Vịnh Hạ Long - Những giá trị ngoại hạng

Như một kho báu khổng lồ, vĩ đại chứa mang trong lòng nhiều giá trị, Vịnh Hạ Long từ lâu đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học: Hải dương học, sinh vật học, địa chất học, văn hoá học…

Không phải đợi đến bây giờ, mà từ năm 1950, Vịnh Hạ Long, trong cuốn sách "Những kỳ quan thế giới" (Le merveiller du Monde) do Nhà xuất bản Hachere (Pháp) ấn hành, đã được suy tôn là kỳ quan của thế giới bởi những giá trị ngoại hạng của nó...

Tạo hình kỳ lạ của thiên nhiên

Nằm ở Đông Bắc Tổ quốc, với hàng ngàn đảo nhấp nhô giữa biển xanh màu ngọc bích, lung linh, Vịnh Hạ Long như là một tạo hình kỳ lạ của thiên nhiên, một sự kết hợp hài hòagiữa điêu khắc và hội hoạ, là sự uyển chuyển giữa bố cục và màu sắc, giữa hình khối và không gian, vừa hoành tráng khoẻ mạnh, vừa duyên dáng thơ mộng. Tất cả đều như có sự sắp đặt "cố tình" của tạo hóanhằm khơi gợi trí tưởng tượng vô hạn của con người. Có đảo giống như ông già ngồi câu cá (hòn Lã Vọng), đảo như đôi gà chọi đứng đối nhau trên sóng nước (hòn Gà Chọi), đảo như con cóc (hòn Con Cóc), có đảo đứng sừng sững, án ngữ một hướng nhìn ra biển (hòn Pháo Đài)…

Các nhà nghiên cứu đã đúc kết rằng: Cái đẹp vĩnh cửu, vĩ đại của Vịnh Hạ Long được tạo nên bởi ba yếu tố: Đá, nước và bầu trời. Tuy nhiên, cảnh đẹp của Vịnh Hạ Long không chỉ phơi bày ở núi, biển, trời mà những đảo đá cũng chứa đựng trong lòng nó những tác phẩm điêu khắc tinh xảo, độc đáo, đó là hệ thống các hang động đa dạng, phong phú như: Động Thiên Cung trau chuốt, lộng lẫy, hang Sửng Sốt hoành tráng, khoẻ khoắn, tựa như một "nhà hát lớn", hang Đầu Gỗ được mệnh danh là "động của các kỳ quan"...

Tất cả hội tụ, tạo nên một bức tranh thiên nhiên đa sắc màu. Hàng trăm năm qua, Vịnh Hạ Long luôn là đề tài bất tận cho các nhà thơ, hoạ sĩ, nhạc sĩ, nhiếp ảnh… mải miết sáng tác bởi vẻ đẹp tuyệt mỹ của nó mà như chưa đến đích.

Một "bảo tàng" địa chất khổng lồ

"Bảo tàng" địa chất Hạ Long với những hang động kỳ ảo

Nếu giá trị cảnh quan tự nhiên tuyệt vời đã tôn vinh, phản ánh hình thể và màu sắc của viên ngọc quý thì giá trị địa chất được xem là cấu trúc và chất liệu tạo nên viên ngọc ấy. Lịch sử địa chất lâu dài của Vịnh Hạ Long được biết ít nhất trên 500 triệu năm với những hoàn cảnh cổ địa lý rất khác nhau, với nhiều lần tạo sơn - biển thoái, sụt chìm - biển tiến.

Theo nghiên cứu của các nhà địa chất học, khu vực Vịnh Hạ Long đã từng là biển sâu vào các kỷ Odovic-Silua, là biển nông vào các kỷ Cacbon-Pecmi, biển ven bờ vào cuối kỷ Plaogen - đầu Neogen và trải qua một số lần biển lấn trong kỷ Nhân sinh, Vịnh Hạ Long ngày nay mới được hình thành trong 7.000 - 8.000 năm qua.

Nhưng để có Vịnh đã phải có một quá trình tích tụ tầng đá vôi dày trên ngàn mét, trong khoảng 340-240 triệu năm trước, một thời kỳ Karst kéo dài trên 20 triệu năm. Vịnh Hạ Long được coi là mẫu hình tuyệt vời để Karst trưởng thành trong điều kiện nhiệt đới ẩm. Quá trình tiến hóaKarst trải qua hàng triệu năm, nhờ sự kết hợp đồng thời giữa các yếu tố như tầng đá vôi rất dày với khí hậu nóng ẩm và quá trình nâng kiến tạo chậm chạp trên tổng thể.

Với sự bóc mòn của nước mưa và sự xâm thực của nước biển khi lên, xuống đã tạo ra những tháp, những thung lũng, hồ Karst phong phú nhất thế giới và một hệ thống hang động điển hình, gồm 3 dạng: Phát triển theo cấu trúc thẳng đứng, là các hang cổ nhất, cao nhất; phát triển có cấu trúc ngang, có độ cao trung bình, tuổi chủ yếu vào cuối giai đoạn Pleistocenle; các hang động do nước cắt xẻ, bào khoét hình thành chủ yếu trong giai đoạn Honocene với những giá trị cao về hang động học, địa chất học, hải dương học…

Một "thảo cầm viên" đầy quyến rũ

Sự hình thành rừng đảo đá trong vịnh khiến cho Vịnh Hạ Long như trở thành các ao chuôm khổng lồ. Các nhà khoa học đã chứng minh rằng Vịnh Hạ Long là khu vực có sự đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái điển hình như: Hệ sinh thái trên các đảo đá vôi, hệ sinh thái biển, hệ sinh thái đất ướt, hệ sinh thái rạn san hô... Đây là nơi lưu giữ đa dạng nguồn gen quý hiếm, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đặc tính đa dạng đó không một nơi nào trên đất nước ta có điều kiện hội đủ trong một phạm vi địa lý 1.553 km² như Vịnh Hạ Long.

