Nghe có vẻ nghịch lý khi năm hết, Tết đến, mọi nhà, mọi người đang tất bật lo toan chuẩn bị đón một mùa Xuân mới, lẽ ra việc cần bàn lúc này là vui Tết, đón xuân, tiết kiệm, an toàn, nhưng vấn đề lao động và việc làm sau Tết đang rất thời sự, có nhiều điều đáng bàn.

Từ trước Tết cả tháng trời đã dự báo sẽ thiếu hụt lao động sau Tết ở các công ty, xí nghiệp, doanh nghiệp trong các Khu công nghiệp, Khu chế xuất. Một chủ doanh nghiệp ở Khu công nghiệp Hòa Khánh thành phố Đà Nẵng, cuối năm vừa tất bật đốc thúc sản xuất để có đủ nguồn hàng giao cho đối tác theo hợp đồng, vừa lo kinh phí để cấp lương, cấp thưởng cho công nhân, lại phải vừa tính toán kế hoạch sản xuất, kinh doanh tháng đầu năm của năm 2008 sao cho phù hợp. Theo vị giám đốc này, kế hoạch sản xuất sau Tết sẽ phải cắt giảm chỉ tiêu, đồng thời phải có kế hoạch tuyển dụng thêm công nhân (!). Tại sao cắt giảm chỉ tiêu sản xuất mà lại phải tuyển dụng thêm công nhân? Vẫn theo vị giám đốc này, thường sau Tết, số công nhân không trở lại doanh nghiệp để làm việc khoảng 15%, có nơi con số này lên tới 20-25%. Nguyên nhân chủ yếu là vì chế độ lương, thưởng không tương xứng với cường độ lao động và sức đóng góp của họ. Ngày 30-1-2008 mới đây, khoảng 10.000 công nhân Công ty Keyhinge Toys Việt Nam, ở Khu công nghiệp Hòa Khánh TP Đà Nẵng, đã đồng loạt đình công do bất mãn với chế độ lương thưởng trong dịp Tết này. Được biết, ngày 29-1-2008, chủ doanh nghiệp mới công bố mức tiền thưởng và quà Tết cho công nhân, theo đó nếu công nhân làm việc đủ 12 tháng trở lên sẽ được thưởng 500.000 đồng, những người làm việc không đủ sẽ bị khấu trừ tỷ lệ theo thời gian. Gói quà Tết cho công nhân trị giá 100.000 đồng, nhưng chỉ được nhận hai khoản trên cùng 1/2 tháng lương của tháng 1-2008 vào ngày 28 Tết (tức 4-2-2008). Nhiều công nhân cho biết, với mức lương, thưởng như vậy, lại cận Tết phải trang trải tiền thuê nhà, tiền điện, nước cả trăm thứ, làm sao đủ tiền về quê. Trước đó, tháng cuối năm công việc nhiều, công nhân phải làm tăng ca, tăng giờ, nhưng công ty chỉ cho ăn bữa trưa với mức 2.800 đồng - thời giá đắt đỏ mà bữa ăn chỉ có 2.800 đồng, hỏi sao có đủ dinh dưỡng và ca lo để tái sản xuất?

Tình trạng công nhân trong các Khu công nghiệp, Khu chế xuất bỏ việc sau Tết chủ yếu là do sự đối xử của các chủ doanh nghiệp. Người công nhân phải làm việc từ 10 đến 16 giờ một ngày, nhưng chỉ được nhận mức lương tối đa bằng mức tối thiểu do Nhà nước quy định. Trong khi đó các doanh nghiệp lại “chiêu quân” bằng những hứa hẹn “tốt đẹp”, công nhân ở công ty này “chạy” sang xí nghiệp kia trong cái vòng tròn luẩn quẩn. Lao động, việc làm ở các doanh nghiệp này sẽ thiếu sự bền vững, nếu không có sự hợp tác từ nhiều phía.

Thị trường lao động của nước ta được coi là hấp dẫn các nhà đầu tư về nguồn lực và giá nhân công rẻ, nhưng nguồn lực này sẽ mãi chỉ là tiềm năng, nếu không được cải thiện về chất lượng. Xin để ngỏ bài toán này cho các nhà đầu tư và các cơ quan chức năng tìm lời giải.

Đặng Trung Hội