưa coi đây là môn thi bắt buộc đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT. Trong nhà trường, chương trình, phương pháp dạy học chưa có đột phá. Lỗi cũng ở một bộ phận người dân và thậm chí là những người có trách nhiệm chưa thực sự quan tâm đúng mức đến lịch sử. Nhưng rõ ràng, xét ở khía cạnh nào đó, khi học sinh coi môn Lịch sử chỉ là điều kiện để xét tốt nghiệp thì cũng sẽ không thực sự trách nhiệm với môn học. Các em cũng cần thấy rõ trách nhiệm của mình trước thực tế điểm thi thấp năm nay.

PV: Ông đánh giá thế nào về vị trí của môn Lịch sử trong nhà trường hiện nay?

PGS, TS Đinh Quang Hải: Phải khẳng định rằng, vai trò của môn Lịch sử trong nhà trường hiện nay chưa được coi trọng đúng mức. Thậm chí, có thời điểm, ngành giáo dục còn đưa ra phương án tích hợp một cách cơ học môn Lịch sử vào môn khác mà dư luận xã hội đã phải lên tiếng. Về phía học sinh, nhiều em chưa thực sự yêu thích môn học này mà học mang tính đối phó. Về phía phụ huynh, hiện nay phần lớn các bậc cha mẹ thường định hướng con em học các môn, các khối ngành khoa học tự nhiên hơn là khoa học xã hội. Do đó, môn Lịch sử trong nhà trường thực tế đang không được coi trọng trên nhiều phương diện. Điều này đặt ra yêu cầu các nhà trường cần đánh giá đúng hơn vai trò của môn học này.

Nguyên nhân chính của thực trạng trên đây thứ nhất là do phương pháp dạy và học. Dạy của các thầy, cô còn mang tính nhồi nhét kiến thức. Học sinh thì học mang tính đối phó. Cùng với đó, chương trình sách giáo khoa còn khá nặng nề. Đặc biệt, việc biên soạn chương trình mới dù đã có nhiều thay đổi, cải tiến cho hay hơn, hấp dẫn hơn, song nhìn nhận thẳng thắn, chúng ta chưa làm được như kỳ vọng.

PGS, TS Đinh Quang Hải.

PV: Theo ông, để các bạn trẻ yêu thích tìm hiểu lịch sử nước nhà, chúng ta cần làm gì? Làm thế nào để kết quả dạy học môn Lịch sử trong nhà trường được cải thiện hơn?

PGS, TS Đinh Quang Hải: Quan trọng nhất là làm sao cho các thông tin về lịch sử hấp dẫn, được truyền tải đến giới trẻ một cách tự nhiên. Chúng ta cần chú trọng cho giới trẻ tiếp cận kiến thức lịch sử từ thực tế cuộc sống thông qua các hoạt động tập thể, các sinh hoạt thường ngày, hay qua các tác phẩm điện ảnh xứng tầm với lịch sử nước nhà...

Đối với môn Lịch sử trong nhà trường thì đầu tiên là cần giảm tải nội dung, đi vào các nội dung thiết yếu, không đưa quá nhiều sự kiện vụn vặt, tránh nặng nề. Chương trình sách giáo khoa phải có các hình thức minh họa để tạo cho học sinh sự hấp dẫn hơn khi học. Cần đổi mới cả phương pháp dạy học của giáo viên và cách thức tiếp nhận kiến thức lịch sử của học sinh. Việc đặt môn Lịch sử ngang hàng với các môn học được coi là môn chính khác rất cần thiết. Cần đưa môn thi Lịch sử là bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây sẽ là động lực cho thầy và trò cùng cải thiện hiệu quả dạy, học bộ môn này.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

DUY VĂN (thực hiện)