Tính tới nay, trừ một số nhóm sinh vật chưa tiến hành điều tra nghiên cứu được như vi sinh vật, động vật hải miên, côn trùng trên đảo… còn lại, các nhà khoa học đã kiểm kê được ở Vịnh Hạ Long có 278 loài thực vật phù du, 133 loài động vật phù du, 53 loài trùng lỗ, 139 loài rong biển, 17 loài nấm, 471 loài thực vật bậc cao (trong đó cỏ biển 5 loài, thực vật ngập mặn 31 loài và thực vật trên cạn 435 loài), 139 loài san hô, 545 loài động vật đáy, 305 loài cá, 4 loài động vật lưỡng cư, 8 loài bò sát, 76 loài chim biển và 22 loài thú trên đảo.

Đặc biệt, năm 1999, các nhà khoa học đã phát hiện 12 loài thực vật đặc hữu, mang nguồn gen quý chỉ có ở Vịnh Hạ Long, như: Cọ Hạ Long, Sóng bè Hạ Long, Giềng Hạ Long, Ngũ gia bì Hạ Long, Thiên tuế Hạ Long, Móng tai Hạ Long, Nhài Hạ Long…

Nơi tích tụ nhiều tầng văn hoá

Vịnh Hạ Long nhìn từ núi Bài Thơ

Giá trị có ý nghĩa nhân văn của Vịnh Hạ Long chính là sự xuất hiện của con người. Con người cùng hòanhập vào thiên nhiên, cùng với thiên nhiên sáng tạo ra văn hoá của mình.

Những phát hiện tại các di chỉ khảo cổ dọc ven bờ và trên một số đảo ở Vịnh Hạ Long như Ngọc Vừng, Soi Nhụ, Hà Giắt, Đông Trong… đã chứng minh rằng: Quảng Ninh nói chung, Vịnh Hạ Long nói riêng là một trong những cái nôi của người Việt cổ. Quá trình cư trú của người Việt cổ được xác lập có từ khoảng trên 10.000 năm trước (di chỉ Soi Nhụ), kéo dài qua sơ kỳ, hậu kỳ đá mới (di chỉ Hà Giắt, Ngọc Vừng, Tuần Châu, Xích Thổ...), tiếp đến giai đoạn đồ đồng mà đỉnh cao là nền văn minh Đông Sơn - thời đại Hùng Vương (di chỉ Hoàng Tân) rực rỡ.

Kết quả nghiên cứu, khai quật tại các di chỉ trên các nhà khảo cổ đã chỉ ra rằng: người Việt cổ ở Hạ Long đã sống bám vào biển, lấy khai thác biển là phương thức sống chính cho mình. Trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, các cư dân cổ của Hạ Long đã có sự giao thoa văn hoá với nhiều vùng miền khác, vào tới ven biển Thanh Hoá, lên Phú Thọ hay ngược lên các vùng nam Trung Quốc bây giờ.

Nói về văn hoá, một nét độc đáo và hấp dẫn của Hạ Long phải kể tới đó là sự xuất hiện của các cư dân làng chài trên Vịnh. Họ chính là hậu duệ có tính kế thừa của nền Văn hóaHạ Long xa xưa, sống và chịu sự chi phối chặt chẽ của biển. Trong quá trình tồn tại và phát triển, những cư dân làng chài này đã sáng tạo và bảo tồn, lưu giữ được những nét văn hóamang đặc trưng riêng, trở thành "đặc sản" văn hóacủa Vịnh Hạ Long như hò, vè, hát giao duyên, hát chèo đường...

Với sự quan tâm của các cơ quan hữa quan trong và ngoài tỉnh, các nhà khoa học, tổ chức quốc tế... công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long ngày càng đạt những kết quả tích cực. Trong những ngày này, Vịnh Hạ Long đã và đang thu hút sự quan tâm, ủng hộ của đông đảo người VN và du khách quốc tế trong việc đề cử, bình chọn là kỳ quan thiên nhiên của thế giới.

Giá trị di sản Vịnh Hạ Long đã vượt ra khỏi phạm vi của đất nước, các vấn đề quản lý, bảo tồn, phát huy di sản đã vượt ra khỏi phạm vi một tỉnh. Vì vậy, con người Hạ Long nói riêng, con người Việt Nam nói chung có trách nhiệm rất cao cả, nặng nề. Cùng với các di sản thế giới khác trong nước như cố đô Huế, phố cổ Hội An, thánh địa Mỹ Sơn, động Phong Nha, di sản Vịnh Hạ Long chắc chắn mãi mãi là nơi lưu giữ và phát huy, khai thác những giá trị to lớn và vô giá về khoa học cùng những điều kỳ thú thiên nhiên cho đất nước và nhân loại.

Theo ĐẠI DƯƠNG- Báo Quảng Ninh