Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá 12 vừa thông qua quyết định tăng thẩm quyền xét xử về hình sự và dân sự cho 219 Toà án nhân dân (TAND) cấp huyện từ ngày 1-11-2007. Trước đó, đã có 267 TAND cấp huyện được tăng thẩm quyền xét xử và theo kế hoạch 191 toà án cấp huyện khác sẽ được tăng thẩm quyền xét xử trong năm 2008.

Quyết định trên phù hợp với quá trình tiếp tục cải cách tư pháp, sự phát triển của luật pháp và yêu cầu thực tiễn. Nhưng nếu có thêm thẩm quyền mà năng lực không đáp ứng thì rất dễ xảy ra oan sai, bỏ lọt tội phạm…gây ra những hậu quả khôn lường về nhiều mặt, ảnh hưởng đến quyền lợi, danh dự, cuộc sống của công dân và luật pháp của đất nước. Vì vậy, tăng thẩm quyền xét xử cho TAND cấp huyện phải tiến hành hết sức thận trọng, có lộ trình phù hợp và nỗ lực phấn đấu rất cao mới đem lại kết quả như mong muốn. Hiện nay Ngành toà án nước ta còn thiếu nhiều thẩm phán. Dư luận cả nước đã từng búc xúc trước phát biểu của lãnh đạo TAND Tối cao tại diễn đàn Quốc hội khoá 11: Ngành phải " vơ vét", thậm chí bổ nhiệm cả thẩm phán chưa đạt yêu cầu nhưng vẫn chưa đủ số lượng. Không chỉ thiếu mà chất lượng thẩm phán cũng còn yếu, nhiều thẩm phán chưa đạt chuẩn, cơ sở vật chất của TAND cấp huyện, đặc biệt là ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa rất thiếu thốn. Tình trạng thẩm phán phải làm việc quá tải tiếp tục diễn ra, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xét xử của TAND cấp huyện. Cơ quan chức năng Bình Dương vừa thông tin cho biết: Sở dĩ trong tỉnh vẫn còn tình trạng án chậm giải quyết, có sai sót phải sửa hay huỷ án vì sự làm việc quá tải của các thẩm phán, trung bình mỗi tháng, một thẩm phán cấp tỉnh phải giải quyết khoảng 7 vụ án và một thẩm phán cấp huyện phải giải quyết từ 15 đến 20 vụ án. Tại TP Hồ Chí Minh, vào dịp cuối năm, trung bình mỗi thẩm phán cấp huyện cũng phải giải quyết khoảng 15-16 vụ án/ tháng.

Với thực trạng không dễ khắc phục trong một sớm, một chiều trên đây, rõ ràng việc tăng thẩm quyền cho các TAND cấp huyện phải được xem xét kỹ lưỡng trên nguyên tắc chỉ có toà án cấp huyện nào đủ điều kiện mới được tăng thẩm quyền. Vấn đề cấp bách là TAND cấp huyện phải được tăng cường về tổ chức cán bộ, cơ sở vật chất, các điều kiện bổ trợ tư pháp và sự đồng bộ của các cơ quan tiến hành tố tụng. Chúng ta cần xây dựng các bước đi hợp lý, có chủ trương, chính sách và biện pháp tích cực lâu dài cũng như trước mắt để bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ thẩm phán và hội thẩm nhân dân, bảo đảm cả về số lượng và chất lượng. Bản thân các thẩm phán, cán bộ, nhân viên toà án, hội thẩm nhân dân phải luôn tự giác học tập rèn luyện để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Đồng thời, chú trọng đầu tư xây dựng trụ sở, cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của TAND cấp huyện. Chất lượng xét xử của TAND cấp huyện còn phụ thuộc vào hoạt động điều tra, truy tố của cơ quan công an và viện kiểm sát nhân dân cùng cấp. Do vậy, đi đôi với việc nâng cao năng lực của Ngành Toà án thì cũng phải tập trung để nâng cao năng lực của cơ quan điều tra, truy tố nhằm tạo ra sự đồng bộ trong quá trình tố tụng.

Tăng thẩm quyền đi liền với nâng cao năng lực của TAND cấp huyện và các cơ quan tiến hành tố tụng liên quan chính là điều kiện cần thiết để việc thực hiện thẩm quyền xét xử mới của TAND cấp huyện thật sự có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng xét xử và sự nghiêm minh của pháp luật.

Phạm Văn Huấn