Nhà máy Tung Kuang xả nước thải đầu độc sông Cầu Ghẽ. Ảnh: Anh minh họa/Internet

Thời gian qua, trên địa bàn cả nước liên tục phát hiện nhiều doanh nghiệp “xả” chất thải gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống khiến dư luận bức xúc, lo lắng. Cứ tưởng, nguyên nhân của vụ việc có thể do các cơ quan chức năng Nhà nước còn thiếu công cụ quản lý, thiếu chế tài pháp luật để xử lý... hóa ra không phải! Qua phản ánh của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có quá nhiều cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra môi trường. Điều này dẫn đến thực trạng là không ít doanh nghiệp “khổ” vì bị thanh tra, kiểm tra quá nhiều lần. Như trường hợp Nhà máy B.S.G đứng chân trên địa bàn quận 5 (Thành phố Hồ Chí Minh) mỗi năm trung bình tiếp đón khoảng 20 đoàn kiểm tra, thanh tra môi trường đến “làm việc”.

Thống kê cho thấy, cùng chức năng theo dõi doanh nghiệp thực hiện Luật Bảo vệ Môi trường, hiện có tới 6 cơ quan là: Thanh tra Bộ Tài nguyên-Môi trường, Thanh tra Sở Tài nguyên-Môi trường, Thanh tra Phòng Tài nguyên-Môi trường các quận, huyện, Thanh tra môi trường của các Ban quản lý khu chế xuất-khu công nghiệp, Cục Cảnh sát Môi trường thuộc Bộ Công an, Phòng Cảnh sát Môi trường thuộc công an các tỉnh, thành phố. Ngoài ra, chưa kể đến một số địa phương còn thành lập các tổ công tác, đoàn công tác liên ngành tiến hành kiểm tra việc chấp hành quy định bảo vệ môi trường tại doanh nghiệp. Điều đáng nói là tất cả các cơ quan kể trên đều có quyền hoạt động độc lập. Nghĩa là, các cơ quan này đều có thể xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất... các doanh nghiệp mà không cần phải phối hợp với các cơ quan còn lại. Chính vì lẽ đó, nhiều doanh nghiệp gặp phải tình trạng mới tháng trước có đoàn kiểm tra, tháng sau lại có đoàn thanh tra, trong khi theo quy định hiện hành, doanh nghiệp đã có báo cáo giám sát môi trường định kỳ 2 lần/năm.

Tuy nhiên, vấn đề mà dư luận hết sức quan ngại là thanh tra, kiểm tra nhiều nhưng hiệu quả không đạt được như mong muốn. Tình trạng các doanh nghiệp vi phạm gây ảnh hưởng đến môi trường vẫn diễn ra khá phổ biến.

Bởi vậy, điều đầu tiên chúng tôi cho rằng cần nâng cao hơn nữa trách nhiệm của các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra. Mặt khác, các cơ quan thanh tra, kiểm tra cần thống nhất kế hoạch, phối hợp để giảm số lần kiểm tra doanh nghiệp. Để khắc phục tình trạng chồng chéo thanh tra, kiểm tra hiện nay, nên có sự liên thông trong thông báo kết quả kiểm tra. Nghĩa là khi một cơ quan có chức năng tiến hành kiểm tra và có kết luận về một doanh nghiệp, phải gửi kết luận đó đến các cơ quan cùng chức năng còn lại. Trường hợp phát hiện được dấu hiệu sai phạm hoặc có đơn thư khiếu nại, tố cáo thì mới tiến hành kiểm tra đột xuất hoặc phối hợp tổ chức tổ, đội công tác liên ngành để thanh tra, kiểm tra. Làm như vậy, vừa nâng cao được năng lực, gắn được trách nhiệm của từng cơ quan, vừa có điều kiện để cơ quan cấp trên theo dõi, đánh giá kết quả kiểm tra, thanh tra của cơ quan cấp dưới.

Về lâu dài, hệ thống thanh tra, kiểm tra môi trường cùng cấp thuộc các cơ quan khác nhau nhất định phải được thống nhất lại để vừa bảo đảm tinh gọn bộ máy, vừa bảo đảm hiệu lực của pháp luật trên lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Hồng Hải