Vụ hè thu năm nay Đồng bằng sông Cửu Long được mùa lúa, nhưng giá lại đang sụt giảm mạnh, khó bán. Giá lúa thấp (chỉ ở mức 2.800 - 3.100 đồng/kg) so với giá thành sản xuất (3.500 - 4.000 đồng/kg), khiến nông dân có thể bị lỗ nặng, nợ nần.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Trước thực trạng trên, Chính phủ đã chỉ đạo, từ ngày 10-7, tổ chức mua tạm trữ 1 triệu tấn lúa hè thu với mức giá thị trường. 48 doanh nghiệp tham gia thu mua tạm trữ được hỗ trợ nguồn vốn vay với lãi suất 0% trong thời gian 4 tháng. Nông dân khấp khởi mừng với chủ trương này.

Tuy nhiên, trên thực tế, doanh nghiệp thu mua cầm chừng, có doanh nghiệp chỉ mua 20% so với chỉ tiêu. Một doanh nghiệp cho biết lý do thu mua chậm là do lúa vụ trước còn tồn đọng tại doanh nghiệp. Họ cũng không thể mua theo đề xuất giá sàn của địa phương vì chất lượng gạo chưa đạt. Trong khi đó, nhiều chuyên gia kinh tế lại khẳng định, với mức giá gạo xuất khẩu ở mức 350 USD/tấn, nếu doanh nghiệp mua lúa 4.000 đồng/kg vẫn còn có lời.

Để chủ trương của Chính phủ thành hiện thực, đòi hỏi sự nỗ lực tích cực từ phía các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong nước, trên cơ sở chia sẻ lợi ích với nông dân. Có một thực tế là tuy gạo của Việt Nam đã và đang “hội nhập”, nhưng giá thu mua tại ruộng ở “vựa lúa” Đồng bằng sông Cửu Long lại chưa theo kịp thị trường thế giới. Lúa gạo thế giới mới giảm giá nhẹ, thì doanh nghiệp xuất khẩu gạo đã đua nhau ép giá mua ở mức thấp nhất, dưới cả giá thành sản xuất như vụ này.

Thiết nghĩ, để đẩy mạnh thu mua lúa hè thu, các doanh nghiệp thu mua cần chủ động đưa ra mức giá hợp lý, bảo đảm để nông dân trồng lúa đạt mức lãi từ 30%. Mặt khác, lãnh đạo các tỉnh trong khu vực cần thống nhất và công bố giá sàn lúa gạo hợp lý để các doanh nghiệp thu mua theo đúng chỉ đạo của Chính phủ. Chính phủ cần có chính sách giãn nợ cho nông dân trong thời gian thực hiện thu mua tạm trữ lúa để giảm sức ép bán ra, không làm giá lúa giảm thêm.

Về lâu dài, để bảo đảm mức giá ổn định, cần tổ chức sản xuất lúa theo hướng bền vững, gắn với đặc tính thị trường. Điều này luôn đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân, bằng hợp đồng bao tiêu sản phẩm, mức giá… Ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay có nhiều mô hình liên kết có hiệu quả, như mô hình lúa Nhật ở An Giang, gạo thơm ở Sóc Trăng… Lúa thu hoạch được doanh nghiệp bao tiêu với mức giá nông dân có lãi.

Rất cần những giải pháp, mô hình mới để sản xuất lúa gạo bền vững và người nông dân có thể làm giàu.

Đặng Trung Kiên