Nhu cầu củng cố đoàn kết nội khối ASEAN được đặt cao hơn bao giờ hết

Phóng viên (PV): Thứ trưởng có thể cho biết kết quả nổi bật chuyến thăm Bru-nây và Xin-ga-po vừa qua của Chủ tịch nước Trần Đại Quang?

Thứ trưởng Vũ Hồng Nam: Chuyến thăm tới hai nước diễn ra từ ngày 26 đến 30-8-2016, trong bối cảnh rất thuận lợi, khi quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt giữa ta với Bru-nây và quan hệ Đối tác chiến lược với Xin-ga-po đang phát triển hết sức tốt đẹp trên tất cả các lĩnh vực. Đây là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo mới của Việt Nam sang các nước trong cộng đồng ASEAN sau hai nước láng giềng là Lào và Cam-pu-chia. Đây cũng là năm đầu tiên Việt Nam thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng với chiến lược sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Các nước bạn Bru-nây và Xin-ga-po cũng đang bắt đầu kế hoạch chiến lược mới như Bru-nây theo đuổi chương trình phát triển tầm nhìn 2035, với mục tiêu đa dạng hóa cơ cấu nền kinh tế, Xin-ga-po đang triển khai mục tiêu tiếp tục phát triển tự hào trong 50 năm tới.

Trong quan hệ song phương, năm 2017, Việt Nam sẽ kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Bru-nây và tròn 4 năm quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Xin-ga-po. 

Bên cạnh đó, chuyến thăm cũng diễn ra trong bối cảnh tình hình Biển Đông đang có những diễn biến mới phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh, hòa bình và ổn định trong khu vực, nguy cơ tác động tới đoàn kết nội khối ASEAN, ảnh hưởng tới tiến trình xây dựng cộng đồng.

Trong bối cảnh như vậy, chuyến thăm đã đạt được những thành công to lớn:

Việt Nam khẳng định coi trọng các nước bạn bè trong ASEAN, khẳng định chủ trương nhất quán của Việt Nam đóng góp vào việc củng cố tinh thần đoàn kết, sự thống nhất và hợp tác giữa các thành viên ASEAN. Mặt khác, kết quả chuyến thăm cũng cho thấy bạn bè các nước rất coi trọng quan hệ hợp tác với Việt Nam, đánh gia cao vai trò và vị trí của Việt Nam trong khu vực. Sự đón tiếp nồng thắm của lãnh đạo của bạn cũng như sự nồng nhiệt chào đón của người dân, và sự quan tâm của báo chí cho thấy bạn bè rất coi trọng sự hợp tác với Việt Nam. Lãnh đạo hai nước đều khẳng định chuyến thăm có ý nghĩa là dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển giữa các bạn và Việt Nam.

Chuyến thăm đạt được những kết quả rất cụ thể. Cả hai nước đều khẳng định tầm quan trọng của việc thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao, nhằm duy trì đà phát triển quan hệ chính trị. Quốc vương Bru-nây khẳng định sẽ thăm Việt Nam trong dịp cuối năm 2017 để đáp lễ chuyến thăm của Chủ tịch nước ta. Tổng thống Xin-ga-po Tô-ni Tân Keng Giam và Thủ tướng Lý Hiển Long khẳng định sẽ bố trí thời gian để sớm đi thăm Việt Nam. Trước mắt Phó thủ tướng Tiêu Chí Hiền sẽ thăm Việt Nam trong tháng 9 nhằm kỷ niệm 20 năm khu công nghiệp VSIP ở Bình Dương. Cả ta và lãnh đạo hai nước đều khẳng định tầm quan trọng của hợp tác quốc phòng an ninh trước nguy cơ khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống… Phó thủ tướng Tiêu Chí Hiền cho rằng khủng bố và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống không từ bỏ bất cứ nước nào. Mặt khác, không một nước đơn lẻ nào có thể chống lại được chủ nghĩa khủng bố bởi vì khủng bố đã mang tính xuyên quốc gia và đa quốc gia, sử dụng công nghệ cao... Chính vì vậy, hợp tác chia sẻ thông tin là yêu cầu khách quan.

