QĐND - Bộ Giao thông vận tải vừa có văn bản yêu cầu chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu tham gia gần 30 dự án, công trình trọng điểm của ngành có kế hoạch tổ chức thi công trong dịp Tết Nguyên đán. Đây là một trong những giải pháp để bảo đảm tiến độ nhiều công trình giao thông quan trọng của đất nước đang xây dựng dở dang, trong đó có công trình đã chậm trễ nhiều tháng. Mặc dù chưa có thống kê đầy đủ, nhưng con số công trình xây dựng lỗi hẹn, “đắp chiếu” trên cả nước có thể lên đến hàng nghìn. Khi suy xét nguyên nhân, một trong những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng cũng như hiệu quả của công trình xây dựng chính là năng lực của nhà thầu còn hạn chế.

Công tác lựa chọn nhà thầu luôn được xác định là một khâu trọng yếu trong quá trình thực hiện dự án. Tuy nhiên, hiện nay, tình trạng nhà thầu liên kết với nhau hay liên kết với bên mời thầu để làm sai lệch kết quả đấu thầu đang trở nên khá phổ biến. Nhiều công trình thi công ì ạch năm này qua năm khác chỉ vì nhìn vào “hồ sơ đẹp” của nhà thầu mà không biết năng lực thực tế. Quy định về đấu thầu hiện nay cũng bộc lộ nhiều bất cập, trong đó có việc thiếu quy định về giá sàn. Chính điều này đã làm nhiều nhà thầu sẵn sàng hạ giá để trúng thầu, nhưng lại thi công kém chất lượng, hoặc kéo dài, chậm tiến độ... Ngoài ra, cũng phải kể đến hiện tượng, một công ty con năng lực rất hạn chế, nhưng khi đấu thầu lại dùng hồ sơ đăng ký của công ty mẹ, là một công ty có "hồ sơ đẹp" với đầy đủ năng lực về vốn, con người, thiết bị... Đến khi thi công thì chỉ có công ty con đảm nhận, không thấy trách nhiệm của công ty mẹ đâu, dù doanh nghiệp này xuất hiện với tư cách pháp nhân đã ký hồ sơ thầu, kể cả việc cung cấp tài chính cho dự án.

Ảnh minh họa/Internet

Thực tế đã đặt ra yêu cầu bức thiết cần có đánh giá, xếp hạng năng lực nhà thầu một cách công khai, minh bạch và chính xác. Nhưng lựa chọn tiêu chí, cách thức nào, cơ quan nào đứng ra thực hiện vẫn đang là vấn đề phải cân nhắc. Hiện nay, Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) đang nghiên cứu một bộ chỉ tiêu, gồm hiệu suất sử dụng tài sản, chỉ số lợi nhuận bình quân, thu nhập của người lao động, số lượng và giá trị trung bình các gói thầu đã trúng thầu… Từ đó, sẽ phân loại doanh nghiệp theo từng chỉ tiêu để xác định thứ bậc cao thấp. Cùng với đánh giá, xếp hạng, các thông tin về năng lực nhà thầu cần thiết phải được công khai, để trở thành một tiêu chí quan trọng trong việc lựa chọn nhà thầu. Đồng thời, cũng có thể loại bỏ nhà thầu nằm trong “danh sách đen”, dùng các “hồ sơ đẹp” để đấu thầu nhưng đến lúc thi công mới lộ rõ năng lực yếu.

Nhiều ý kiến đề xuất Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam sẽ là cơ quan tập hợp thông tin, phối hợp cùng Bộ Xây dựng đánh giá, xếp hạng năng lực nhà thầu. Để bảo đảm tính chính xác, thông tin về nhà thầu cần có tổ chức thẩm định chuyên ngành kiểm soát. Bên cạnh đó, cơ quan đánh giá cần phải tập hợp những chuyên gia có kinh nghiệm, tránh cách làm hình thức, không thực chất.

Không chỉ cần một bảng xếp hạng để làm "tấm gương soi" cho các nhà thầu, mà các chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước cũng phải có những biện pháp mạnh tay hơn với nhà thầu yếu kém. Vừa qua, tại một số dự án giao thông như Đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên, chủ đầu tư đã yêu cầu thay thế các nhà thầu không đáp ứng được tiến độ. Ngoài thay thế, cần phải có quy định nếu nhà thầu vi phạm tiến độ, chất lượng còn phải bồi thường thiệt hại về kinh tế. Thậm chí, nếu nhà thầu vi phạm nhiều lần, ở nhiều dự án, cơ quan quản lý nhà nước có thể cấm tham gia đấu thầu, không cho phép chỉ định thầu... Một hệ thống chế tài đủ mạnh với tính thực thi cao sẽ là “vòng kim cô” với các nhà thầu, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dự án xây dựng cơ bản.

MẠNH HƯNG