Cần đưa ra "lực hút" và "lực đẩy"

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Đắc Hưng, Vụ trưởng Vụ Giáo dục, Đào tạo và Dạy nghề, Ban Tuyên giáo Trung ương về vấn đề này.

Phóng viên (PV): Những năm gần đây, công tác giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho HSPT đạt được một số kết quả khả quan, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế. Theo ông, nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này?

TS Nguyễn Đắc Hưng: Hiện nay, công tác phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS được định hướng vào 4 luồng chính: Học tiếp lên THPT; học bổ túc THPT; học nghề hoặc trung cấp; tham gia thị trường lao động. Những năm gần đây cho thấy, học sinh học xong bậc THCS chủ yếu là học lên THPT. Nhiều em không vào được các trường THPT công lập thì chọn vào các trường THPT dân lập hoặc các cơ sở giáo dục thường xuyên, “chuột chạy cùng sào” mới chọn con đường học nghề. Tôi cho rằng, nguyên nhân chính là do tâm lý “chạy” theo bằng cấp của xã hội còn nặng nề. Trong khi công tác hướng nghiệp và đào tạo nghề chưa tốt thì việc phân luồng cho học sinh THCS là rất khó, chưa thật sự đạt hiệu quả.

TS Nguyễn Đắc Hưng.

PV: Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018-2025” được kỳ vọng tạo sự chuyển biến mạnh mẽ công tác phân luồng học sinh. Ông đánh giá như thế nào về tính khả thi của đề án?

TS Nguyễn Đắc Hưng: Việc hướng nghiệp và phân luồng HSPT hiện nay là rất quan trọng và cần thiết. Đề án đặt ra mục tiêu khá cao, trong đó đáng chú ý đến năm 2020, khoảng 55% trường THCS, 60% trường THPT có giáo viên kiêm nhiệm làm nhiệm vụ tư vấn hướng nghiệp đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ; phấn đấu ít nhất 30% học sinh tốt nghiệp THCS, 40% học sinh tốt nghiệp THPT tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, theo thống kê hiện nay, phần lớn tại các tỉnh, thành phố tỷ lệ học sinh học lên THPT khoảng 80%, tỷ lệ học sinh sau THCS theo học nghề chiếm 18-20%, riêng ở các thành phố lớn chỉ đạt 7-8%. Từ thực tế này, theo tôi nếu công tác phân luồng học sinh sau THCS không có giải pháp mạnh mẽ thì mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 như đề án đề ra khó có thể thực hiện được.

Học sinh tham gia Ngày hội tư vấn xét tuyển đại học, cao đẳng 2018 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Ảnh: Thu Hoài.

PV: Chương trình giáo dục phổ thông mới mà Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố được chia hai giai đoạn: Giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp. Sự phân định này có phù hợp với mục tiêu của đề án không, thưa ông?

TS Nguyễn Đắc Hưng: Chương trình giáo dục phổ thông mới đã bám sát yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết số 29/NQ-TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Theo đó, giai đoạn giáo dục cơ bản được thực hiện ở bậc tiểu học và THCS, giai đoạn định hướng nghề nghiệp ở bậc THPT. Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, học sinh sẽ phải đạt kiến thức phổ thông nền tảng để tiếp tục học lên THPT, học nghề. Từ chỗ giáo dục hướng nghiệp ở bậc THCS lên giáo dục định hướng nghề nghiệp ở bậc THPT, có thể nói rằng sự phân chia giai đoạn của chương trình mới hoàn toàn phù hợp với mục tiêu đề án đề ra.

PV: Thưa ông, giải pháp nào để khắc phục những hạn chế trong công tác giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho HSPT hiện nay?

TS Nguyễn Đắc Hưng: Tôi cho rằng, để thực hiện được mục tiêu như đề án đề ra cần phải có "lực hút" và "lực đẩy". "Lực hút" ở đây đầu tiên là tạo ra những chính sách để thu hút người học. Đối với học sinh học xong bậc THCS chọn con đường học nghề, phải trang bị cho các em kiến thức nghề lẫn kiến thức văn hóa, đồng thời tạo cho các em có điều kiện về kinh tế, như: Học bổng, miễn giảm học phí, hỗ trợ cho vay, hỗ trợ khởi nghiệp, tạo việc làm… Tiếp theo là chính sách cho người dạy và nhà trường. Bên cạnh việc xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đạt về chất lượng, cần phải có chế độ chính sách cho giáo viên kiêm nhiệm công tác giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng trong trường phổ thông. Mở rộng khung lương giáo viên dạy nghề giỏi tương đương với những cán bộ giảng dạy có trình độ cao. Cần khuyến khích các cơ sở đào tạo nghề thu hút học sinh từ bậc THCS, tăng thêm nguồn đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy... Cuối cùng là chính sách thu hút đối với người sử dụng lao động, đặc biệt là những doanh nghiệp sử dụng lao động tốt nghiệp bậc THCS, học nghề. Khuyến khích các đơn vị sử dụng lao động tích cực tham gia giáo dục nghề nghiệp và tuyển dụng lao động ở các cơ sở đào tạo nghề. 

Còn "lực đẩy" là những giải pháp cứng. Việc phân luồng cần được thực hiện bằng cách cắt giảm chỉ tiêu vào các trường THPT cho từng địa phương cụ thể, tăng cơ hội tuyển sinh cho các cơ sở đào tạo nghề với tiêu chuẩn học sinh chỉ tốt nghiệp bậc THCS...

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

NGUYỄN HOÀI (thực hiện)