Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Tiếp nối di sản lập hiến, xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc

Phát biểu tại Chương trình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, ngày 9-11-1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân được xác lập thành những nguyên tắc nền tảng của Nhà nước mới. Giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử Quốc hội thông qua Hiến pháp đầu tiên là gắn thành quả độc lập dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân và việc tổ chức bộ máy chính quyền bằng Hiến pháp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9-11-1946 / 9-11-2026).

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Kỷ niệm 80 năm Hiến pháp đầu tiên cũng là dịp tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam: Độc lập dân tộc gắn với quyền làm chủ của nhân dân; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp, pháp luật.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung thực hiện tốt những định hướng lớn sau:

Thứ nhất, phải bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp; mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm, bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải được xem xét đầy đủ căn cứ hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người, quyền công dân. Tăng cường giám sát việc tuân theo Hiến pháp, kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền; việc xử lý phải gắn với khắc phục hậu quả và làm rõ trách nhiệm.

Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Phải làm rõ trách nhiệm, bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực, khắc phục cả tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân.

Phân cấp, phân quyền phải bảo đảm điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Tăng quyền chủ động không đồng nghĩa với việc tùy tiện trong thực thi quyền lực hoặc làm giảm trách nhiệm trong giải trình.

Các cấp ủy cần lãnh đạo, kiểm tra việc thể chế hóa và thực hiện chủ trương của Đảng. Tổ chức đảng, đảng viên phải gương mẫu, tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và chịu sự giám sát của nhân dân.

Thực hiện định hướng của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp. Việc tổng kết, đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và làm rõ giá trị cần kế thừa, những vấn đề cần hoàn thiện.

Quang cảnh Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên.

Thứ hai, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước. Quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trọng trách ấy phải được thể hiện bằng những quyết sách vì lợi ích của nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mỗi đại biểu cần gắn bó với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng, đồng thời xem xét những vấn đề từ lợi ích chung của đất nước. Việc tiếp nhận kiến nghị phải gắn với việc theo dõi, giám sát kết quả giải quyết. Sự tín nhiệm của cử tri đòi hỏi trách nhiệm thường xuyên trong suốt nhiệm kỳ.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Cơ quan nhà nước phải tiếp thu, giải trình rõ ràng ý kiến của nhân dân, kịp thời chấn chỉnh hoạt động và khắc phục vi phạm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, giá trị của các quyền hiến định phải được thể hiện ở khả năng thực hiện quyền và sự bảo vệ hữu hiệu đối với mỗi người. Chính sách giáo dục, y tế, an sinh xã hội và việc phân bổ nguồn lực phải góp phần bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội phát triển, nhất là đối với những người yếu thế, đồng bào ở những địa bàn khó khăn.

Các cơ quan tư pháp phải thực hiện đầy đủ trọng trách bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân theo chức năng, thẩm quyền; bảo đảm thẩm phán, hội đồng xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nâng cao khả năng tiếp cận công lý, phòng ngừa oan sai. Mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo pháp luật. Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị xâm phạm phải được bảo vệ, khôi phục; thiệt hại phải được bồi thường theo quy định của pháp luật. Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân. Việc thực hiện quyền phải tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thứ ba, không ngừng nâng cao chất lượng thể chế, những quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực; không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản. Phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.

Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư, sử dụng tài nguyên phải tính đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.

"Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Việc trình, thẩm tra và thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện. Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối, làm sai lệch mục tiêu chính sách.

Trong quyết định những vấn đề đối ngoại quan trọng, Quốc hội cần bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, tăng cường năng lực tự chủ và cơ sở pháp lý cho hội nhập, thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế.

Quốc hội cần giám sát chặt chẽ kết quả thực hiện các quyết sách lớn, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm thực thi; phân biệt rõ bất cập của chính sách với hạn chế trong tổ chức thực hiện.

Những vướng mắc qua hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án phải được tổng hợp để kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Kiến nghị giám sát phải rõ nội dung khắc phục, trách nhiệm và thời hạn thực hiện.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: 80 năm trước, Quốc hội khóa I đã kết tinh ý chí, trí tuệ và khát vọng của nhân dân trong bản Hiến pháp đầu tiên. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là phát huy những di sản ấy bằng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo, phát triển và chịu trách nhiệm trước nhân dân; bằng những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, với sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, Quốc hội cùng các cơ quan trong bộ máy nhà nước sẽ hoàn thành trọng trách của mình.

"Tinh thần của Hiến pháp năm 1946 phải được thể hiện trong cách thực thi quyền lực, sự tận tâm phục vụ và cuộc sống ngày càng tốt đẹp của nhân dân. Đó là sự tiếp nối xứng đáng di sản lập hiến, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Quốc hội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp

Thay mặt Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trân trọng cảm ơn Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, trong đó khẳng định giá trị của bản Hiến pháp năm 1946 cả trên phương diện kỹ thuật lập hiến và giá trị tư tưởng, chính trị, pháp lý, đồng thời yêu cầu tiếp tục đổi mới hoạt động lập hiến, lập pháp; khẳng định Quốc hội sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo toàn diện, sâu sắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo toàn diện, sâu sắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, xuyên suốt chặng đường hơn 80 năm phát triển, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật. Mỗi bản Hiến pháp, mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết, quyết định của Quốc hội luôn gắn liền với vận mệnh của quốc gia, dân tộc, kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng Dân”; kết tinh sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của niềm tin, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp nhân dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra nhiệm vụ “nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”; xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”. Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế, nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo, hiệu lực, hiệu quả, để đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự ủng hộ của nhân dân, sự phối hợp chặt chẽ của Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, các cấp, các ngành, các địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, tinh thần trách nhiệm cao, dân chủ, sáng tạo của các đại biểu Quốc hội, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục nỗ lực, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân; góp phần quan trọng cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hiện thực hóa khát vọng xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.