Bộ đội Biên phòng tỉnh Thừa Thiên-Huế gọi và hướng dẫn tàu thuyền vào nơi neo đậu an toàn

Ngày 11-10, lãnh đạo Bộ Thông tin-Truyền thông chủ trì cùng đại diện các Bộ, ngành, cơ quan chức năng... họp triển khai thực hiện Quyết định 137/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề án tổ chức thông tin phục vụ công tác phòng, chống thiên tai trên biển”. Một trong những mục tiêu đặt ra của đề án là thông tin dự báo thiên tai phải được truyền trực tiếp, nhanh nhất từ cơ quan có trách nhiệm đến các đối tượng đang hoạt động trên biển và ngược lại; phải có cơ quan chính thức làm đầu mối, chịu trách nhiệm nhằm bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời phục vụ hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn trên biển.

Quản lý tàu thuyền trước hết là... thông tin

Đại tá Phan Văn Quang, Trưởng phòng Cứu hộ-cứu nạn Bộ đội Biên phòng nêu con số: Trước cơn bão số 6 năm 2006, toàn quốc có gần 520 tàu không có thông tin liên lạc với đất liền, thì trước cơn bão số 5 vừa qua chỉ còn 3 tàu mất liên lạc, nguyên nhân do ngư dân giấu ngư trường hoặc không mở máy thông tin liên lạc (TTLL).

Toàn quốc hiện có gần 100.000 tàu đánh bắt hải sản các loại, trong đó 2/3 là tàu cá gần bờ. Theo quy định của ngành thủy sản, tàu cá hoạt động xa bờ phải có công suất từ 90 mã lực trở lên, nhưng nhiều tàu chỉ có công suất 45-50 mã lực, trang thiết bị TTLL lạc hậu, xuống cấp cũng cố vươn khơi, rất nguy hiểm khi gặp sự cố hoặc có tình huống thiên tai. Theo thống kê của các tỉnh, thành phố ven biển, chỉ có khoảng 70% tàu cá xa bờ có trang bị máy liên lạc Icom; tỷ lệ tàu đánh bắt gần bờ có ra-đi-ô, máy liên lạc sóng ngắn chưa nhiều. Tình trạng khá phổ biến là phương tiện của ngư dân đi đánh bắt hải sản, không mở máy giữ liên lạc thường xuyên với đất liền (để giấu ngư trường), khi bão, áp thấp nhiệt đới đến gần không thể thông báo kịp để phòng tránh...

Những thiệt hại lớn về người, tài sản trên biển do bão, áp thấp nhiệt đới trong những năm qua, nhất là qua cơn bão Chanchu năm 2006, cho thấy hệ thống TTLL, trang bị tìm kiếm, cứu nạn (TKCN) trên biển của ngư dân và cơ quan chức năng còn thiếu, chất lượng kém; công tác kiểm tra, kiểm soát tàu thuyền chưa chặt chẽ. Đặc biệt, việc kết nối thông tin giữa các lực lượng chưa đồng bộ, chưa phát huy hết khả năng của các đài thông tin duyên hải; hệ thống thông tin từ địa phương, các cơ quan chức năng… đến tàu thuyền của ngư dân chưa được tổ chức chặt chẽ.

Hệ thống gần 30 đài thông tin duyên hải của nước ta được trang bị khá hiện đại, đủ khả năng đáp ứng yêu cầu thông tin và phối hợp TKCN quốc tế, nhưng chủ yếu với những tàu vận tải, tàu cá có các trang thiết bị TTLL thích ứng. Còn với lực lượng đông đảo tàu cá trung, gần bờ, TTLL bằng thiết bị sóng ngắn, điện thoại… thì việc giữ liên lạc với đồn, trạm biên phòng, chính quyền phường, xã, gia đình, chủ tàu… gặp không ít khó khăn.

Để khắc phục tình trạng trên, BĐBP phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, ngành thủy sản thống kê, nắm chắc số người, phương tiện đánh bắt, nhất là đánh bắt xa bờ về tần số và thời gian liên lạc của hệ thống thông tin, cùng các đài, trạm thông tin duyên hải của ngư dân củng cố mạng thông tin TKCN trên biển. Hơn 80 đài canh của BĐBP được củng cố, nâng cấp, canh trực nghiêm túc, phục vụ miễn phí, do vậy ngư dân rất tin tưởng, giữ liên lạc thường xuyên và cung cấp nhiều thông tin có giá trị liên quan đến ngư trường, an ninh trật tự trên biển. Để tạo thuận lợi tối đa cho ngư dân, BĐBP đã “sáng tạo” các mật danh liên lạc ngắn gọn, dễ nhớ, bảo đảm bí mật ngư trường; đồn trưởng, trạm trưởng biên phòng và trưởng tàu ký kết hiệp đồng bảo đảm TTLL thường xuyên…