Hợp tác kinh tế thương mại và đầu tư là một trong những nội dung trọng yếu trong tất cả các cuộc gặp của Chủ tịch nước Trần Đại Quang. Lãnh đạo Bru-nây và Xin-ga-po đều nhất trí với Chủ tịch nước ta là tiềm năng hợp tác kinh tế còn rất lớn. Do vậy hai bên đều có chung nhận thức phải làm sao tận dụng lợi thế và nhu cầu bù trừ của nhau để phát triển kinh tế. Quốc vương Bru-nây đánh giá cao hợp tác của Petro Vietnam với Bru-nây Petroleum đã mang lại lợi ích cho cả hai bên. Quốc vương cũng mong muốn các doanh nghiệp Việt Nam tham gia nhiều hơn nữa vào quá trình phát triển kinh tế của Bru-nây. Việt Nam và Bru-nây thống nhất mốc 500 triệu đô-la Mỹ kim ngạch hai chiều vào 2025. Với Xin-ga-po, mặc dù quan hệ kinh tế thương mại đã khá cao (Tổng kim ngạch thương mại là hơn 21 tỷ đô-la Mỹ, Việt Nam là đối tác thương mại lợi thứ 11 của Xin-ga-po, trong khi Xin-ga-po là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam và là nhà đầu tư lớn thứ 3 ở Việt Nam với tổng số vốn đăng ký trên 38 tỷ đô-la Mỹ). Chủ tịch nước Trần Đại Quang ghi nhận nguồn đầu tư của Xin-ga-po đã góp phần vào sự phát triển và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, trong đó bao gồm các khu công nghiệp Việt Nam - Xin-ga-po (VSIP) và các khu công nghiệp sáng tạo công nghệ cao rất thành công trên khắp Việt Nam, thu hút khoảng 9 tỷ đô-la Mỹ đầu tư và tạo hơn 170.000 việc làm. Chủ tịch nước Trần Đại Quang nhất trí với lãnh đạo Xin-ga-po cần mở thêm nhiều khu công nghiệp VSIP nữa ở các vùng miền của Việt Nam, trước mắt là Đà Nẵng.

Giáo dục-đào tạo là lĩnh vực được hai nước đặc biệt quan tâm. Hiện nay, Xin-ga-po đã giúp Việt Nam đào tạo gần 17 nghìn công chức cho các ngành và địa phương của Việt Nam. Nhu cầu đào tạo còn rất lớn, do vậy hai bên nhất trí kéo dài các chương trình hợp tác đào tạo cán bộ cho Việt Nam. Bru-nây cũng cho rằng hai nước cần tăng cường trao đổi sinh viên và hợp tác tay ba trong khuôn khổ ASEAN nhằm đào tạo sinh viên các ngành hai nước quan tâm.

Lãnh đạo hai nước và Chủ tịch nước Trần Đại Quang đều chung nhận thức về hợp tác văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân, cho đây là nhu cầu tất yếu nhằm tăng cường hiểu biết, từ đó tạo ra sự gắn kết của nhân dân Việt Nam và nhân dân hai nước bạn. Trên tinh thần đó, các nhà lãnh đạo đều nhận thấy sự cần thiết phải thúc đẩy hơn nữa kết nối hàng không, coi đó là tiền đề quan trọng cho những hoạt động này. Đường bay thẳng giữa Ban-đa Xê-ri Bê-ga-oan và TP Hồ Chí Minh mới mở đã thu hút lượng khách lớn với 5 chuyến bay một tuần, trong khi đó giữa Xin-ga-po và Việt Nam trong một tuần có 142 chuyến bay. Đó thực sự là cơ sở hạ tầng vững chắc cho kết nối hai nền kinh tế Việt Nam và Xin-ga-po.

Trong bối cảnh khu vực có nhiều diễn biến tiêu cực tới hòa bình và ổn định, vấn đề hợp tác nhằm bảo đảm an ninh, hòa bình ổn định ở khu vực đã được trao đổi kỹ càng. Chủ tịch nước cùng các nhà lãnh đạo Bru-nây và Xin-ga-po đều nhận thức được tầm quan trọng của việc hợp tác và đoàn kết nhằm bảo đảm môi trường hòa bình cho khu vực. Vì mục tiêu đó, lãnh đạo Việt Nam và Quốc vương Bru-nây, các nhà lãnh đạo Xin-ga-po đều khẳng định tiếp tục phối hợp chặt chẽ với ta tại các diễn đàn quốc tế và khu vực như Liên hợp quốc, ASEAN; tiếp tục góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh; tăng cường đoàn kết và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN. Về vấn đề Biển Đông, các nhà Lãnh đạo khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực và tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết hòa bình các tranh chấp. Xin-ga-po ủng hộ lập trường Việt Nam trong vấn đề Biển Đông, trong đó bao gồm việc tôn trọng đầy đủ các tiến trình pháp lý và ngoại giao, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS); yêu cầu cấp bách phải thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về Ứng xử của các bên tại Biển Đông (DOC) và hợp tác chặt chẽ hướng tới sớm xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC). Trong bài phát biểu tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, khẳng định của Chủ tịch nước về việc “nếu xảy ra chiến tranh thì không có bên nào thắng tất cả cùng thua” đã nhận được sự tán đồng của đông đảo những người tham dự, được dư luận báo chí các nước nêu đậm.

Trong chuyến thăm đã ký kết được 4 văn kiện quan trọng, đó là Bản ghi nhớ hợp tác giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Ngoại giao và Thương mại Bru-nây, Nghị định thư hợp tác văn hóa giữa Bộ Văn hóa Việt Nam và Bộ Văn hóa Bru-nây, Ngân hàng Vietcombank ký với Công ty Đầu tư chính phủ Xin-ga-po về việc bạn mua 7,73% cổ phần của Vietcombank trị giá 385 triệu đô-la Mỹ, VCCI cũng đã ký thỏa thuận hợp tác với Liên đoàn doanh nghiệp Xin-ga-po.

