Khi mua hàng khách hàng phải lựa chọn hàng cẩn thận. Ảnh theo internet

Gần đây, dư luận hết sức bất bình về những vụ gian lận kinh doanh, thương mại. Hầu như trong tất cả các trường hợp vi phạm, chúng ta thường đổ lỗi cho các cấp chính quyền, cơ quan chủ quản và các cơ quan chức năng thuộc bộ máy công quyền mà quên nhắc tới một tổ chức xã hội là đại diện cho chính chúng ta, vừa được coi là vị “trọng tài” bảo vệ quyền lợi cho chúng ta - Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam (VINASTAS).

Trên thực tế, chẳng có mấy NTD Việt Nam hiểu và quan tâm tới VINASTAS, mặc dù tổ chức này đã ra đời được 20 năm cùng với hàng tá văn bản dưới luật quy định chức năng, trách nhiệm, quyền hạn, tổ chức của cả mạng lưới từ trung ương đến cơ sở. Trong khi đó, ở các quốc gia khác, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và kinh tế, được các doanh nghiệp rất coi trọng vì nếu bị phát hiện có hành vi gian lận thì ngoài việc phải đối mặt với luật pháp, hàng hoá, thương hiệu của họ có thể còn bị tổ chức đại diện NTD phát động chiến dịch tẩy chay trên quy mô toàn quốc. Đây được coi là biện pháp hiệu quả hơn nhiều so với các hình phạt hành chính, vì khi bị tẩy chay hàng hoá và thương hiệu, doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ sập tiệm.

Ở nước ta, có nhiều lý do khiến VINASTAS không có được “quyền năng” đó. Trước hết, có thể thấy VINASTAS quá yếu về mặt tổ chức. Hiện nay, VINASTAS cũng chỉ có bộ khung gồm những tình nguyện viên, hầu hết ở độ tuổi “U70”, có lẽ chỉ đi làm cho vui. Vì vậy không có gì khó hiểu khi hiệu quả, tác dụng giúp người NTD phòng chống gian lận thương mại của VINASTAS còn rất khiêm tốn. Trong khi NTD Việt Nam đang hàng ngày, hàng giờ phải “xài” hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất, thậm chí thực phẩm có chứa độc tố, “sống chung” với chất thải công nghiệp, thì mỗi năm VINASTAS cũng chỉ tiến hành hòa giải cho khoảng 1000 vụ tranh chấp giữa NTD và doanh nghiệp.

Ngay cả khi lãnh đạo Hội viện dẫn lý do thiếu kinh phí khiến Hội chỉ có thể hoạt động "cầm chừng" cũng khó chấp nhận. Vậy tại sao các tổ chức xã hội khác cũng không được Nhà nước cấp kinh phí, nhưng vẫn linh hoạt huy động các nguồn để hoạt động hiệu quả(!?)

Nhưng cũng cần phải chia sẻ cảm thông với VINASTAS. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có Luật Bảo vệ người tiêu dùng, trong đó ngoài những quy định về quyền lợi, trách nhiệm của NTD còn cần phải có những điều khoản cụ thể về tổ chức đại diện NTD, nhằm xác định rõ cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, mặt khác cũng phải trao thẩm quyền nhất định cho VINASTAS để tổ chức này được quyền tham gia vào việc cấp chứng chỉ tiêu chuẩn, chất lượng, bình chọn sản phẩm, dịch vụ tiêu biểu và có đủ tư cách pháp nhân đại diện cho NTD khởi kiện các hành vi gian lận trong kinh doanh, thương mại, ngay cả khi không có yêu cầu từ phía NTD.

Cuối cùng, cho dù VINASTAS có đầy đủ năng lực và thẩm quyền cũng khó có thể phát huy hết hiệu quả nếu thiếu sự hợp tác của NTD. NTD Việt Nam thường khá dễ dãi bỏ qua những hành vi gian lận của cá nhân, doanh nghiệp. Khi nhận thấy bị "lừa", phản ứng của họ chỉ là tránh loại sản phẩm, dịch vụ đó, hoặc cùng lắm là chia sẻ bức xúc với bạn bè, người thân của họ. Có lẽ vì người Việt Nam vốn tính "dĩ hoà vi quý", "chín bỏ làm mười" và cũng bởi hằng ngày họ phải vất vả lo chuyện cơm áo, gạo tiền nên chẳng mấy ai quan tâm hoặc chưa có thói quen khởi kiện các cá nhân, doanh nghiệp gian dối trong kinh doanh, thương mại. Họ không biết rằng như vậy đã vô tình quên thực hiện quyền lợi, nghĩa vụ của NTD, chính phản ứng thiếu tích cực của họ phần nào tiếp tay cho những kẻ làm ăn bất chính, khiến tình trạng gian lận kinh doanh, thương mại ngày một phổ biến, trầm trọng hơn.

Như vậy, có thể thấy, để ông “trọng tài” của NTD có được “tiếng còi” mạnh mẽ, có đủ uy dăn đe, phạt nặng những kẻ “xấu chơi”, bảo vệ hiệu quả cho NTD, đóng góp nhiều hơn vào nỗ lực chung vì một môi trường kinh doanh, thương mại minh bạch, lành mạnh thì ngoài việc tự cải tổ, cũng cần có một hành lang pháp lý và đặc biệt là sự hợp tác chặt chẽ của NTD.

Thu Hùng