DẠY CHỮ VÀ RÈN NGƯỜI

QĐND - “Tiên học lễ, hậu học văn”-lời dạy đó của người xưa đã trở thành khẩu hiệu ở nhiều trường học trong cả nước, đồng thời là một “thông điệp” nhắc nhở cộng đồng, nhất là các em học sinh, sinh viên về một triết lý, nguyên tắc, phương châm trong giáo dục-đào tạo (GD-ĐT) phù hợp với truyền thống văn hóa, chuẩn mực đạo đức và mục tiêu xây dựng con người mới của dân tộc ta. Lời dạy ấy được hiểu một cách đơn giản là, mỗi người trước khi học chữ, học kiến thức, thì hãy học lễ nghĩa, trau rèn đạo đức, văn hóa, lối sống...

Tuy nhiên, trong một thời gian khá dài, nền giáo dục của chúng ta còn nặng về dạy chữ. Bên cạnh đó, môi trường giáo dục có chỗ còn thiếu lành mạnh, cùng bệnh thành tích trong GD-ĐT... đã tạo ra tâm lý nặng nề cho người học; nội dung, hình thức giáo dục bị dồn ép. Áp lực học hành, thi cử, cùng những tác động tiêu cực của tệ nạn xã hội, văn hóa xấu độc, phim ảnh và trò chơi điện tử có nội dung đồi trụy, bạo lực, khiến phần “lễ” và yêu cầu rèn người, giáo dục đạo đức, bồi dưỡng nhân cách… cho học sinh bị ảnh hưởng không nhỏ, thậm chí có lúc, có nơi bị xem nhẹ.

Ảnh minh họa.

Hệ quả đó dẫn đến sự xuống cấp về đạo đức xã hội, đạo đức học đường, khiến các thầy, cô giáo, các bậc phụ huynh và toàn xã hội lo lắng, băn khoăn. Đó là tình trạng một số học sinh “nam thanh nữ tú” nói năng thô tục, sẵn sàng hành xử bạo lực với bạn bè; thái độ vô cảm, thờ ơ; nhiều học sinh thiếu tự tin khi tham gia sinh hoạt tập thể; có những em đã tốt nghiệp đại học nhưng không nấu nổi một bữa cơm chu tất cho gia đình…

Nguyên nhân của tình trạng trên do gia đình, nhà trường, xã hội chưa thực sự quan tâm đúng mức, chưa tạo ra sự hài hòa, cân đối giữa việc rèn người và dạy chữ. Chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông còn không ít những “hạt sạn”, thiếu tính khoa học, chưa bảo đảm tính liên thông, thống nhất, tích hợp một cách khoa học giữa các cấp học, môn học; còn mất cân đối giữa lý thuyết và thực hành, nặng về dạy chữ, nhồi nhét kiến thức hơn là rèn người, phát huy trí tuệ, trang bị cho các em phương pháp tư duy khoa học, phẩm chất, năng lực công dân, kỹ năng giải quyết các vấn đề nảy sinh... Một số môn học có những nội dung mang nặng tính hàn lâm, nội dung quá tải, khiến học sinh phải vùi đầu vào sách vở, căng thẳng đối phó với các kỳ thi, trong khi việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, tham quan thực tế chưa được coi trọng; giáo dục kỹ năng sống còn sơ sài… Những hạn chế, khuyết điểm của việc rèn người trong hệ thống GD-ĐT đã kéo theo không ít hệ lụy, gây lo lắng, bất an trong xã hội. 

Để từng bước khắc phục những bất cập nêu trên, Bộ GD-ĐT đã xây dựng Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Đề án thể hiện quyết tâm cao, với lộ trình và mục tiêu cụ thể nhằm đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, trong đó, điểm nổi bật là khắc phục “bệnh hình thức” trong GD-ĐT, kết hợp hài hòa giữa dạy chữ và rèn người. Tuy nhiên, để quyết tâm chính trị đó mang lại hiệu quả, rất cần sự vào cuộc của toàn xã hội, nhất là sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Rèn người không chỉ giới hạn trong phạm vi giáo dục đạo đức, lối sống, mà còn bao hàm cả trang bị kỹ năng sống, bồi dưỡng kiến thức về khoa học, xã hội nhân văn, từ đó hình thành, rèn luyện và phát triển nhân cách cho học sinh. Cần giảm bớt thời lượng kiến thức khoa học mang tính hàn lâm, tăng các bài học về bản sắc văn hóa, lịch sử truyền thống, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách người Việt Nam. Môn học giáo dục công dân cần hạn chế những nội dung hàn lâm, xa vời, khó hiểu; tăng cường tổ chức thảo luận, diễn đàn, sinh hoạt trải nghiệm; dạy cho học sinh biết lao động, cách ứng xử với người thân, ý thức chia sẻ trong cộng đồng, giải quyết những vấn đề của bản thân... Để các em biết giá trị của lao động, hãy cho các em đi thực tế tại các cơ sở sản xuất, khuyến khích các em tự làm ra sản phẩm… Các gia đình, các bậc phụ huynh không nên nuông chiều đến mức thỏa mãn mọi đòi hỏi của con cháu, hoặc chỉ ép các em "dùi mài kinh sử". Hãy dạy cho các em có tấm lòng nhân ái, sống có trách nhiệm với gia đình, bạn bè, cộng đồng. Bênh cạnh đó, cần phát huy vai trò của các tổ chức đoàn, đội trong tổ chức các hoạt động xã hội, với những nội dung, hình thức hoạt động phong phú, sinh động, bổ ích, thu hút đông đảo học sinh tham gia...

Rèn người và dạy chữ phải luôn luôn song hành trong suốt quá trình GD-ĐT, nhằm tạo ra những “sản phẩm” giáo dục tốt nhất. Đó là những công dân có đầy đủ phẩm chất và năng lực, có đức, có tài, “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu xây dựng con người mới trong thời kỳ hội nhập và phát triển.