Vấn đề đặc biệt quan trọng trong quản lý tàu thuyền là phải nắm được ngư dân, nâng cao ý thức trách nhiệm của họ trong bảo đảm TTLL. Việc xây dựng, nhân rộng hoạt động của “Tổ đoàn kết khai thác hải sản trên biển” theo phương châm “Cùng nghề, cùng ngư trường, cùng địa bàn cư trú”, vừa phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các tàu trên biển, mà còn tạo thuận lợi lớn trong bảo đảm TTLL, hỗ trợ phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn… Thực tế này đã được chứng minh rõ qua duy trì hoạt động của hàng trăm “tổ đoàn kết” của ngư dân ở Quảng Nam, Đà Nẵng…

Tổ chức lại hệ thống đồng bộ, hiệu quả

“Đề án tổ chức và thông tin phục vụ phòng, chống thiên tai trên biển” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với tổng vốn đầu tư hơn 230 tỷ đồng, thực hiện từ năm 2007 đến 2009, tập trung nâng cấp hạ tầng kỹ thuật hệ thống thông tin (trên bờ, trên tàu thuyền) và hoàn thiện tổ chức thông tin phục vụ phòng, chống thiên tai. Thông tin chỉ đạo, điều hành, phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan sẽ được tổ chức lại nhằm chủ động đối phó, đáp ứng tốt nhất yêu cầu phòng, chống thiên tai, giảm thiệt hại cho ngư dân và nhân dân ven biển. Các bản tin dự báo bão, áp thấp nhiệt đới, thiên tai khác trên biển phải được cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời đến chủ tàu, thuyền, và phương tiện hoạt động trên biển để chủ động phòng tránh; xử lý kịp thời các thông tin cứu hộ, cứu nạn và tổ chức TKCN kịp thời.

Thực hiện đề án trên, hệ thống thông tin quản lý tàu thuyền tiếp tục được nâng cấp và phân cấp tổ chức chặt chẽ. Các tàu vận tải khi ra, vào cảng phải đăng ký với cảng vụ; thông tin trên được chuyển về Cục Hàng hải Việt Nam để quản lý, theo dõi. Các tàu đánh bắt hải sản khi ra, vào bờ phải đăng ký với các đồn, trạm biên phòng; thông tin trên được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố để quản lý, theo dõi. Khi có thiên tai (bão, áp thấp nhiệt đới) bản tin thông báo thiên tai phải được phát kèm nội dung yêu cầu các tàu, thuyền đang hoạt động trên biển thông báo về vị trí hoạt động: Các tàu vận tải thông báo về hệ thống các đài thông tin duyên hải; các tàu đánh bắt hải sản thông báo về hệ thống thông tin của BĐBP, đài thông tin duyên hải và hệ thống TTLL của các tổ chức, cá nhân khác. Chính phủ cũng quy định cụ thể danh mục trang, thiết bị tối thiểu của tàu thuyền hoạt động trên biển đối với từng loại tàu vận tải và tàu đánh bắt hải sản, ở từng vùng biển. UBND các tỉnh, thành phố ven biển chịu trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức đăng ký, đăng kiểm tàu thuyền đánh bắt hải sản theo phân cấp; kiểm tra việc tuân thủ các quy định về trang thiết bị an toàn và TTLL trên tàu thuyền của địa phương. Bộ Quốc phòng được giao làm chủ đầu tư các dự án nâng cấp, hoàn thiện hệ thống thông tin vô tuyến điện của BĐBP tại các tỉnh, thành phố ven biển; xây dựng quy chế phối hợp thông tin TKCN trên biển.

Ông Chu Tiến Vĩnh, Cục trưởng Cục Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, cho biết: Trước mắt, để đáp ứng yêu cầu PCLB-TKCN, ngành Thủy sản đang gấp rút triển khai đề án thông tin nghề cá trên biển. Theo đó, hơn 30.000 bộ ra-đi-ô trực canh tự động sẽ được lắp cho các tàu, tự động thông báo tin bão, áp thấp cho ngư dân (kể cả trường hợp ngư dân quên bật thì khi có bản tin báo bão, thiết bị sẽ tự động phát tin). Gần 400 bộ liên kết điện tử định vị vệ tinh với máy Icom của các tàu cá cũng sẽ được “kết nối” sớm, bảo đảm tàu hoạt động ở bất cứ ngư trường nào cũng quản lý được trên màn hình. Đặc biệt, hệ thống tự động nhận dạng tàu sẽ được trang bị cho hơn 60 đồn biên phòng ven biển và chi cục bảo vệ nguồn lợi thủy sản các địa phương (trên mỗi tàu cá có gắn chip điện tử) bảo đảm tự động quản lý chặt chẽ, chính xác mọi tàu, thuyền ra, vào cảng, bến…

Với sự đầu tư lớn ngân sách Nhà nước, phân định rõ trách nhiệm của từng Bộ, ngành, địa phương và cả đối với ngư dân, việc nâng cấp, hoàn thiện hệ thống thông tin phục vụ phòng, chống thiên tai trên biển không những đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước trên lĩnh vực này, góp phần giảm thấp nhất thiệt hại cho ngư dân và nhân dân ven biển, mà còn nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động nghề cá, vận tải, sản xuất, bảo vệ ngư trường, giữ gìn an ninh trật tự trên biển. Đề án còn tăng cường đáng kể năng lực thực hiện trách nhiệm của Việt Nam trong vùng TKCN, cứu hộ quốc tế.

Bài và ảnh: PHẠM QUÂN