Thu hẹp khoảng cách thành thị và nông thôn

Đồng bào dân tộc tại xã Dũng Phong, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình làm quen với Internet tại điểm Bưu điện Văn hóa xã. Ảnh tư liệu

Qua 10 năm, đã hình thành hệ thống hơn 8.000 điểm BĐVHX trong việc phổ cập dịch vụ bưu chính viễn thông tại nông thôn, đặc biệt là khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa; những thách thức trước mắt cũng như hoạch định một hướng phát triển phù hợp hơn cho mô hình cung cấp dịch vụ bưu chính viễn thông có ý nghĩa kinh tế, văn hóa, xã hội.

Cầu nối tri thức, phổ biến pháp luật

Mục tiêu ban đầu của việc xây dựng điểm BĐVHX là phát triển cơ sở hạ tầng bưu chính viễn thông phục vụ sự phát triển kinh tế, xã hội ở nông thôn, tạo sự công bằng trong việc hưởng thụ lợi ích mà các dịch vụ bưu chính viễn thông mang lại, đáp ứng một số nhu cầu văn hóa thiết yếu của người dân, từ đó tạo lập thị trường bưu chính viễn thông rộng khắp và vững chắc ở nông thôn. Sau 10 năm triển khai, cơ bản mục tiêu này đã trở thành hiện thực. Theo Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Lê Doãn Hợp, sự phát triển khá nhanh của điểm BĐVHX trong thời gian qua đã tạo ra mạng lưới cung cấp dịch vụ bưu chính viễn thông hữu ích và rộng khắp, phục vụ kịp thời cho sự chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền, góp phần giữ vững an ninh quốc phòng, ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, nâng cao đời sống văn hóa cho nhân dân ở cơ sở.

Việc đầu tư và đưa vào sử dụng hàng nghìn điểm BĐVHX thời gian qua (trong đó có 1.524 điểm thuộc các xã đặc biệt khó khăn) đã tạo nên một hệ thống mạng lưới phục vụ bưu chính viễn thông rộng khắp với 18.941 điểm phục vụ trên toàn quốc, diện tích phục vụ bình quân rút xuống chỉ còn là 17,5 km2/điểm, số dân phục vụ bình quân là 4.500 người/điểm. Nhờ vậy đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện mục tiêu 100% số xã có máy điện thoại vào năm 2005.

Hiện tại, ngoài các dịch vụ bưu chính viễn thông cơ bản như chuyển phát thư từ, bưu phẩm, bưu kiện, mua tem thư, đặt báo chí, điện thoại công cộng, điện báo, dịch vụ 108, đã có 2.865 điểm được kết nối Internet, nhiều điểm mở ra các dịch vụ mới như dịch vụ chuyển tiền, bán thẻ điện thoại, chuyển phát nhanh, fax, thu nợ cước viễn thông, lắp đặt máy điện thoại, bán văn phòng phẩm…

Điểm BĐVHX còn là nơi phục vụ nhân dân đến đọc sách, báo miễn phí nhằm giúp người dân nông thôn có điều kiện tiếp cận với thông tin tri thức, nắm bắt chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước, nâng cao dân trí và đời sống văn hóa tinh thần. Đã có rất nhiều chương trình phối hợp liên ngành giữa VNPT và các bộ, ngành được triển khai nhằm thực hiện luân chuyển, trao đổi, sách báo, tạp chí từ Thư viện cơ sở, Tủ sách pháp luật xã sang điểm BĐVHX. VNPT cũng tổ chức nhiều phong trào quyên góp sách, báo, tạp chí, đặc biệt là sách thiếu nhi cho trẻ em nông thôn đọc tại điểm BĐVHX. Hiện bình quân mỗi điểm có 375 đầu sách báo.

