Năm học mới chưa bắt đầu, nhưng học phí đã trở thành vấn đề nóng... Theo Nghị định mới đây của Chính phủ, từ năm học 2010 - 2011, cả nước sẽ áp dụng mức học phí mới. Theo đó, mức học phí thấp nhất bậc phổ thông là 5.000 đồng/tháng còn mức học phí cao nhất ở bậc đại học  là 340.000 đồng/tháng và đến năm học 2014 - 2015 là 800.000 đồng/tháng. Đối với giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông công lập, mức học phí và chi phí học tập khác không vượt quá 5% thu nhập bình quân hộ gia đình ở mỗi vùng. Từ năm học 2011 - 2012 trở đi, học phí sẽ được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng tăng bình quân hằng năm do Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo. Căn cứ khung học phí này, Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố quy định mức học phí cụ thể hằng năm phù hợp với thực tế các vùng của địa phương mình.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Thực ra vấn đề học phí không phải là mới. Từ xưa, người dân đã phải đóng học phí để duy trì trường lớp, để nuôi thầy... Mức học phí theo quy định mới cũng không tăng quá cao so với năm học trước. Nhiều địa phương, trong đó có Thủ đô Hà Nội vẫn chưa tăng học phí ở bậc phổ thông từ đầu năm học này. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, với nhiều gia đình, học phí tăng thực sự là gánh nặng. Mặt khác, đối với các trường công lập, nhất là ở hệ phổ thông, ngoài tiền học phí chính thống, còn rất nhiều khoản thu khác do từng trường, từng lớp “nghĩ ra”  như tiền đóng góp xây dựng trường, tiền cây xanh, nước, hỗ trợ trường, quỹ lớp, mua sách giáo khoa, sách tham khảo, nộp quỹ hội phụ huynh, nộp cho cô giáo dạy thêm, lễ Tết thầy cô giáo, quỹ khuyến học,... Nhiều người lo ngại nếu học phí tăng, các khoản đóng góp này sẽ tăng theo.

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế và giáo dục, việc điều chỉnh học phí lúc này là cần thiết đáp ứng yêu cầu cấp bách và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, nếu chỉ tăng học phí thì mới giải quyết phần ngọn mà chưa động tới được gốc rễ của vấn đề giáo dục nước nhà. Điều quan trọng là cần phải công khai minh bạch cho người dân thấy rõ học phí là gì, gồm những khoản nào? Với mức tăng lên như vậy, học sinh có tiếp tục phải đi học thêm không? Hay tăng học phí nhưng phải bảo đảm người dân không phải đóng thêm một khoản nào khác. Việc tăng học phí cũng cần có sự chỉ đạo thống nhất giữa các địa phương trong cả nước, tránh tình trạng địa phương này tăng, địa phương khác lại không tăng. Mặt khác, cùng với việc điều chỉnh học phí, các cơ quan chức năng của Nhà nước cũng cần khẩn trương nghiên cứu, điều chỉnh các chính sách an sinh xã hội bảo đảm cho học sinh, sinh viên có cơ hội được thực hiện ước mơ, hoài bão của mình. Trước hết là điều chỉnh chính sách cho sinh viên vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội.

Nên chăng, cùng với việc điều chỉnh học phí, ngành giáo dục cần xác định lại hệ thống giáo dục công lập để làm sao số lượng cơ sở công lập tương thích với ngân sách chi cho giáo dục và quản lý chặt chẽ các khoản chi này. Mức học phí mới phải vừa phù hợp với khả năng chi trả của người dân, vừa tạo điều kiện cho các trường có điều kiện để đào tạo đáp ứng được nhu cầu xã hội, đồng thời Nhà nước nên tạo điều kiện thuận lợi hơn cho một số tổ chức, cá nhân mở trường tư với học phí và chất lượng cao hơn nhiều so với đại trà để một số gia đình khá giả cho con theo học.

Tăng học phí là cần thiết, nhưng đi kèm với nó phải là những chính sách quốc gia để bảo đảm công bằng xã hội.

Đỗ Phú Thọ