Sau khi chiến tranh kết thúc, nhiều cựu chiến binh Mỹ đã trở lại Việt Nam với mục đích hòa giải và hàn gắn vết thương chiến tranh. Họ đã có nhiều hoạt động ý nghĩa với mong muốn chia sẻ và giảm đi nỗi đau của người dân Việt Nam. Buổi tọa đàm “Quan hệ Việt-Mỹ: Vai trò của cựu chiến binh trong việc xây dựng sự hiểu biết lẫn nhau, tình hữu nghị và hợp tác”, với sự tham dự của Đoàn Cựu chiến binh vì hòa bình (VFP) chi nhánh 160 (Mỹ) ở Việt Nam, chính là một trong những hoạt động mang ý nghĩa đó. Cùng hướng tới tương lai tốt đẹp, đó là thông điệp mà những cựu chiến binh tham dự buổi tọa đàm nhấn mạnh...

VFP được thành lập vào ngày 8-7-1985 tại tiểu bang Mên (Mỹ), bắt đầu từ sáng kiến của 10 cựu chiến binh Mỹ đã tham chiến trong các cuộc chiến tranh ở nước ngoài của Mỹ, nhằm ủng hộ phong trào hòa bình và phản đối sự can thiệp quân sự của Mỹ vào công việc nội bộ của các nước khác. Từ năm 2003, VFP đã quan tâm đến vấn đề ủng hộ nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin, trong đó có sáng kiến thành lập “Phong trào Cứu trợ và vận động trách nhiệm ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam”, vận động bạn bè và nhân dân tiến bộ Mỹ tham gia.

Các cựu chiến binh Mỹ phát biểu tại buổi tọa đàm ngày 15-3. 

Trong số 17 thành viên VFP tham dự tọa đàm có tới 6 thành viên đang cư trú ở Việt Nam. Ông Chắc Xơ-xi (Chuck Searcy), Phó chủ tịch VFP-160 là một người trong số đó. Từng tham chiến ở miền Nam Việt Nam và hiện là cố vấn quốc tế của Dự án RENEW (Dự án Phục hồi môi trường và khắc phục hậu quả chiến tranh ở Quảng Trị), ông Chắc Xơ-xi hiểu rõ hơn ai hết các hậu quả mà chiến tranh để lại. Trong hơn 20 năm sống và làm việc tại Việt Nam, ông đã thực hiện nhiều chuyến đi thực địa tới các vùng bị chiến tranh tàn phá, đóng góp nỗ lực cho việc rà phá bom, mìn và vật liệu nổ còn sót lại. Nhiều người ấn tượng bởi cách kể chuyện mộc mạc nhưng đầy cuốn hút và rất “đời” của ông. Nói về quan hệ Việt-Mỹ, ông Chắc Xơ-xi đã chia sẻ một câu chuyện bắt đầu từ một đám cưới tại Việt Nam mà ông Chắc Xơ-xi tham dự. Tại đây, ông gặp một người đàn ông Việt đã chất vấn ông với những câu hỏi như: “Ông hãy giải thích cho tôi tại sao các ông lại đánh bom, phá hủy làng mạc của đất nước tôi? Sao các ông lại giết người Việt Nam chúng tôi?”. Những câu hỏi khiến ông Chắc Xơ-xi khá “nặng lòng”. Tuy nhiên, sau khi biết ông Chắc Xơ-xi là cựu chiến binh thuộc VFP, người đàn ông đã thẳng thắn xin lỗi và hai người bắt tay nhau. Ông Chắc Xơ-xi cho biết: “Người Việt Nam rất thẳng thắn và tốt bụng. Đó chính là lý do tôi yêu quý các bạn”.

Không cư trú tại Việt Nam nhưng cũng dành rất nhiều tình cảm cho mảnh đất hình chữ S, Đa-vít Mác-tin An-đơ-xơn (David Martin Anderson), một cựu chiến binh Mỹ, đã không kìm được nước mắt khi kể lại câu nói từng làm cha ông bị sốc liên quan tới chiến tranh Việt Nam. “Trở về nước sau thời gian tham chiến tại Việt Nam, tôi nói với cha mình rằng: Nếu là người Việt Nam, con cũng trở thành bộ đội Việt Nam, vì họ đấu tranh cho chính nghĩa. Ông ấy đã bị sốc với câu nói này của tôi”, Đa-vít kể lại trong buổi tọa đàm. Ông Đa-vít cũng cho biết từng ấn tượng và vẫn luôn ghi nhớ câu nói mộc mạc nhưng vô cùng ý nghĩa mà một người Việt Nam dành cho ông: “Ông từng là kẻ thù, nhưng rất hoan nghênh ông trở lại Việt Nam”. Câu nói đó luôn nằm trong tâm trí ông nhiều năm qua và đó là lý do khiến ông quay trở lại Việt Nam.

