“Chưa tốt nghiệp phổ thông, không có chuyên môn xây dựng, vậy mà vẫn có "quyền sinh, quyền  sát" với những công trình” – Anh bạn tôi là kỹ sư xây dựng đã phàn nàn như vậy với đội ngũ thanh tra xây dựng phường hiện nay. Theo số liệu thống kê, đội ngũ cán bộ thanh tra cấp phường, quận ở Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội đã là 3.445 người, nhưng theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ thì “chất lượng đội ngũ cán bộ đang làm công tác này là rất thấp, chưa đáp ứng các tiêu chuẩn của thanh tra viên”.

Thanh tra xây dựng liệu có thể đảm đương được công tác thanh tra, kiểm tra thường xuyên và xử lý kịp thời các vi phạm phát sinh? Ảnh minh họa/internet.

Chất lượng thanh tra viên quyết định đến chất lượng thanh tra. Thực tế trong thời gian qua đã có không ít cuộc thanh tra không được đối tượng thanh tra “tâm phục, khẩu phục”, có những kết luận thanh tra phải sửa đi, sửa lại nhiều lần. Đặc biệt, có vị lãnh đạo doanh nghiệp đã từng được thanh tra kết luận “không có vi phạm”, được khen thưởng vì “thành tích lớn” nhưng sau đó lại lộ ra những sai phạm nghiêm trọng phải truy tố trước pháp luật… Điều đáng buồn hơn cả là trong cơ quan thanh tra đã có những cán bộ thoái hóa, biến chất, phải hầu tòa.

Công tác thanh tra là một hoạt động không thể thiếu của cơ quan quản lý cấp trên nhằm đánh giá đúng thực chất tình hình hoạt động của những đơn vị thuộc phạm vi mình quản lý. Bảo đảm tính khách quan, trung thực, chuẩn xác là yêu cầu hàng đầu của công tác thanh tra. Trong những năm qua, các cơ quan thanh tra của Việt Nam đã phát hiện, ngăn ngừa, kiến nghị xử lý nhiều hành vi vi phạm,  góp phần sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, theo đánh giá của Thanh tra Chính phủ, chất lượng cán bộ thanh tra còn hạn chế, quyền hạn của cơ quan thanh tra  còn chưa tương xứng với chức năng, nhiệm vụ được giao. Mục đích của hoạt động thanh tra là phòng ngừa, kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm pháp luật, nhưng khi cơ quan thanh tra phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật lại không có quyền quyết định tiến hành thanh tra. Luật hiện hành cũng chưa quy định các cơ quan thanh tra giúp thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp thanh tra lại những vụ việc đã được cơ quan cấp dưới kết luận nhưng phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật; chưa quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ việc tổng hợp, báo cáo kết quả công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra. Chính những điều này đã ảnh hưởng đến chất lượng thanh tra và trên thực tế, nhiều sai phạm được cơ quan thanh tra phát hiện nhưng chưa được ngăn chặn, xử lý kịp thời.

Để khắc phục những bất cập trên đây, tại kỳ họp này Quốc hội sẽ cho ý kiến về dự án Luật Thanh tra (sửa đổi) tạo cơ sở pháp lý quan trọng nâng cao chất lượng thanh tra.

Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội và đông đảo cử tri cả nước, để nâng cao chất lượng thanh tra, việc sửa đổi Luật Thanh tra là cần thiết, nhưng chưa đủ. Vấn đề quan trọng nhất là phải nâng cao được chất lượng cán bộ thanh tra, cả về phẩm chất và năng lực. Nhất thiết phải có những chuẩn mực cụ thể về tiêu chuẩn cán bộ thanh tra. Cán bộ thanh tra phải có kiến thức chuyên môn và có tâm trong sáng. Ví dụ như cán bộ thanh tra giáo dục phải là giáo viên giỏi, không vi phạm kỷ luật; thanh tra xây dựng phải có kiến thức về xây dựng, hiểu biết pháp luật và không được hách dịch với dân... Mặt khác, rất cần có cơ chế phối hợp đồng bộ, hiệu quả giữa các công cụ kiểm tra, giám sát của bộ máy nhà nước và của cả hệ thống chính trị để tránh việc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán... chồng chéo.

Phú Thọ