QĐND - “Học sinh Việt Nam làm kỹ sư Google “ấn tượng” là tên của một bài báo được đăng tải trên trang mạng BBC giữa tuần này đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của bạn đọc Việt Nam và nhiều quốc gia. Bài báo ghi lại câu chuyện về chuyến đi Việt Nam gần đây của ông Neil Fraser, một kỹ sư của Công ty Google. Ông Neil Fraser đã đến thăm một số trường học để quan sát trình độ tin học của học sinh Việt Nam. Ông rất ngạc nhiên và khâm phục học sinh Việt Nam bởi cơ sở vật chất để đào tạo cho ngành tin học ở Việt Nam còn rất thiếu thốn, nhưng như ông đánh giá "không có bất kỳ nghi vấn nào về việc một nửa số học sinh của lớp 11 ấy có thể vượt qua bài phỏng vấn của Google".

Kể từ năm 1974 - năm đầu tiên Việt Nam tham gia thi Ô-lim-pích toán quốc tế dành cho trình độ phổ thông trung học đến nay, năm nào Việt Nam cũng tham gia các kỳ thi Ô-lim-pích và đoạt giải. Năm 2012 vừa qua, 100% học sinh Việt Nam tham gia các kỳ thi Ô-lim-pích quốc tế đều đoạt giải, trong đó có 7 Huy chương Vàng, 12 Huy chương Bạc và 10 Huy chương Đồng.

Tốt nghiệp đại học với tấm “bằng đẹp” nhiều sinh viên vẫn… thất nghiệp. Ảnh minh họa/internet.

Học sinh Việt Nam thông minh, sáng tạo, không chỉ trong các môn đại cương mà ngay trong các môn ứng dụng như tin học, tự động hóa (như các cuộc thi robocon mấy năm qua) đều tỏ ra vượt trội. Điều đó làm chúng ta tự hào. Thế nhưng, điều làm chúng ta băn khoăn là tuy có rất nhiều học sinh giỏi, sinh viên giỏi; luận án thạc sĩ, tiến sĩ giỏi nhưng trên thực tế, nhiều cơ quan, doanh nghiệp vẫn phàn nàn là chưa tìm được những người giỏi vào làm việc. Trả lời chất vấn trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào ngày 22-3 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận đã phải thừa nhận thực trạng hiện nay chúng ta đang thừa tiến sĩ nhưng lại thiếu các nhà khoa học; thừa cử nhân nhưng lại thiếu những kỹ sư và người lao động giỏi.

Thực tế hiện nay lớp học có 100% học sinh giỏi không hiếm. Ở nhiều trường số học sinh giỏi chiếm tỷ lệ cao, số học sinh trung bình rất hiếm hoi. Thế nhưng số học sinh giỏi khi ra trường làm việc giỏi không nhiều. Không ít cử nhân, thạc sĩ (thậm chí cả tiến sĩ) tốt nghiệp với tấm bằng đỏ chói trong tay nhưng khi vào cuộc thì khá chật vật. Có điều gì bất ổn ở đây? Phương pháp giảng dạy lỗi thời ? Hệ thống thi cử hình thức chiếu lệ, chạy theo thành tích?

Phải thừa nhận, vài chục năm gần đây, trào lưu chạy theo kiến thức sách vở, chạy theo bằng cấp đã khiến cho nhiều học sinh Việt Nam xa rời thực tiễn, khi học ở trường được đánh giá là giỏi nhưng khi ra trường thì làm việc khó khăn.

Để giải quyết được nghịch lý trên, cần phải có một cuộc cách mạng thực sự trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và tuyển dụng lao động. Trước hết, cần có sự đổi mới về nội dung chương trình học tập. Đào tạo phải bám sát nhu cầu của xã hội, bám sát thực tiễn phát triển khoa học và công nghệ. Trước kho tri thức khổng lồ, không thể ôm đồm, song cũng không thể lựa chọn một cách tùy tiện. Hiện nay, ai cũng mong nước ta có những trường đại học danh tiếng, bằng cấp của nước ta được quốc tế công nhận. Muốn làm được điều đó, chỉ có cách là không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục và phải thực sự gắn việc học với thực tiễn, để học giỏi và làm việc giỏi. Nước ta có nhiều trường đại học nhưng phát triển không đều về đội ngũ giáo viên, sinh viên, về cơ sở vật chất, về phương tiện học tập, nghiên cứu. Nếu cứ chờ đợi nhau, dàn hàng ngang để tiến thì thật khó xuất hiện những con chim đầu đàn nổi trội. Cần phải “thổi còi” cho dừng hoạt động ngay đối với những chuyên ngành, lĩnh vực và các trường không bảo đảm chất lượng đào tạo. Mặt khác, cũng cần phải thay đổi cách tuyển dụng quá coi nặng bằng cấp mà không chú ý đến kỹ năng của một số cơ quan hiện nay. Nên coi bằng cấp chỉ là điều kiện, còn vấn đề quyết định trong công tác tuyển dụng là phải thi tay nghề thực sự.

ĐỖ PHÚ THỌ