Trong buổi tọa đàm, nhiều cựu chiến binh Mỹ cũng chia sẻ khi trở về sau chiến tranh, họ đã không được người dân và chính phủ đón tiếp. Những năm tháng dài sau đó, họ gần như bị chìm đắm và không thoát khỏi những cơn ác mộng, tâm lý trở nên bất thường. Thậm chí họ còn biết nhiều người vẫn bị sự hằn thù bởi chiến tranh theo đuổi. Trong khi người lính Việt Nam cũng trải qua chiến tranh nhưng dường như họ đã vượt qua điều đó. “Các bạn đã và đang gánh chịu nhiều đau thương, nhưng các bạn có sự rộng lượng, sự bao dung đối với chúng tôi. Nhiều khi chúng tôi vẫn tự hỏi, liệu có người lính Việt Nam vẫn còn sự hằn thù với chúng tôi, như cựu chiến binh Mỹ chúng tôi không?”, một cựu chiến binh Mỹ tham dự tọa đàm chia sẻ.

Để giải tỏa nỗi băn khoăn này, ông Phùng Khắc Đăng, Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam cho biết: “Khi đất nước bị xâm lược, chúng tôi-những người lính Việt Nam có nghĩa vụ phải đứng lên chống quân xâm lược, giành lại tự do cho đất nước. Khi đất nước hòa bình, chúng tôi lo củng cố lại hậu phương, xây dựng kinh tế và gạt sang bên chuyện của quá khứ. Tất nhiên chúng tôi không bao giờ quên được điều ấy, nhưng chúng tôi sẵn sàng tha thứ”.

Thông điệp này đã được thể hiện rõ qua câu chuyện mà bà Su-dan-ni Lếch (Suzanne Lecht), Giám đốc Phòng trưng bày Gallery Art Vietnam, một người Mỹ đã sinh sống tại Việt Nam nhiều năm kể lại. Bà cho biết: “Tôi đã sống ở Việt Nam 22 năm. Một kỷ niệm ấn tượng mà tôi muốn chia sẻ với các bạn đó là vào năm 1998, tôi có dịp tham gia chương trình "Vietnam Challenge"-cuộc đi xe đạp xuyên Việt của cựu chiến binh khuyết tật Việt Nam và Mỹ, tại Huế. Tại đó, tôi có dịp gặp và tiếp xúc với một cựu chiến binh Việt Nam, khoảng 75 tuổi, là một trong những người lớn tuổi nhất trong chuyến đi. Ông đã chia sẻ rằng trước khi tham gia chuyến đi này, ông thực sự rất căm ghét người Mỹ, căm ghét cựu chiến binh Mỹ-những người đã đem chiến tranh đến đất nước ông, khiến ông phải tận mắt chứng kiến cái chết của những người thân và bạn bè. Nhưng thông qua chuyến đi này ông đã học được nhiều điều và ông đã thực sự thay đổi suy nghĩ”.

Vài giờ trao đổi về quan hệ Việt-Mỹ, vai trò của cựu chiến binh trong quá trình hòa giải và phát triển quan hệ song phương, những thách thức tồn tại do hậu quả chiến tranh như bom mìn/vật liệu chưa nổ, chất độc da cam tại Việt Nam, quan hệ kinh tế-thương mại giữa Việt Nam và Mỹ, các vấn đề an ninh khu vực…, khoảng cách giữa những người cựu chiến binh Mỹ và Việt Nam dường như đã gần lại. Từ đó, họ tìm thấy sự cảm thông và chia sẻ. Hai bên thống nhất rằng dù trước đây là kẻ thù nhưng hôm nay họ là những người bạn, tìm đến với nhau để hiểu nhau hơn, để thúc đẩy hòa bình, hữu nghị và hợp tác, để cùng nỗ lực vì công việc hòa giải, hàn gắn vết thương chiến tranh và giải quyết những vấn đề tồn tại sau chiến tranh như vấn đề rà phá bom mìn, chất độc da cam và tìm kiếm, xác định quân nhân mất tích.

Bài và ảnh: HÀ LAN