Ảnh minh họa. Nguồn: laodong.com.vn

QĐND Online – Từ đầu tháng 4-2014, chi cục quản lý thị trường các tỉnh, thành phố trong cả nước đồng loạt ra quân kiểm tra, ngăn chặn thuốc lá lậu, nhưng thu được kết quả không đáng kể. Mặc dù “chiến dịch” kéo dài tới ngày 30-6 mới kết thúc, nhưng ở thời điểm này, thuốc lá nhập lậu vẫn được bày bán ở nhiều địa điểm, dưới hình thức công khai có, lén lút có, nửa công khai có, nửa lén lút cũng có. Dư luận không mấy lạc quan và nghi ngờ vào thành công của “chiến dịch”.

Theo Nghị định 76/2001/NĐ-CP ban hành ngày 20-10-2011, thuốc lá là mặt hàng không khuyến khích tiêu dùng, do Nhà nước độc quyền quản lý. Nhà nước thực hiện kiểm soát, tiêu thụ thuốc lá trên thị trường, kể cả đối với hộ bán buôn, bán lẻ. Nghị định nêu rõ, chỉ những người có cơ sở vật chất kỹ thuật trang, thiết bị đáp ứng đủ các tiêu chuẩn quy định về vệ sinh môi trường, phòng chống cháy… mới được cơ quan có thẩm quyền cấp phép kinh doanh mặt hàng này.

Tuy nhiên, trong khi các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá của nước ta cố gắng giảm số lượng, tăng hình ảnh cảnh báo, nhằm hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc lá trong xã hội thì thuốc lá lậu tràn vào. Nguyên nhân để thuốc lá lậu “có chỗ đứng” trên thị trường là vì chúng không bị ghi cảnh báo trên vỏ bao, nồng độ ni-cô-tin đậm đặc hơn, mẫu mã đẹp hơn, sang hơn và cho lợi nhuận kinh doanh nhiều hơn. Theo thống kê của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, một bao thuốc lá loại vừa các cơ sở sản xuất trong nước chỉ lãi 50 đồng, nhưng người kinh doanh thuốc lá lại lậu lãi từ 6.000 đến 7.000 đồng. Cơ quan này công bố, trước năm 2012, thuốc lá nhập lậu chiếm 19%-20% thị phần; năm 2013 tăng lên 22,1%. Dự kiến, năm 2014, thị phần thuốc lá lậu sẽ vượt qua 23%, năm 2015 sẽ hơn 25%. Hậu quả là, chỉ trong năm 2012, Nhà nước đã thất thu khoảng 300 triệu USD tiền thuế từ thuốc lá lậu.

Hiện nay, thuốc lá lậu vào nước ta chủ yếu thông qua đường cửa khẩu trên bộ, trên biển và xách tay từ nước ngoài về. Từ lâu các cơ quan chức năng của Nhà nước đã ra sức bắt giữ, truy quét và ngăn chặn thuốc lá lậu. Nhiều vụ buôn bán thuốc lá lậu ở cửa khẩu An Giang, Tây Ninh, Long An, Lạng Sơn… đã bị bắt giữ. Song, việc làm ấy chỉ như muối bỏ biển. Vì lợi nhuận, những kẻ buôn lậu thuốc lá vẫn cứ “nhắm mắt” thực hiện. Thế nên, thật dễ hiểu khi việc ra quân rầm rộ vừa qua của ngành quản lý thị trường chưa đạt kết quả mong muốn. Dư luận đánh giá, đây chỉ là việc làm có tính hình thức, như kiểu “bắt cóc bỏ đĩa”. Trong thực tế, đây không phải là lần đầu tiên ngành này ra quân kiểu như vậy.

Lâu nay, cứ mỗi lần ngành quản lý thị trường mở chiến dịch ngăn chặn thuốc lá lậu, dư luận lại bàng quan, coi đó như trò “mèo vờn chuột”. Thậm chí, người dân còn nghi ngờ một số cán bộ quản lý thị trường “ngó lơ” cho các đại lý tiêu thụ thuốc lá lậu để hưởng hoa hồng.

Thiết nghĩ, về lâu dài, để ngăn chặn thuốc lá lậu thì Nhà nước nên có chế tài xử lý mạnh hơn nữa. Việc xử phạt hành chính, tiêu hủy hàng thu được là chưa đủ răn đe các đối tượng buôn lậu thuốc lá. Nhà nước cần tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp ngăn chặn nạn buôn lậu thuốc lá từ gốc. Vì là hàng lậu, nên khi “đánh”, các cơ quan chức năng cũng phải thật bí mật, có phương pháp khả thi, tránh làm theo kiểu hô hào, trống dong cờ mở, để rồi “rút dây động rừng”. Cần có phương án, theo dõi và nắm chắc đối tượng đầu nậu trong nước và nước ngoài, những “ông trùm” thực sự của thuốc lá lậu ở ngay giáp ranh khu vực biên giới để có cách đối phó. Mặt khác, cần tăng cường, giáo dục tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, để nhân dân giảm dần thói quen hút và nghiện thuốc lá. Chính quyền địa phương, nhất là cấp cơ sở, cần gặp gỡ, tuyên truyền, giáo dục, răn đe… các đối tượng kinh doanh thuốc lá lậu thì mới mới mong hạn chế dần hiện tượng buôn bán mặt hàng này. Chỉ có như thế, may ra việc ngăn chặn thuốc lá lậu mới chấm dứt được tình trạng “bắt cóc bỏ đĩa”.

VĂN HIẾU