Đào Minh Phương (ngồi giữa) trong buổi sinh hoạt với các em bị di chứng chất độc da cam.

Khác hẳn với không khí náo nhiệt ở những xưởng sản xuất và cửa hàng giới thiệu sản phẩm ở làng nghề Bát Tràng, Trung tâm Tự Lực nằm khiêm tốn trong một ngõ nhỏ (xóm 5, làng cổ Bát Tràng, Gia Lâm, Hà Nội). Thoạt nhìn, nhiều người ngỡ đây là khu ở trọ của những sinh viên nghèo! Dãy nhà cấp 4 cũ mèm ấy là nơi làm việc, ăn ở của 14 em nhỏ bị di chứng chất độc da cam. Điều khiến nhiều người ngạc nhiên hơn cả là người chèo lái con thuyền ấy lại là một cô gái còn rất trẻ, cả về tuổi đời lẫn kinh nghiệm sống.

Đào Minh Phương – Chủ nhiệm Trung tâm Tự Lực - là con thứ hai trong một gia đình công chức ở Hà Nội. Từ khi còn là sinh viên Trường đại học Thăng Long, Phương đã tích cực tham gia hoạt động tình nguyện tại các trung tâm bảo trợ trẻ em, như: Làng trẻ Hòa Bình, làng Hữu Nghị Việt Nam... Để có tiền mua quà và giúp các em, Phương phải đi cọ bể nước cho các khu tập thể, phát tờ rơi, kinh doanh hoa... Số tiền kiếm được, Phương dành mua những chiếc áo đẹp, thỏi son, tập vở, truyện tranh... tặng các em.

Phương kể:

- Nhiều năm làm tình nguyện tại các làng trẻ em, tôi đã được tiếp xúc với những mảnh đời bất hạnh, đau thắt lòng khi chứng kiến những em bé chết vì những căn bệnh do chất độc da cam gây nên... Từ ngày đó tôi đã khao khát có một Trung tâm hoạt động theo mô hình giáo dục và làm nghề dành cho những trẻ em bị di chứng chất độc da cam có khả năng lao động. Cơ hội thực hiện mơ ước đó đã đến khi tôi được tham dự Cuộc thi “Ngày sáng tạo Việt Nam” - năm 2006, với chủ đề “Sáng tạo vì thanh thiếu niên”. Tôi đã giành được giải xuất sắc với dự án về nạn nhân chất độc da cam. Với số tiền được Ban tổ chức cuộc thi tặng thưởng, tôi đã mở được một cơ sở dạy nghề và sản xuất hàng gốm thủ công cho trẻ em bị di chứng chất độc da cam. Tôi đặt tên Trung tâm là “Tự Lực”, với mong muốn các em có thể làm ra một số sản phẩm được xã hội chấp nhận. Tôi nghĩ đến việc làm đồ trang sức bằng gốm. Vì đây là một công việc phù hợp với sức khỏe và khả năng của những nạn nhân da cam dạng nhẹ.

Chưa kịp mừng vì những thuận lợi ban đầu, Trung tâm Tự Lực đã vấp ngay phải những khó khăn như bao cơ sở sản xuất khác về vốn, địa điểm, tiêu thụ sản phẩm... Chỉ trong năm đầu tiên, Trung tâm đã 4 lần phải chuyển địa điểm, bởi các chủ nhà đều lấy lý do không chịu được những tiếng la hét và “vía nặng” của những trẻ em không may mắn. Mỗi lần di chuyển địa điểm là mỗi lần chị em tôi phải lếch thếch, nào là xoong nồi, gạo, quần áo...

Chủ nhiệm nhóm Tự Lực, Phương như người chị cả của một đàn em khuyết tật. Ngoài lo dạy nghề, sản xuất; lo chỗ ăn, chỗ ở cho các em, Phương còn phải tự tay chăm sóc cho từng em, nhất là mỗi khi “trái gió trở trời”. Lại còn chuyện này nữa: Em Lưu Xuân Cường (huyện Sóc Sơn, TP Hà Nội) đã 24 tuổi nhưng tính tình thất thường. Cường về Trung tâm một thời gian thì nảy sinh tình cảm với cô kế toán. Nhưng khi Cường tỏ tình và bị cô từ chối thì em có nhiều biểu hiện của bệnh trầm cảm và ngày càng nặng. Một hôm khi đi công chuyện về, Phương chợt nghe thấy tiếng la hét, cô chạy vội vào nhà, thì ra Cường đã cho tất cả những phế thải vào trong bể chứa và vào trong đó định... tự tử. May mà Phương về kịp, không thì...

Đưa cho tôi xem những sản phẩm của Tự Lực, Phương bảo:

- Ngày đầu, sản phẩm của các em làm ra cái thì méo mó, cái thì bị vỡ... không được tròn trịa và đẹp như thế này đâu. Sau nhờ kiên trì hướng dẫn các em làm đi làm lại, nên bây giờ yên tâm về thành phẩm của họ, nhưng khó nhất vẫn là khâu bán hàng. Để tiêu thụ được sản phẩm, tôi phải chạy đi khắp nơi để giới thiệu, chào hàng, như các gian hàng lưu niệm, các doanh nghiệp; thậm chí, một thời gian, tôi đã phải rải chiếu ở chợ đêm Đồng Xuân để bán hàng. Nuốt nỗi niềm vào trong, tôi vẫn kiên nhẫn chào hàng để lo từng bát gạo, mớ rau cho các em...

Với quyết tâm và nhất là tình thương, trách nhiệm với xã hội, Phương và nhóm Tự Lực đã vượt qua bao khó khăn ban đầu. Sau gần 2 năm hoạt động, Trung tâm Tự Lực đã dần đi vào ổn định, được nhiều đơn vị, tập thể, cá nhân quan tâm chia sẻ. Nhìn những chiếc vòng bằng gốm nhỏ nhắn, tinh xảo... được bày biện trong gian hàng giới thiệu sản phẩm, tôi cũng không thể ngờ tác giả của những sản phẩm tinh hoa ấy lại là những em nhỏ bị di chứng chất độc da cam và thiểu năng trí tuệ.

Có người đến đây giúp đỡ bao gạo, người thùng mỳ tôm... chia sẻ với Phương công việc thật phức tạp này. Bằng sự yêu thương, Phương đã tìm được tình cảm quý mến của những nạn nhân da cam. Phương chỉ ra vườn rau mơn mởn, vui vẻ:

- Thấy nhà ông chủ bỏ đất không, chị em tôi đã xin để trồng rau. Bây giờ, rau không phải đi mua, nên bữa cơm hằng ngày được cải thiện hơn. Lao động có thành quả đã thực sự làm cho các em thoải mái hơn về tinh thần.

Được biết, các em đến đây được làm việc, được học chữ, học toán và học tiếng Anh. Em Đặng Thị Lan ngày mới vào không biết nấu ăn, giờ đã có thể nấu ăn rất ngon và giữ chức “bếp trưởng”. Tôi rất vui khi được Phương tiết lộ, tới đây Tập đoàn FPT sẽ tài trợ để Trung tâm Tự Lực mở các lớp đào tạo cho những nạn nhân da cam về nghề thủ công truyền thống. Đó như chiếc cầu nối đưa trẻ em bị di chứng chất độc da cam hòa nhập với cộng đồng.

Bài và ảnh: HỒNG VÂN