QĐND - Niên vụ cà phê 2011-2012 sắp kết thúc, với sản lượng khoảng 1, 5 triệu tấn và kim ngạch đạt 3, 07 tỷ USD, Việt Nam đã vươn lên trở thành cường quốc số 1 thế giới về xuất khẩu cà phê. Đây là kết quả rất đáng tự hào, khẳng định vị thế, uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời góp phần tạo nên nguồn lực quan trọng thúc đẩy công cuộc xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho hàng trăm nghìn hộ nông dân đang trồng loại cây đặc biệt này, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, quá trình phát triển của ngành cà phê những năm qua vẫn còn nhiều bất cập, thiếu tính bền vững.

Theo quy hoạch của Chính phủ, đến năm 2020, diện tích cà phê trong cả nước sẽ đạt 500 nghìn héc -ta. Tuy nhiên đến nay, diện tích cà phê đã lên tới 580 nghìn héc -ta, trong đó có tới 90% diện tích là giống cà phê Robusta, mặc dù dễ chăm sóc, cho năng suất cao nhưng giá trị thương mại loại cà phê này rất thấp, chỉ bằng 1/2 so với giá các loại cà phê khác như Arabia, Moka. Bên cạnh đó, sự phát triển quá "nóng" về diện tích, không theo quy hoạch đã gây nên tình trạng mất cân đối về cơ cấu cây trồng, dư thừa về sản lượng và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sinh thái, gây nên  tình trạng phá rừng, ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước...

Ảnh minh họa/ Internet.

Theo thống kê của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông -Lâm nghiệp Tây Nguyên, hiện có khoảng 120 nghìn héc -ta cà phê trong cả nước đã quá già cỗi, cho năng suất và chất lượng thấp, cần phải thay thế bằng các loại giống mới. Tuy nhiên, việc tái canh cây cà phê tại các địa phương đang tiến triển chậm chạp. Lý do chủ yếu là người dân thiếu vốn. Với nhiều hộ nghèo, vườn cà phê là nguồn thu nhập duy nhất, nếu chặt cả vườn để trồng mới thì 3 năm sau mới được thu hoạch, như vậy trước mắt họ sẽ không có nguồn thu nào để duy trì cuộc sống gia đình.

Dù đứng đầu về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu nhưng giá trị gia tăng trong ngành sản xuất cà phê Việt Nam lại thuộc vào hàng thấp nhất thế giới. Nguyên nhân vì chủng loại cà phê ta đang trồng chất lượng thấp, giá trị thương phẩm không cao, cà phê được xuất khẩu chủ yếu dưới dạng nguyên liệu thô, rất ít doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp được tới các nhà chế biến ở nước ngoài mà phải qua các trung gian. Bên cạnh đó, việc thu hoạch khi trái còn xanh non, thiếu sân phơi, không đạt tiêu chuẩn về độ ẩm, nấm mốc cũng khiến cho uy tín cũng như giá cả của cà phê Việt Nam bị thiệt hại.

Cà phê là nông sản xuất khẩu có giá trị cao, liên quan đến đời sống của hàng trăm nghìn hộ nông dân. Do đó, để phát triển ngành cà phê một cách bền vững, các địa phương cần làm tốt công tác quy hoạch trong phát triển; hạn chế mở rộng diện tích; tăng cường hỗ trợ và vận động người dân thâm canh nhằm tăng năng suất, sản lượng; thay thế diện tích cà phê già cỗi bằng các loại giống chất lượng hơn. Nhà nước cần có chính sách phát triển nền công nghiệp chế biến cà phê, hỗ trợ doanh nghiệp về vốn và kỹ thuật nhằm đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần đưa ngành sản xuất cà phê phát triển bền vững, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Vũ Đình Đông