QĐND - Đêm nay, trăng rằm Tết Trung thu sẽ tỏa sáng trên bầu trời, khắp nơi nơi… Theo các nhà nghiên cứu, Tết Trung thu ở Việt Nam có nguồn gốc từ nền văn minh lúa nước, khởi nguồn từ đồng bằng sông Hồng. Ấy là thời điểm nông nhàn, tiết trời mát mẻ, dễ chịu, vầng trăng tròn vành vạnh giữa bầu trời thu cao lồng lộng, và gió mát mơn man từ những dòng sông... Tết Trung thu, không chỉ các em nhỏ háo hức với những mâm cỗ bằng chính hoa trái, sản vật quê hương; rước đèn ông sao, đèn kéo quân, múa lân, múa sư tử...; người lớn cũng đón chờ trong nhiều tâm trạng, mà tựu trung nhất, vẫn là cảm giác yên bình, thanh thản sau những ngày lao động, mưu sinh nhọc nhằn. Vì thế, rất tự nhiên, Tết Trung thu đã trở thành một sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng đặc sắc được lưu truyền qua nhiều thế kỷ. Hình ảnh Tết Trung thu ở Việt Nam đã được khắc trên mặt trống đồng Ngọc Lũ, đó chính là những giá trị nhân bản, luôn được lưu truyền và tiếp biến, dù cuộc sống đang diễn ra nhiều thay đổi lớn lao.

Ảnh minh họa/Internet

Trong những thay đổi lớn lao và hoàn toàn khách quan đó, đáng tiếc thay những nét truyền thống cổ truyền Tết Trung thu đang dần phai nhạt. Giờ đây, rất khó tìm lại được những đêm Trung thu rước đèn, trông trăng, phá cỗ… còn mang màu sắc nguyên bản; rất khó tìm những đồ chơi dân gian như tò he, đèn kéo quân, đèn ông sư, ông sao mà các bậc phụ huynh tự làm cho con cháu trong gia đình… Nay đồ chơi đều đã được làm sẵn, sản xuất hàng loạt, sơn màu lòe loẹt, đèn nháy xanh đỏ rẻ tiền bày bán ê hề trên phố, trên vỉa hè và tràn ngập trong các siêu thị, ki-ốt… Tết Trung thu năm nay, dạo quanh các phố phường, cảm nhận như thấy đồ chơi bạo lực nhiều hơn. Những “quả chùy nghìn tấn”, mặt nạ kinh dị, tóc giả thổ dân da đỏ, thổ dân châu Phi, kèm cả súng giả, đao kiếm nhựa bày bán công khai và inh ỏi tiếng một loại kèn hoang dã, hoàn toàn xa lạ với văn hóa Việt không biết được du nhập vào từ lúc nào…? Nguy hiểm hơn nữa, nhiều đồ chơi được sản xuất từ nước ngoài chứa cả chất độc có thể gây bệnh ung thư. Những người có tuổi lại nhớ điệu hát “Trống quân” vui tươi, dân dã, mộc mạc thấm đẫm hồn dân tộc, giờ chỉ còn nghe được từ trên sân khấu “hoành tráng” hoặc từ các thiết bị nghe nhìn hiện đại! Tục tặng quà rất đẹp, rất văn hóa dịp Tết Trung thu có từ nghìn năm nay, cũng đã bị biến tướng. Với không ít người, Tết Trung thu là cái cớ để đến tặng quà các “sếp”, những người cần cậy nhờ, "giúp đỡ"; Trong khi Tết Trung thu là “Tết thiếu nhi”, là ngày các em nhỏ mới là đối tượng chính được tặng quà…

Tết Trung thu giờ đây, từ thành phố đến nông thôn khó nhìn thấy trăng rằm, bởi ánh đèn đường, đèn điện sáng rõ “lấn lướt” cả ánh trăng. Có chăng, chỉ có thể ngắm ánh trăng rằm vàng rượm, hoang sơ, trọn vẹn từ một miền núi rừng xa xôi, hẻo lánh, nơi “vùng sâu, vùng xa”, còn khó khăn, kém phát triển. Ở đó, “điện, đường” chưa tới, “trường, trạm” chưa xây và bầy trẻ nhỏ nhem nhuốc, thiếu cơm, thiếu áo chưa bao giờ nhìn thấy một chiếc bánh Trung thu tiền triệu như ở thành phố… Thế nhưng, ở những nơi xa xôi, chưa bị “thị trường hóa” như thế, các em nhỏ vẫn được đón nhận tình thương yêu của các thầy giáo, cô giáo, cha mẹ, các anh chị đoàn viên thanh niên. Những món quà đồ chơi tự làm, đơn giản và nhất là đêm trông trăng, phá cỗ, rước đèn quanh bản, quanh làng thật sự đã trở thành những đêm hội của trẻ em…

Nhiều năm qua, ở Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam thường tổ chức các chương trình Vui Trung thu rất ý nghĩa. Khách tham quan bảo tàng có thể tham gia các trò chơi dân gian, truyền thống và học làm những món đồ chơi cổ truyền; các hoạt động như thưởng ngoạn các loại đèn trung thu, đèn lồng Hội An, hát đồng dao, múa lân, múa thiên cẩu Hội An, rước đèn cùng ông địa, thưởng thức mâm cỗ Trung thu và các chương trình dành riêng cho trẻ em nghèo, khuyết tật. Tiếc thay, những cách làm có ý nghĩa như thế chưa nhiều, chưa phổ biến.

Đêm nay, trăng rằm Trung thu sẽ sáng rỡ trên bầu trời, tỏa khắp nơi nơi… Chỉ có trăng là muôn đời vẫn thế, còn Trung thu truyền thống thì đang dần mai một. Vì thế để các em có những mùa Tết Trung thu trọn vẹn, đúng nghĩa, mong rằng các cấp, các ngành, các tổ chức đoàn thể cùng với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa, hãy quan tâm đến giữ nét cổ truyền dân tộc.

Trần Hoài