QĐND - Khi chiếc xe của bộ đội Việt Nam chở bức tượng mẹ Phiu Ma Ly vừa đến trước cổng nhà thì cả đại gia đình con cháu mẹ đã ôm lấy tượng mà khóc. Đó là hình ảnh xúc động nhất trong ngày 25-1-2011 mà những ai có mặt ở thôn Pret, phường Stung Treng, thành phố Stung Treng cảm nhận. Câu chuyện về bức tượng bà mẹ nông dân nghèo người Cam-pu-chia gắn liền với một vị tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Làng Krom, xã Pree Rum Kơl, huyện Tha La, tỉnh Stung Treng vào năm 1984, nhà mẹ Phiu Ma Ly hôm đó rộn ràng hơn mọi ngày bởi lực lượng Quân tình nguyện Việt Nam về làm nhiệm vụ truy quét tàn quân Pôn Pốt.

Các đại biểu và gia đình bên tượng mẹ Phiu Ma Ly.

Mẹ Phiu Ma Ly có chồng là chiến sĩ biên phòng đã mất khi còn trẻ. Mẹ góa nuôi đàn con côi, vất vả nhiều bề nhưng mẹ đã nói với ông trưởng thôn cho bộ đội về ở nhà mình. Ký ức đau thương về những ngày cùng 6 đứa con lao động khổ sai trong sự tra tấn bọn Pôn Pốt cho mẹ thấy rõ ai là bạn, ai là thù. Mẹ luôn tự nhủ: Các con bộ đội Việt Nam đều có cha mẹ, có cuộc sống đàng hoàng vậy mà họ đã chịu đựng gian khổ, hy sinh để giải phóng nhân dân Cam-pu-chia. Vì vậy, trách nhiệm của mẹ là phải chở che, bảo vệ bộ đội và nói cho mọi người trong làng thấy được điều đó, không để mắc mưu tuyên truyền, kích động của bọn tàn quân Khơ-me Đỏ. Mẹ đặc biệt yêu quý người chỉ huy Đơn vị 5503 Nguyễn Trung Thu.

Bà thương anh bởi cái tính điềm đạm, khiêm nhường, hết lòng với đồng đội. Anh nói với mẹ: “Mẹ ăn cái gì, chúng con ăn cái nấy”. Mẹ rất thích ăn mắm Prò-hóc nhưng sợ bộ đội Việt Nam có người không hợp với mùi vị của nó, thế là mẹ không ăn nữa. Có lần mẹ thấy cán bộ Thu và các đồng chí của mình bàn bạc rất khuya. Mặc dù các anh rất bí mật nhưng bằng sự linh cảm của người mẹ, bà biết ngày mai các con sẽ đi xa. Vậy là mẹ âm thầm dậy thật sớm nấu cơm, làm gà, chiên trứng, gói ghém cẩn thận cho đơn vị mang theo hành quân. Ai nấy không khỏi ngạc nhiên, cảm động. Khi mùa mưa về, dòng sông đục ngầu phù sa, mẹ tranh thủ hứng nước mưa để dành vài thùng nước trong đợi bộ đội về giặt áo lót cho được trắng. Có lần đi xa dài ngày, mẹ tin tưởng giao Su Chanh Tak, cô con gái cưng tuổi trăng tròn cho anh Thu: “Con hãy coi nó như em gái, chăm nó giúp mẹ”. Ba tháng sau, bộ đội Thu cùng đơn vị đã đi công tác ở nơi khác, mẹ vẫn còn nhắc hoài về những đứa con Việt Nam với tất cả sự yêu thương...

