Ảnh minh họa theo internet

Khi bàn về vấn đề văn hóa trong lao động, tôi chợt nhớ tới nhận xét của một doanh nhân: “Giá nhân công rẻ nhưng văn hóa lao động còn kém”. Lời nhận xét có vẻ “nặng lời” của vị doanh nhân nọ có nguyên nhân vì anh đã bị tính quá nhiều chi phí phụ trong một công việc. Có vấn đề về người lao động xuất thân từ nông dân, ít được đào tạo, chưa quen tác phong lao động chuyên nghiệp, không thạo nghề, lười, lại cẩu thả bớt xén công việc, vật tư và thời gian. Đã thế còn hay nằn nèo đòi phụ phí, “bồi dưỡng” thêm. Nhiều dịch vụ gắn liền với việc phải được “bồi dưỡng” từ việc gọi một bình gas cho đến sửa nhà, sửa cửa… hay là tiền “hoa hồng” tiền chạy dự án. Người làm thường đưa ra “cái lý” là nghèo khó, là không đủ tiền sinh hoạt để đòi thêm “bồi dưỡng”, phụ phí, rộng hơn là các khoản “hoa hồng”… Rõ ràng các khoản phụ phí làm mất thiện cảm với người đi thuê và nó thể hiện sự không sòng phẳng, thiếu văn hóa trong lao động.

Lâu nay, Việt Nam hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài bằng giá nhân công rẻ, nhưng cũng chính vì thế mà các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá thấp lao động của Việt Nam. Thực tế là đã có những lời cảnh báo từ Hội nghị về đầu tư và phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD) khi Việt Nam sử dụng lao động giá rẻ như một ưu thế cạnh tranh trong suốt nhiều năm. Các nhà đầu tư thường phàn nàn lao động Việt Nam yếu tay nghề, phải đào tạo đầu vào dẫn đến việc ép giá nhân công của chúng ta. Nhiều tập đoàn quốc tế hùng mạnh như Canon, Vedan, Unilever… trả lương tháng cho công nhân trung bình từ 80 đến 120USD, các khu công nghiệp, khu chế xuất mức lương từ 800 nghìn đến 1,5 triệu đồng. Mức lương quá thấp là một nguyên nhân khiến tình trạng người lao động đình công, nghỉ việc nhiều tại các khu công nghiệp. Còn nguyên nhân khác là sự ứng xử nhiều khi bất công, thô bạo, thiếu tình người của những ông chủ, nhà quản lý nước ngoài đối với người lao động.

Để có văn hóa trong lao động, người lao động phải tuân thủ hợp đồng đã ký kết; đồng thời, chú trọng xây dựng tác phong chuyên nghiệp trong lao động, có vậy chi phí và giá thành lao động mới giảm, tăng sức cạnh tranh. Tại một số địa phương, để nâng cao văn hóa, tác phong, kỷ luật của người lao động, người tuyển dụng lao động cũng có nhiều cách làm để gắn kết người lao động với chức trách, nhiệm vụ, đó là xây dựng văn hóa doanh nghiệp, trao nhiều khoản tiền thưởng thường xuyên hay đột xuất, kích thích trách nhiệm, tình yêu nghề, yêu công việc, động viên khả năng sáng tạo người lao động. Cùng với đó là việc trả thù lao công bằng, minh bạch, đúng với sức lao động mà người lao động bỏ ra. Ngoài ra, các trường dạy nghề, nơi đào tạo ra nhân công có tay nghề cũng phải bắt nhịp với cuộc sống, giúp học viên yên tâm công tác trở thành người lao động mới, chân chính và có văn hóa cao.

Lê Đông Hà