Đặc biệt, Chủ tịch nước đã có bài phát biểu tại diễn đàn do Viện Nghiên cứu Đông Nam Á chủ trì tổ chức. Đây là bài phát biểu lần thứ 38 của các lãnh đạo nước ngoài tại viện. Xin-ga-po Lách-chờ (Singapore Lecture) được khởi xướng từ năm 1980, là một diễn đàn rất uy tín để những chính trị gia nổi tiếng phát biểu trước dư luận Xin-ga-po về những vấn đề hiện nay. Đến dự có đông đảo quan chức nội các của bạn, giới học giả và các nhà hoạch định chính sách của Xin-ga-po. Bài phát biểu của Chủ tịch nước đã chuyển thông điệp về tập trung vào phát triển bền vững và môi trường phục vụ phát triển bền vững trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực châu Á-Thái Bình Dương có nhiều diễn biến nhanh, phức tạp, tác động toàn diện, nhiều chiều tới môi trường an ninh và phát triển ở khu vực. Bài phát biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu hợp tác nội khối ASEAN, kết nối kinh tế các nước thành viên, đặc biệt là đẩy mạnh hợp tác Việt Nam và Xin-ga-po.

Kết thúc chuyến thăm, Việt Nam và Bru-nây ra Tuyên bố chung; Việt Nam và Xin-ga-po cũng ra Tuyên bố báo chí chung nhằm khẳng định mong muốn tăng cường hợp tác trên tất cả các lĩnh vực chính trị, an ninh, quốc phòng, kinh tế thương mại, đầu tư, văn hóa giáo dục, giao lưu nhân dân...

PV: Thưa Thứ trưởng, vậy chúng ta cần làm gì để triển khai có hiệu quả những kết quả tích cực đã đạt được qua chuyến thăm này của Chủ tịch nước tới Bru-nây và Xin-ga-po?

Thứ trưởng Vũ Hồng Nam: Điều quan trọng là phải tiếp tục duy trì tiếp xúc cấp cao trên cả bình diện song phương và đa phương. Trong thời gian tới, ta sẽ tiếp tục củng cố quan hệ chính trị tin cậy, tốt đẹp với Bru-nây và Xin-ga-po qua việc trao đổi các chuyến thăm cấp cao. Quốc vương Bru-nây và Tổng thống Xin-ga-po đã nhận lời sớm thăm Việt Nam. Phó thủ tướng Xin-ga-po Tiêu Chí Hiền sẽ thăm Việt Nam trong tháng 9 tới và Bộ trưởng Ngoại giao Xin-ga-po cũng dự kiến thăm Việt Nam trong tháng 10-2016. Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương của ta sẽ tiếp tục triển khai các cơ chế hợp tác song phương, tiến hành trao đổi đoàn và giao lưu với các đối tác của hai nước… nhằm tìm hiểu thêm các cơ hội hợp tác mới.

Việt Nam và Bru-nây cũng như Xin-ga-po sẽ tích cực thúc đẩy triển khai các thỏa thuận đạt được trên các lĩnh vực, nhất là về kinh tế, quốc phòng, dầu khí, nông nghiệp… Ta và Bru-nây sẽ triển khai cụ thể những chương trình kỷ niệm 25 năm quan hệ trong năm 2017. Về kinh tế, với cả hai nước, ta sẽ triển khai nhiều chương trình xúc tiến đầu tư và thương mại nhằm tăng kim ngạch thương mại song phương và để kết nối kinh tế với bạn. Với Xin-ga-po, trong thời gian tới hai nước sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác hàng không để thúc đẩy du lịch. Với Bru-nây, việc mở thêm các tuyến hàng không mới cũng tạo thuận lợi cho giao thông, giao lưu nhân dân… Về quốc phòng-an ninh, ta thúc đẩy hợp tác chia sẻ thông tin tình báo trong tình hình khủng bố đang đe dọa cuộc sống của người dân trong khu vực, xúc tiến thiết lập cơ chế Đối thoại An ninh cấp Thứ trưởng. Bên cạnh đó, chúng ta sẽ xúc tiến đàm phán, ký kết các thỏa thuận hợp tác mới nhằm tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi cho hợp tác sâu rộng hơn trong thời gian tới. Các vướng mắc, khó khăn nảy sinh trong quá trình hợp tác sẽ được quan tâm giải quyết thông qua các cơ chế hợp tác song phương.

Cũng qua các chuyến thăm lần này, có thể thấy rõ nhu cầu phát triển quan hệ hợp tác thiết thực và hiệu quả giữa Việt Nam và Bru-nây cũng như với Xin-ga-po. Qua chuyến thăm, Việt Nam và các nước bạn đã tìm ra nhiều quan điểm gần gũi trong các vấn đề khu vực và quốc tế, đặc biệt là trong khuôn khổ ASEAN và vấn đề Biển Đông. Nhu cầu củng cố đoàn kết nội khối càng được đặt cao hơn bao giờ hết. Đây là các cơ sở thuận lợi để ta phối hợp chặt chẽ với hai nước cũng như các nước thành viên ASEAN khác nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển Cộng đồng ASEAN.

PV: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

VĂN YÊN (ghi)