Sau một thời gian khá dài nghiên cứu, với rất nhiều hội nghị khoa học và tốn không ít tiền của, tuần qua, các nhà khoa học ở Thành phố Hồ Chí Minh đã tuyên bố phát hiện "một trong những thủ phạm chính gây nhiễm bẩn nước ở Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt thời gian vừa qua là vi khuẩn sắt (Fe) và mangan (Mn)". Người dân ở thành phố này hy vọng sau sự kiện nói trên, họ sẽ được dùng nước sạch. Trước đó, tại Thủ đô Hà Nội, cũng phải sau mấy tháng và tốn kém khá nhiều tiền cho các nhà khoa học lấy mẫu, xét nghiệm và tổ chức các cuộc hội thảo, rau Thanh Trì mới được minh oan, trong khi người trồng rau lao đao vì sản phẩm không bán được.

Tốn tiền mà có kết quả như hai sự việc trên cũng là ...may, bởi trên thực tế, còn có rất nhiều "công trình nghiên cứu khoa học" mà lại thành "ngâm cứu” khoa học mãi chẳng có kết luận, thậm chí có khi "tiền mất, tật mang". Chắc nhiều người còn nhớ các dự án"thay nước hồ Tây", "thuỷ cung Thăng Long"...cũng được mang tên là "công trình khoa học". Mới đây nhất là việc bùng phát căn bệnh "tê tê say say" ở Hoà Bình, Cao Bằng, Thái Nguyên, Thanh Hoá...Trong khi đó, căn bệnh này đã xuất hiện ở Việt Nam 40 năm nay mà vẫn chưa tìm ra nguyên nhân...

Không thể phủ nhận vai trò của các nhà khoa học Việt Nam trong kháng chiến và kiến quốc. Những phát minh, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật của các nhà khoa học Việt Nam trong chiến tranh đã làm cho cả thế giới phải kinh ngạc và nhiều người mến phục. Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, các nhà khoa học Việt Nam cũng đã cống hiến cho Tổ quốc rất nhiều công trình nghiên cứu có giá trị. Thế nhưng, trong con mắt của người dân, dường như các nhà khoa học của chúng ta vẫn chưa gắn bó mật thiết với đời sống, chưa giải quyết được các vấn đề cấp bách của cuộc sống. Một số phát minh, sáng kiến được áp dụng rộng rãi trong đời sống trong thời gian qua như: máy gặt, máy thái bèo, máy thái hành, tỏi, máy tẽ ngô... đều do những "nhà khoa học chân đất" chế tạo. Trong khi đó, rất nhiều tiến sĩ với những công trình nghiên lớn sử dụng tiền của Nhà nước nhưng "nghiên cứu" xong rồi ...cất vào trong tủ, rất lãng phí.

Năm ngoái, tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với các nhà khoa học, có nhà khoa học đã phát biểu rằng: "Cần phải có một "khoán 10" trong nghiên cứu khoa học". Ý kiến này đã được nhiều nhà khoa học đồng tình. Thiết nghĩ, đã đến lúc cần phải có sự thay đổi căn bản về cơ chế quản lý khoa học và công nghệ để các nhà khoa học của ta gắn kết hơn nữa với cuộc sống, tránh việc "nghiên cứu" quá lâu dẫn tới lạc hậu, không còn thiết thực. Với một số công trình cụ thể, có thể để các cơ quan, doanh nghiệp đặt hàng theo hình thức "đấu thầu" . Kinh phí cho công tác nghiên cứu cũng cần được công khai để nhân dân biết và giám sát việc thực hiện./.

ĐỖ PHÚ THỌ