Ảnh minh họa/Internet.

Tây Nguyên là địa bàn chuyên canh hơn 90% diện tích cà phê của cả nước, với 300.000 hộ dân trực tiếp sản xuất, tạo việc làm cho hơn 600.000 lao động. Sản lượng thu hoạch hằng năm khoảng 900.000 tấn. Sản phẩm cà phê Việt Nam đã xuất khẩu tới gần 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch vượt ngưỡng 2 tỷ USD, dẫn đầu nhóm hàng nông - lâm sản.

Sản xuất mặt hàng xuất khẩu chiến lược, nhất là trong phát triển kinh tế vùng, tuy nhiên, người trồng cà phê luôn phải đối mặt với những khó khăn. Vào cuối năm 2009 đến đầu quý I năm nay, sản lượng cà phê niên vụ 2009-2010 giảm gần 30%; giá bán chỉ còn 25 nghìn đồng/kg đầu vụ, đến cuối tháng 3-2010 giảm xuống còn trên dưới 23 nghìn đồng/kg (mức thấp nhất trong vòng 3 năm trở lại đây). Với giá này người trồng cà phê chỉ lấy công làm lãi, rất khó có nguồn để tái đầu tư sản xuất. Trong khi đó cây cà phê lại đang đứng trước nguy cơ hạn hán và dịch bệnh, người trồng cà phê rất thiếu vốn đầu tư cho vườn cây...

Tháng 3-2010, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam đã có đề xuất với các bộ, ngành kiến nghị Chính phủ cho một số doanh nghiệp được vay vốn với lãi suất ưu đãi để thu mua tạm trữ 200.000 tấn cà phê, nhằm mục đích ngăn chặn đà sụt giảm giá, hạn chế lượng cà phê xuất khẩu, điều tiết cung cầu. Tuy nhiên phân tích kỹ, động thái này thực chất mang lại rất ít lợi ích cho người trực tiếp sản xuất cà phê, nhất là số hộ thuộc diện khó khăn cần hỗ trợ. Bởi lẽ, phần lớn nông dân đã bán hết cà phê ngay sau thu hái, không ít hộ nghèo đã phải bán cà phê non trước lúc thu hoạch. Lượng cà phê hiện còn, tập trung chủ yếu ở các đại lý thu mua, ký gửi, các doanh nghiệp xuất khẩu, hoặc những hộ dân có khả năng về mặt tài chính... Như vậy, việc cho vay vốn ưu đãi thu mua, tạm trữ 200.000 tấn cà phê mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp là chính. Bởi các doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu cà phê hoạt động hoàn toàn theo sự điều tiết của cơ chế thị trường, mua thấp thì bán thấp, mua cao bán cao để hưởng phần chênh lệch. Mặt khác, nếu không giám sát chặt chẽ, doanh nghiệp còn có thể sử dụng nguồn vốn này vào các mục đích khác.

Rất nhiều ý kiến của các chuyên gia ngành cà phê, cũng như người dân cho rằng, Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ trực tiếp tới tận tay người sản xuất, giúp bà con giữ ổn định vườn cây trong thời điểm khó khăn này. Có thể bằng những chính sách thiết thực như: Khoanh nợ cũ, cho vay vốn mới với lãi suất ưu đãi để tái đầu tư, trợ giá xăng, dầu… Về lâu dài cần có chính sách thu mua, bao tiêu sản phẩm như các mặt hàng nông sản chiến lược khác với mức giá người sản xuất cà phê có lãi. Trong trường hợp triển khai cho vay tạm trữ cà phê, nên tính đến đối tượng là người nông dân trực tiếp sản xuất, tạo điều kiện cho bà con tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để giữ lại sản lượng cà phê hiện còn, hạn chế bán ra vào thời điểm rớt giá như hiện nay. Như vậy người sản xuất mới có điều kiện đầu tư, chăm sóc phát triển vườn cà phê ổn định và bền vững, yên tâm làm ra mặt hàng xuất khẩu chiến lược cho cả nước.

Kiều Bình Định