Thượng Hải: Những vấn đề từ sự phát triển

Thượng Hải đã tăng trưởng nhanh hơn bất cứ một thành phố lớn nào khác trên thế giới trong vòng 15 năm qua, để trở thành một trong những trung tâm của nền kinh tế toàn cầu. Dân số Thượng Hải tăng từ 13,5 triệu lên 21,5 triệu, trong khi lao động di cư từ các vùng nông thôn ngoại vi đổ xô vào thành phố kiếm việc, vì mức sống tại đây cao hơn. Thu nhập bình quân đầu người của Thượng Hải hiện ở mức 7000 USD/năm, vào loại cao nhất tại Trung Quốc.

Quy mô của thành phố Thượng Hải cũng gia tăng gấp sáu lần, từ chỉ khoảng 100km vuông lên tới 680km vuông, do người dân cần thêm chỗ ở và chính quyền địa phương cũng đang phải nhanh chóng phát triển thêm các khu vực gần đó, như khu Phố Đông.

Dù có diện tích lớn, Thượng Hải có mật độ dân cư đông hơn nhiều so với các thành phố phương Tây. Mật độ dân số tính trên 1km vuông của Thượng Hải cao gấp bốn lần so với New York. TheoMichael Kwok, lãnh đạo công ty tư vấn kiến trúc Arup tại Thượng Hải, sau một thập kỷ phát triển quá nhanh, hiện khu trung tâm thành phố không còn đất để xây dựng. Thế nên các nhà kiến thiết Thượng Hải giờ đây muốn hạn chế mức độ tăng trưởng dân số trong trung tâm bằng cách xây các thị trấn vệ tinh tại các khu ngoại ô.

Như các thị trấn mới của nước Anh được xây dựng sau thế chiến thứ II nhằm giãn bớt dân cư ra khỏi các quận quá đông người ở Luân Đôn, ý tưởng Thượng Hải đưa ra là sẽ cung cấp nhà giá rẻ và công việc làm nhằm thu hút người dân chuyển ra khỏi các khu vực quá đông của thành phố.

Theo kế hoạch “Thượng Hải, một thành phố chín thị trấn”, Thượng Hải đang lên kế hoạch xây chín thị trấn mới mà mỗi thị trấn này sẽ chứa khoảng 500.000 người. Sáu trong số các thành phố nhỏ này được xây dựng theo chủ điểm giống các thành phố của châu Âu, trong đó có Anh, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Hà Lan và Thụy Điển. Thành phố Thamestown, khai trương vào tháng 10/2006, có các quán rượu và kiến trúc giống thời Tudor của Anh ngày trước. Tuy nhiên, những người chỉ trích nói, cho tới nay, đa phần nhà cửa tại các thành phố vệ tinh này là quá cao, người tiêu dùng bình thường không với tới được. Họ lập luận rằng, các thành phố cho tới nay chưa tạo đủ công việc làm để giúp người dân đỡ phải di chuyển tới Thượng Hải làm việc, và như vậy, lại tạo thêm nhiều áp lực về giao thông.

Từ sự phát triển nhanh chóng, Thượng Hải còn chứng kiến sự bùng nổ xe hơi. Năm 2006, thành phố có hơn một triệu người có xe hơi và con số sở hữu xe hơi tư nhân đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng hai năm. Lưu lượng giao thông gia tăng cũng dẫn tới tình trạng ô nhiễm bầu không khí tăng cao. Để kiểm soát tình hình, Thượng Hải buộc những ai sở hữu xe hơi phải trả các khoản phí cao và giới hạn nghiêm ngặt về số bằng lái cấp cho các lái xe tư nhân.

Hiện, trung bình mỗi năm Thượng Hải cấp khoảng 80.000 bằng lái. Do nhu cầu có xe hơi tăng cao, chi phí để kiếm được một bằng lái ở Thượng Hải là hơn 40.000 nhân dân tệ (5.500 USD). Để đáp ứng nhu cầu đi lại của hơn 20 triệu người (chưa kể những người lao động nhập cư và khách vãng lai, có thể lên đến 30 triệu người), thành phố Thượng Hải đang đầu tư rất mạnh vào hệ thống giao thông công cộng.

Kể từ giữa thập niên 1990, Thượng Hải đã xây dựng hệ thống tàu điện ngầm lớn, với 5 tuyến, và đang sắp xây dựng tuyến thứ sáu, giúp cho 1,8 triệu người sử dụng hàng ngày. Khi kế hoạch được thực hiện xong thì tổng đường dài của hệ thống tàu điện ngầm Thượng Hải còn vượt xa cảLuân Đôn, là thành phố có hệ thống tàu điện ngầm lớn nhất thế giới. Ba đường vành đai và sáu đường cao tốc cho xe hơi giờ đây bao quanh và cắt qua thành phố này.

Khoảng 1/4 lưu lượng hành khách đi lại tại Thượng Hảinhờ giao thông công cộng. Thành phố này đang hướng tới việc gia tăng mức độ đó lên 30% vào năm 2010. Thượng Hải có hơn 1000 tuyến xe buýt, do nhiều công ty tư nhân thực hiện.

Cho dù số lượng người sở hữu xe hơi ngày càng cao, 2/3 lượng lộ trình tại Thượng Hải là được thực hiện nhờ xe hai bánh, như xe đạp và xe máy. Nhưng thành phố này đã cấm các loại xe máy lớn và hạn chế cả xe đạp trên các tuyến xa lộ trong thành phố.

Tuy nhiên, họ cũng bỏ tiền ra xây 180km đường cho người dùng xe đạp, đặc biệt tại các khu vực mới xây dựng như Phố Đông, nơi người ta tách riêng rẽ làn xe đạp và xe máy.

Thượng Hải đã đạt được một số thành công nhất định trong việc xử lý các vấn đề về môi trường. Đó là nhờ thành phố này có hệ thống hoạch định rất mạnh, cộng thêm việc họ sở hữu toàn bộ đất đai. Điều này cho phép việc tái phát triển thành phố cũng như các cơ sở hạ tầng thường rất nhanh, và do đó lại tạo thêm thu nhập để trang trải cho các dự án hạ tầng lớn khác.

Do vậy, chất lượng không khí tại Thượng Hải cũng được cải thiện. Số ngày có lượng ô nhiễm không khí ở mức không thể chấp nhận được đã giảm từ 20% xuống 10% trong vòng 5 năm qua. Tuy nhiên ô nhiễm nước lại trở nên tồi tệ thêm, do tăng trưởng nhanh của ngành công nghiệp Thượng Hải, ở khu vực đầu nguồn, khiến việc giữ nguồn nước sông Dương Tử sạch là rất khó.

Thượng Hải chính là hiện thân giấc mộng kinh tế của Trung Quốc, muốn sống trong một xã hội giàu có theo mức của phương Tây. Những khát vọng đó - như việc có thêm đất và nhà cửa, cũng như các đồ tiêu dùng cao cấp như xe hơi, điều hoà nhiệt độ…đang tạo thêm áp lực lên môi trường của Thượng Hải trong tương lai.

Phú Phương (Kinh tếđô thị)