NGHỊCH LÝ SỬ DỤNG NƯỚC

QĐND - Nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với con người cũng như bất cứ sinh vật nào trên Trái Đất. Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Moon đã từng phát biểu: “Nước là cốt lõi hạnh phúc của nhân loại và hành tinh”. Chính vì lẽ đó, Liên hợp quốc đã chọn ngày 22-3 hằng năm là “Ngày Nước thế giới” để kêu gọi sự quan tâm của toàn thế giới về tầm quan trọng của tài nguyên nước và vận động chính sách về quản lý bền vững tài nguyên nước. Chủ đề của “Ngày Nước thế giới” năm nay là “Nước là cốt lõi của phát triển bền vững”, nhấn mạnh đến mối liên hệ giữa nước và sự phát triển bền vững trong từng vùng, từng quốc gia và cả hành tinh chúng ta.

Việt Nam là một trong những quốc gia có nguồn tài nguyên nước khá dồi dào, thế nhưng việc phân bổ tự nhiên và cả việc khai thác, sử dụng nước đang tồn tại quá nhiều bất cập, nghịch lý. Hiện nay, nhiều nơi trong cả nước đang bước vào thời kỳ hạn hán, cây trồng thiếu nước khô héo, thế nhưng chỉ vài tháng nữa, vào mùa mưa lũ, tình trạng nước ngập trắng đồng, nước ngập tới mái nhà rất có thể sẽ xảy ra. Rất nhiều người dân đang thiếu nước sạch để dùng nhưng nước bẩn thì lại đang thừa mứa ở nhiều nơi gây bức xúc cho xã hội. Mặc dù Việt Nam có 108 lưu vực sông, với 3.450 sông, suối tương đối lớn và tổng lượng nước trung bình hằng năm khoảng 830 tỷ mét khối, nhưng chủ yếu từ nước ngoài chảy vào và tập trung ở một số lưu vực sông lớn, lượng nước nội sinh chỉ chiếm khoảng 37% tổng lượng nước. Nước dưới đất dù có tiềm năng ước tính khoảng 63 tỷ mét khối/năm nhưng chỉ tập trung ở một số khu vực như Đồng bằng Bắc Bộ, Đồng bằng Nam Bộ và khu vực Tây Nguyên.

Việt Nam là một trong những quốc gia có nguồn tài nguyên nước khá dồi dào. Trong ảnh: Hồ Kẻ Gỗ, nơi đáp ứng nhu cầu nước phục vụ nông nghiệp và sinh hoạt cho một số địa bàn thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Hoàng Hà.

Trước yêu cầu khai thác, sử dụng bền vững, bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tài nguyên nước Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, nguy cơ suy thoái, cạn kiệt nguồn nước có chiều hướng gia tăng, hiệu quả sử dụng nước còn thấp. Khai thác nước chưa được kiểm soát chặt chẽ, tình trạng ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt nguồn nước đang ngày càng gia tăng cả về mức độ nghiêm trọng và phạm vi ảnh hưởng. Tính cạnh tranh trong khai thác, sử dụng nguồn nước ngày càng tăng, đặc biệt là việc sử dụng nước ở thượng lưu và hạ lưu các sông lớn có hồ chứa thủy điện…

Giải quyết những nghịch lý, hóa giải những thách thức nói trên phải cần đến rất nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là phải hoàn chỉnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về tài nguyên nước, trong đó có các quy định cụ thể về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực tài nguyên nước; ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa; thành lập ủy ban lưu vực các sông để tăng cường công tác điều phối, giám sát hoạt động khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước; phòng, chống tác hại do nước gây ra trên một số lưu vực sông lớn, quan trọng. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác sử dụng nước, xả nước thải, bảo vệ số lượng nước, chất lượng nước; kiểm soát chặt các hoạt động phòng, chống ô nhiễm suy thoái, cạn kiệt các nguồn nước ngay từ khi triển khai đầu tư các dự án phát triển. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tài nguyên nước, đặc biệt cần xây dựng cơ chế quản lý, khai thác, sử dụng nguồn nước và cơ chế chia sẻ thông tin phục vụ quản lý nguồn nước liên quốc gia.

Mặt khác, việc quản lý tài nguyên nước cần phải đặt trong mối tương quan với các tài nguyên khác như đất đai, biển, đảo… sao cho tối đa hóa các lợi ích kinh tế, hài hòa lợi ích giữa các đối tượng sử dụng, bảo đảm sự bền vững của các hệ sinh thái phụ thuộc vào nguồn nước. Bên cạnh đó, vai trò của cộng đồng trong bảo vệ nguồn nước cần được làm mạnh mẽ hơn. Cộng đồng cần có tiếng nói để bảo vệ quyền lợi cho chính mình.

Trong cuốn sách mỏng giới thiệu về “Ngày Nước thế giới” năm nay đã cung cấp thông tin: “Có những nơi trên thế giới, những người phụ nữ phải đi bộ 6km để lấy nước về cho gia đình". Đây cũng chính là thông điệp gửi đến mỗi người dân Việt Nam rằng: Phải sử dụng nước hợp lý và tiết kiệm.

ĐỖ PHÚ THỌ