Di tích trăm tuổi tái hiện văn hóa người Việt phương Nam

Cách nay hơn 300 năm, Văn miếu Trấn Biên đã được Chúa Nguyễn Phúc Chu cho xây dựng tại thôn Tân Lại, huyện Phước Chánh (nay thuộc phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai) với ý nghĩa nối tiếp, kế thừa truyền thống văn hiến Thăng Long - Hà Nội gắn liền với sự nghiệp mở mang bờ cõi của dân tộc.

Kể từ khi xây dựng (năm 1715), Văn miếu Trấn Biên được trùng tu hai lần vào năm 1794 và 1852 với quy mô lần sau lớn hơn lần trước. Năm 1861, sau khi chiếm Nam Kỳ, thực dân Pháp đã phá hủy Văn miếu Trấn Biên nhằm hủy hoại một biểu trưng về văn hóa của xứ Đồng Nai nói riêng và phương Nam nói chung. Đến năm 1998, nhân kỷ niệm 300 năm hình thành và phát triển vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai, Văn miếu Trấn Biên mới được phục dựng trên nền đất cũ có diện tích khoảng 5ha. Từ đây khu di tích này trở thành một thiết chế văn hóa tâm linh, nơi báo công, tuyên dương những giá trị văn hóa, khoa học, giáo dục của Đồng Nai.

Văn miếu Trấn Biên là nơi thường xuyên tổ chức các hoạt động cộng đồng. Trong ảnh, một đám cưới tập thể được tổ chức tại Văn miếu Trấn Biên. 

Văn miếu Trấn Biên dành nơi trang trọng nhất trong Nhà bái đường thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gian bên trái là nơi đặt bài vị và thờ tự những danh nhân văn hóa gắn liền với vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai và Nam Bộ xưa. Gian bên phải là nơi đặt bài vị và thờ tự danh nhân văn hóa tiêu biểu của Việt Nam.

Với không gian kiến trúc cổ kính và hài hòa với thiên nhiên, Văn miếu Trấn Biên không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục. Nơi đây hiện diện như một biểu tượng tinh thần gắn kết người dân Đồng Nai với lịch sử và truyền thống vùng đất phương Nam. Ngày 18-8-2016, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định công nhận di tích cấp quốc gia đối với Văn miếu Trấn Biên. 

Điểm đến hấp dẫn của du khách yêu lịch sử, văn hóa

Cùng với Khu du lịch Bửu Long và các danh thắng trên địa bàn phường Trấn Biên, Văn miếu Trấn Biên là điểm đến hấp dẫn của du khách yêu lịch sử, văn hóa. Đặc biệt vào các dịp lễ, Tết, Văn miếu Trấn Biên với không gian trầm mặc, linh thiêng thu hút đông đảo du khách, trong đó có nhiều bạn trẻ đến “check-in” và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Em Nguyễn Hoàng Nguyên, học sinh Trung học cơ sở tại phường Trảng Dài, tỉnh Đồng Nai cùng gia đình tham quan Văn miếu Trấn Biên dịp Tết Nguyên đán 2026 cho biết: "Em thường được cha, mẹ đưa đi tham quan các di tích lịch sử, văn hóa mỗi dịp nghỉ lễ. Dịp Tết năm nay, em được tham quan tìm hiểu lịch sử, văn hóa tại Văn miếu Trấn Biên và được tham gia các trò chơi sôi động tại Khu du lịch Bửu Long. Em thấy thực sự ý nghĩa và thiêng liêng khi bước chân vào khu di tích Văn miếu Trấn Biên".

Những năm gần đây, Văn miếu Trấn Biên được các cấp, ngành chức năng địa phương chú trọng tôn tạo, bảo tồn nhằm phát huy giá trị của di tích. Nhiều hạng mục được sửa chữa, xây mới, mang lại diện mạo cổ kính, trang nghiêm, yên tĩnh...