Cán bộ Thu năm nào nay là Trung tướng Nguyễn Trung Thu, Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Lần trở về thăm lại Cam-pu-chia này, ông và đồng đội gặp lại cô em gái Su Chanh Tak, ai cũng nghẹn ngào. Kỷ niệm những ngày bên bà mẹ Cam-pu-chia lại hiện về, gần gũi quá đỗi. Mẹ Phiu Ma Ly đã mất gần 10 năm, nhưng đã kịp dạy dỗ đàn con trưởng thành, là y tá, giáo viên, tham gia dân quân, có nhiều đóng góp cho chế độ mới. Buổi gặp gỡ các con cháu của mẹ hôm ấy được tiếp nối bằng chuyến mời sang thăm Việt Nam. Vậy là đại gia đình của mẹ với 16 người vui mừng đến đất nước mà họ yêu quý và được những người bạn Việt Nam đón tiếp thân mật. Nhìn họ sôi nổi khi tham quan các thắng cảnh ở Đà Nẵng, Bà Nà, Hội An, các khu mua sắm, giải trí... Trung tướng Nguyễn Trung Thu mỉm cười trìu mến. Bất chợt ông nghĩ đến mẹ Phiu Ma Ly, người không còn sống để vui vầy bên các con Việt Nam. Phải làm cái gì đó cho mẹ? Một ý tưởng vụt lên. Trung tướng Nguyễn Trung Thu xin gia đình tấm chân dung của mẹ rồi nhờ người liên lạc với doanh nghiệp điêu khắc đá Non Nước nổi tiếng Nguyễn Hùng. Hơn hai tháng với bàn tay khéo léo của nghệ nhân trau chuốt từng chi tiết, bức tượng bán thân mẹ Phiu Ma Ly bằng đá trắng bề cao 0,7m, bề ngang 0,5m, nặng 1,2 tạ đã hoàn thành. Có một điều bất ngờ trong ngày bàn giao, Giám đốc Nguyễn Hùng khi nghe câu chuyện cảm động về bà mẹ Cam-pu-chia và tấm lòng của bộ đội Việt Nam, đã tặng bức tượng mà không lấy bất cứ chi phí nào. 

Kết hợp chuyến công tác, những người lính Quân khu 5 đã mang tượng mẹ Phiu Ma Ly tặng gia đình. Dù được báo trước, nhưng họ không ngờ cảnh đón tiếp long trọng đến vậy. Không chỉ có con cháu mà có cả đại diện lãnh đạo Quân khu 1 (Cam-pu-chia) và chính quyền các cấp của địa phương cùng rất nhiều người dân trong thôn. Bức tượng được đưa vào bàn thờ của nhà cô con gái Su Navy. Sau lễ thắp hương ai nấy đều đi qua bức tượng, chạm vào mẹ Phiu Ma Ly với tất cả sự thành kính. Mọi người lại một lần nữa òa khóc bởi giọng của chị Su Navy quá tình cảm. Người mẹ chịu nhiều đau khổ năm xưa lại hiện về bên các con thân yêu, bên tình hữu nghị Việt Nam và Cam-pu-chia thật dịu dàng, mộc mạc. Trung tướng Nguyễn Trung Thu không có mặt nhưng mọi người đều nhắc đến ông như một người anh cả trong gia đình với lòng đầy biết ơn và kính trọng. Đại tá Khemsa Run, đại diện lãnh đạo Quân khu 1 (Cam-pu-chia) cho rằng: “Chỉ có quân đội cách mạng chân chính như Việt Nam mới có nhiều kỷ niệm sâu sắc đến vậy. Trên thế giới này không có quân đội nào giàu tình cảm như Quân đội Việt Nam”. Bà Kuong Savon, Phó chủ tịch thành phố Stung Treng phát biểu, giọng chùng xuống: “Chúng tôi nhận được nhiều sự giúp đỡ của quốc tế với những giá trị kinh tế lớn sau khi đất nước thoát khỏi nạn diệt chủng nhưng đây là món quà làm chúng tôi xúc động nhất. Cảm ơn Việt Nam đã sinh ra những người con giàu tình nghĩa”.

Anh Suvan Dy, một giáo viên người địa phương nói: “Ngày mai lên lớp tôi sẽ kể cho học sinh của tôi về tình hữu nghị Việt Nam - Cam-pu-chia và dạy các em hãy lưu giữ tình cảm quý giá đó trong sâu thẳm trái tim mình”. Tiếng vỗ tay vang lên giữa đất trời chùa Tháp…

Bài và ảnh: Hồng Vân