Anh bạn tôi ở Sở Khoa học-Công nghệ Khánh Hòa vừa ra Hà Nội họp, sau vụ Công ty Hyundai-Vinashin chôn trộm 60 tấn chất thải nguy hiểm sát đình làng và nhà mẫu giáo ở địa phương không lâu, nên khi nghe kể tôi mới hiểu sự việc còn tệ hại hơn những gì đã được đọc trên báo. Thì ra, Công ty này vào cuối năm ngoái, đã từng bị nhà chức trách yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng ô nhiễm môi trường và chính vị giám đốc đã “rất xin lỗi” trong cuộc họp hôm đó; thì ra hiện có tới hơn 600.000 tấn chất thải độc hại (gọi là hạt nix hay hạt xỉ đồng) tồn đọng tại khu vực sửa chữa tàu biển mà chưa xử lý… Và điều này nữa, Hyundai-Vinashin đã từng đưa một con tàu cũ mang theo 200 tấn rác thải độc hại nhưng vẫn được cập cảng và không hề bị tra xét.

Đoàn xe chở chất thải nguy hại của Hyundai Vinashin bị cảnh sát môi trường Khánh Hòa phát hiện kịp thời - Ảnh: TTO

Anh còn cho tôi biết, nix là hạt dùng để cạo rỉ thép trước khi sơn mới, là thứ bột mịn màu đen, có thể gây độc cho người, vì có chứa 0,19% chất chì, chưa kể khi nó phủ lên lá lúa và hoa màu, cây ăn quả làm giảm rõ rệt năng suất. Đã mấy năm nay kể từ khi liên doanh này đi vào hoạt động, hàng nghìn người dân hai thôn Mỹ Giang và Ninh Yển (huyện Ninh Hòa), đã phải sống trong tình trạng nhà cửa, vườn tược, sông, giếng bị phủ đen bởi chất xỉ đồng ấy. Người dân ở đây đã nhiều lần kiến nghị, nhưng công ty tìm cách xoa dịu, hứa hẹn rồi… để đấy.

Qua sự việc kể trên, có thể rút ra nhiều điều bất cập trong việc bảo vệ môi trường sinh thái ở nước ta trong thời mở cửa hội nhập này.

Điều dễ thấy trước tiên là chế tài chưa đủ mạnh, để có sức răn đe. Năm ngoái khi phát hiện Hyundai-Vinashin có vi phạm Luật Bảo vệ môi trường thì nhà chức trách chỉ phạt hành chính nhẹ tay, có 85 triệu đồng. Nhà chức trách nước ta dường như đã “nhân nhượng” mà đáng lẽ phải “dứt điểm ngay”. Trong khi đó, người dân địa phương thì chưa có được những thiết chế pháp lý chặt chẽ hơn nữa làm chỗ dựa tin cậy, giúp họ điều tra thu thập những bằng chứng về những thiệt hại mà họ phải gánh chịu, hỗ trợ họ những hoạt động tư pháp cần thiết để kiện những doanh nghiệp cố tình vi phạm pháp luật như Hyundai-Vinashin theo mối quan hệ dân sự. Đây chính là cái cớ để phía “bị đơn” phớt lờ, lẩn trách nhiệm.

Thực ra, phát hiện được vụ Hyundai-Vinashin chôn trộm chất thải là chiến công của cảnh sát môi trường Khánh Hòa, nhưng như đã nói ở trên sự việc hoàn toàn có thể ngăn chặn và giải quyết dứt điểm, nếu những người có trách nhiệm ngay từ đầu mạnh tay, kiên quyết xử lý, đồng thời có thêm những bổ sung hỗ trợ về mặt pháp lý để tạo nên chế tài đủ mạnh. Công ty này từng lấy cớ kéo tàu biển ở nước khác về sửa chữa mà ngấm ngầm chứa rác thải trong lòng tàu, điều này cũng cảnh báo, nếu không thắt chặt biện pháp ngăn chặn cần thiết, thì rất dễ để nhà đầu tư vì lợi nhuận mà bất chấp tất cả, biến nước ta thành một “bãi rác” thực sự.

ĐÂU QUẢNG