Khó khăn vì doanh thu thấp

Ông Đỗ Ngọc Bình, Tổng giám đốc Tổng công ty Bưu chính Việt Nam (thuộc VNPT) cho biết, trong chiến lược phát triển của mình, VNPT luôn song hành hai mục tiêu kinh doanh và phục vụ. Sau 10 năm nhận nhiệm vụ xây dựng hệ thống các điểm BĐVHX, thực hiện trách nhiệm xã hội trong việc phổ cập dịch vụ bưu chính viễn thông tới nông thôn, miền núi, đã đến lúc phát huy hiệu quả kinh tế của mô hình này. Tuy nhiên, việc tổ chức kinh doanh tại các điểm BĐVHX đang gặp phải không ít khó khăn.

Khu vực nông thôn với hơn 60 triệu dân là một thị trường tiềm năng của các dịch vụ bưu chính, viễn thông. Tuy nhiên, các điểm này chưa tận dụng được cơ hội phát triển. Mức doanh thu trung bình mỗi tháng từ 92.000 đồng/điểm năm 1999 tăng lên 2.350.000 đồng/điểm năm 2007, nhưng chưa thể bù đắp toàn bộ chi phí. Ngoài ra, khoảng 2 năm gần đây, tốc độ tăng doanh thu chậm lại và đang có xu hướng giảm, do biến động của nhu cầu xã hội. Các mạng di động phủ sóng ngày càng rộng, mạng cáp phát triển đến các thôn, xóm, nhiều hộ gia đình đã đăng ký sử dụng các dịch vụ điện thoại cố định, di động và Internet nên thị phần bị chia sẻ, lượng khách đến các điểm BĐVHX sử dụng dịch vụ điện thoại giảm dần... Ngoài ra, cơ sở vật chất của nhiều nơi xuống cấp, thiết bị phục vụ lạc hậu và còn thiếu thốn, nội dung thông tin phục vụ nhân dân chưa thật phong phú, chưa thu hút người dân đến để tiếp nhận thông tin. Đội ngũ nhân viên đa phần còn yếu về nghiệp vụ, thù lao còn thấp, chưa có các chế độ khác như bồi dưỡng làm thêm giờ, chăm sóc sức khỏe, thi đua khen thưởng, bảo hộ lao động... nên người lao động chưa yên tâm gắn bó với công việc.

Cần đa dạng hình thức kinh doanh

Để điểm BĐVHX tiếp tục phát huy hiệu quả hoạt động trong điều kiện kinh tế, xã hội hiện tại, cần có một định hướng phát triển mới.

Việc củng cố cơ sở hạ tầng, tăng cường trang thiết bị và đào tạo đội ngũ nhân lực sẽ trực tiếp nâng cao chất lượng phục vụ. Trên nền tảng này, có thể nghiên cứu xây dựng BĐVHX trở thành kênh phân phối bán lẻ các dịch vụ không chỉ của VNPT mà còn của các doanh nghiệp khác. Lợi thế về địa điểm cũng tạo cơ hội cho các doanh nghiệp thiết lập hạ tầng mạng viễn thông ở khu vực nông thôn như nhà trạm viễn thông, thiết bị truy nhập, đẩy mạnh việc đưa Internet băng rộng tới những nơi có tiềm năng để phổ cập dịch vụ và phát triển kinh doanh. Với sự hợp tác của nhiều đối tác chiến lược, ngoài việc cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông cơ bản, có thể nhìn thấy cơ hội cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng, đáp ứng nhu cầu của người dân. Các dịch vụ bao gồm: Các dịch vụ phổ cập (công ích) bưu chính, viễn thông với giá rẻ; Internet; thu cước phí; bán thẻ dịch vụ viễn thông, phát triển thuê bao; phát triển kênh bán lẻ các dịch vụ tài chính, bảo hiểm, ngân hàng; quảng cáo và các dịch vụ khác...

Với những hướng đi mới cùng với sự vận động đổi mới trong nội tại như cải thiện cơ sở vật chất, tăng cường đào tạo cán bộ, nâng cao chất lượng các dịch vụ... điểm BĐVHX sẽ tồn tại, khẳng định vai trò là nhân tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở nông thôn.

LAN PHƯƠNG