Ảnh minh họa/Internet.

Vụ việc Công ty TNHH Vedan Việt Nam đặt đường ống ngầm xả nước thải không qua xử lý, đầu độc dòng sông Thị Vải suốt nhiều năm, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng còn chưa giải quyết xong thì những ngày qua, dư luận lại bức xúc khi nghe tin cơ quan công an tiếp tục bắt quả tang nhiều "vụ Vedan” khác. Điển hình, Công ty Cổ phẩn công nghiệp Tung Kuang (chi nhánh Hải Dương) xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Ghẽ suốt một thời gian dài, khiến dòng sông bị ô nhiễm trầm trọng với các chỉ số như kim loại nặng, BOD, COD vượt mức cho phép hàng chục lần. Công ty Cổ phần đường Quảng Ngãi cũng đổ nước thải "bẩn" ra sông Trà Khúc, những ngày qua cá chết hàng loạt, bốc mùi hôi thối trên suốt chiều dài tuyến sông... Rõ ràng, các cơ sở trên bất chấp pháp luật và dư luận, cố tình vi phạm cho đến khi bị bắt quả tang.

Các cơ sở sản xuất trên tuy mô hình khác nhau (liên doanh, 100% vốn nước ngoài, hoặc công ty cổ phần) nhưng đều có một “điểm chung” là chỉ vì lợi nhuận, xem thường pháp luật, ngấm ngầm xả nước thải độc hại chưa qua xử lý, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đến môi sinh, môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, đời sống, kế sinh nhai... của hàng nghìn hộ dân sinh sống, làm ăn trên sông hoặc xung quanh nhà máy. Từ những vụ việc trên, dư luận đặt câu hỏi: Còn bao nhiêu công ty, nhà máy, cơ sở sản xuất, kinh doanh… đang ngày đêm “đầu độc” môi trường như các “điển hình” trên mà chưa bị phát hiện, xử lý? Phải chăng, các chế tài xử lý vi phạm hiện vẫn chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe, dẫn đến tình trạng “nhờn luật”?

Thực tế, nếu không đầu tư hệ thống xử lý nước thải, chất thải, hoặc có mà không vận hành, xả thải trực tiếp ra môi trường, mỗi năm doanh nghiệp có thể thu thêm lợi nhuận hàng chục tỷ, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Nếu “chẳng may” bị phát hiện thì khoản tiền nộp phạt cũng chẳng đáng là bao so với chi phí mà lẽ ra doanh nghiệp phải bỏ ra để bảo vệ môi trường. Đây là nguyên nhân cơ bản khiến nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, mặc dù biết việc xả thải ra môi trường không qua xử lý là vi phạm pháp luật, gây thiệt hại nặng nề cho cộng đồng, môi trường, nhưng vì lợi nhuận, họ vẫn nhắm mắt làm ngơ. 

Để ngăn chặn, chấm dứt tình trạng trên, trước hết, các lực lượng chức năng, chủ công là cảnh sát môi trường phải tăng cường kiểm tra, thanh tra, lập chuyên án đấu tranh, sớm đưa ra ánh sáng các cơ sở cố tình vi phạm, tái phạm. Với những vụ có tính chất nghiêm trọng, nếu đủ căn cứ, cần phải xử lý hình sự. Biện pháp xử lý hành chính, nhất là phạt tiền, cần phải đủ mạnh mới đủ sức giáo dục, răn đe. 

Một thực tế nữa là không ít doanh nghiệp vi phạm vừa qua đã cố tình lắp đặt hệ thống xả thải trái phép ngay từ khi triển khai xây dựng hạ tầng nhà máy. Do vậy, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc xây dựng hệ thống xử lý chất thải, nước thải, đánh giá tác động môi trường... ngay từ khi lập, phê duyệt, xây dựng hạ tầng các dự án, nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời hành vi gian dối của doanh nghiệp từ trong “trứng nước”, không để hậu quả nghiêm trọng xảy ra trong một thời gian dài, mới bị phát hiện, xử lý.

Nguyễn Trung Kiên