Cùng lúc cơn bão số 6 (Peipah) trên biển Đông vừa suy yếu, trở thành áp thấp nhiệt đới, đang gây ra "lũ chồng lên lũ" cho các tỉnh miền Trung thì tại nhiều địa phương trên cả nước lại lộ rõ một “cơn bão” khác, hoành hành dữ dội, gây nên tổn thất tài sản cho hàng chục vạn người, từ thành thị đến nông thôn vùng sâu, vùng xa - cơn bão “đầu tư kinh doanh tiền qua mạng”. Bị lừa qua “cuộc chơi” kinh doanh tiền tệ qua mạng ảo Colony Invest, phần lớn là những người nông dân, với tổng số tiền lên đến hàng triệu đô-la!...

Lý Lệ Quyên, một “đại lý” cấp 1 của Colony Invest, bị công an bắt giữ. Ảnh: Internet

Vì sao bọn lừa đảo lại dễ dàng hành động và trong một thời gian ngắn lại “chiêu dụ” được một lượng người đông đảo tham gia “cuộc chơi” trên diện rộng đến như vậy?

Trước tiên, bọn lừa đảo đã đánh trúng vào lòng tham của nhiều người. Với những lời quảng cáo mức lợi nhuận cực kỳ hấp dẫn (gửi từ 100 đến 499USD, sẽ được hưởng lãi suất 2,5%/ngày, tương đương 55%/tháng) cùng với các phương cách hoạt động như kiểu bán hàng đa cấp qua các trang web của một số công ty nước ngoài, “tập đoàn” lừa đảo này đã nhanh chóng đưa hàng vạn người dân vào thế “nắm đằng lưỡi dao” (trong đó có cả những trí thức, cán bộ công chức), sớm đẩy họ chuốc lấy những phần thua thiệt.

Hành vi kinh doanh tiền tệ trái pháp luật mang dấu hiệu lừa đảo đã từng xảy ra ở Việt Nam, vụ án “Colony Invest” này không phải là đầu tiên. Vào cuối năm 2006, Trưởng văn phòng đại diện Công ty Golden Rock Limited - một công ty chuyên môi giới kinh doanh tiền tệ (buôn bán tiền qua mạng) tại Thành phố Hồ Chí Minh - đã bỏ trốn khỏi Việt Nam, “ẵm” theo số tiền gần 10 triệu USD của các nhà đầu tư. Theo các chuyên gia, kinh doanh tiền tệ qua mạng hiện đã phổ biến ở các nước phát triển, nhưng ở nước ta vẫn còn rất xa lạ. Nhiều người cho rằng, hội nhập là sớm mở cửa thị trường tài chính-ngân hàng, nhưng việc “mở cửa” cũng phải theo lộ trình và được quy định trong khuôn khổ của luật pháp. Và, dù đã là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhưng đến nay, Việt Nam vẫn chưa có quy định pháp lý nào để quản lý hoạt động kinh doanh lĩnh vực này. Kinh doanh ngoại tệ là một ngành kinh doanh đặc biệt, có điều kiện, để xảy ra thêm vụ lừa đảo này, các nhà quản lý của chúng ta đã vào cuộc quá chậm.

Ở một khía cạnh khác, gần 10 năm có mặt ở Việt Nam, Internet đã làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt của đất nước. Tuy nhiên, cùng với những tác động tích cực, Internet cũng đã mang lại bao hệ lụy cho đời sống xã hội bởi “mặt trái” của nó, mà tác nhân lại cũng chính là con người gây ra. Vụ lừa đảo tầm cỡ xuyên quốc gia này là một điển hình “vô tiền khoáng hậu”. Qua vụ việc này, dễ dàng nhận thấy nhiều bất cập và lỗ hổng pháp lý trong quản lý Nhà nước, trong phương cách tổ chức hoạt động, khai thác công nghệ thông tin và internet, mà nóng nhất là vấn đề an ninh mạng, quản lý mạng…

Hàng triệu đô-la của người dân đã bị bọn lừa đảo nhanh chóng chiếm đoạt một cách dễ dàng, rồi sau đó cơ quan chức năng mới vào cuộc.

Lỗi chủ quan cụ thể trong vụ việc này hiển nhiên thuộc về người dân, như nhiều chuyên gia đã nhận định: Việc kinh doanh tiền tệ tự phát và có phần lén lút trong dân chúng là rất khó kiểm soát, không dễ quản lý. Nhưng điều đáng đề cập nhất ở đây là: Cả những người nông dân chân chất, cả những trí thức, cán bộ công chức... đã thiếu kiến thức, thiếu thông tin một cách trầm trọng. Thế thì chúng ta sẽ chống trả với những "cơn bão hội nhập" thế nào trong thời công nghệ thông tin và phát triển nền kinh tế tri thức? Câu trả lời, có lẽ phải bắt đầu ở tầm vĩ mô…

BẢO CHÂU