Ngày 28-8 tại Hà Nội, Ban chỉ đạo cải cách tư pháp đã họp phiên thứ 15. Đến dự có Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Trưởng Ban chỉ đạo cải cách tư pháp. Các thành viên của Ban chỉ đạo đã nghe và thảo luận các dự thảo báo cáo về Chương trình trọng tâm công tác tư pháp những tháng còn lại của năm 2007 và năm 2008; kế hoạch sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị; việc thành lập Tổ chức luật sư toàn quốc; đề án thành lập Tòa án sơ thẩm khu vực.

Cần thành lập Tổ chức luật sư toàn quốc

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng cho biết: Thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động bổ trợ tư pháp, tăng cường chế độ tự quản của tổ chức luật sư, việc xây dựng Đề án thành lập tổ chức luật sư toàn quốc đã được đặt ra từ sau khi có Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị. Đây là việc rất cần thiết vì tổ chức này sẽ góp phần hoàn chỉnh, củng cố chặt chẽ hệ thống tổ chức xã hội- nghề nghiệp của luật sư từ trung ương đến địa phương, bảo đảm thống nhất hoạt động tự quản của tổ chức này. Đây cũng là đầu mối thống nhất đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đoàn luật sư, luật sư, là chỗ dựa của luật sư cả nước. Đồng thời tổ chức này cũng là đầu mối về hợp tác quốc tế, tạo điều kiện hội nhập, giao lưu quốc tế của luật sư.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết phát biểu tại phiên họp (ảnh VOVnews)

Trong hai năm qua, Dự thảo Đề án được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, công phu, xác định rõ địa vị pháp lý, tên gọi, chế độ thành viên, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của tổ chức luật sư. Quy trình thành lập được dự kiến theo hai bước: Bước một, thành lập Hội đồng lâm thời luật sư toàn quốc, để thay mặt luật sư cả nước chủ trì chuẩn bị và tổ chức Đại hội đại biểu luật sư toàn quốc lần thứ nhất.

Một số vấn đề được đưa ra lấy ý kiến của cơ quan có thẩm quyền là: Trong cơ cấu thành viên của Hội đồng, có cần đại diện của cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể là Bộ Tư pháp hay không? Rất nhiều ý kiến cho rằng cần có đại diện này, vì cần cho việc chuẩn bị Đại hội, cũng là cách hỗ trợ thiết thực của nhà nước cho tổ chức luật sư và luật sư, bảo đảm nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước với tự quản của tổ chức luật sư. Chức danh Chủ tịch Tổ chức luật sư toàn quốc phải tùy thuộc vào sự tín nhiệm và lựa chọn của đa số luật sư thông qua Đại hội, theo Điều lệ. Do đó không định ra chức danh đó sẽ thuộc về cơ quan nào. Có ý kiến cho rằng Tổ chức luật sư toàn quốc là một bộ phận của Hội luật gia Việt Nam. Nhưng nhiều ý kiến cho rằng hai tổ chức này hoàn toàn độc lập, có sự khác biệt rõ ràng về địa vị pháp lý, tôn chỉ, mục đích, chế độ thành viên và nhiệm vụ, quyền hạn đối với thành viên.

Đồng chí Nguyễn Văn Hiện đặt vấn đề: Cần làm rõ chức năng, nhiệm vụ và sự phối hợp giữa Tổ chức luật sư toàn quốc và Hội luật gia Việt Nam.

Tòa án sơ thẩm khu vực: Lựa chọn các phương án

Đồng chí Trần Văn Tú, Phó chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho biết: Lâu nay hệ thống tòa án nước ta bao gồm Tòa án nhân dân tối cao, các tòa án nhân dân địa phương và các tòa án quân sự. Nhưng theo Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị thì Tòa án địa phương sẽ được thay bằng Tòa án sơ thẩm khu vực và Tòa án phúc thẩm; các Tòa án nhân dân tối cao sẽ chuyển thành các Tòa thượng thẩm được tổ chức theo khu vực. Cơ sở pháp lý cho việc hình thành các tòa án này sẽ được thực hiện.

Về vấn đề thẩm quyền của Tòa án sơ thẩm khu vực, có phương án nêu ra là: Thời gian đầu, sẽ giữ nguyên như thẩm quyền xét xử hiện nay của Tòa án cấp huyện, sau đó sẽ tăng dần thẩm quyền theo hướng đại đa số các vụ án do Tòa án sơ thẩm khu vực giải quyết. Lại có phương án khác là: Xây dựng ngay thẩm quyền xét xử của Tòa án sơ thẩm khu vực theo hướng mở rộng hơn nữa thẩm quyền xét xử so với Tòa án cấp huyện hiện nay. Nhưng các vụ án lớn, trọng điểm về hình sự, các vụ việc thuộc tư pháp quốc tế, các vụ án dân sự có đương sự hoặc tài sản tranh chấp ở nước ngoài… thuộc quyền xét xử của Tòa phúc thẩm.

Về lộ trình thành lập Tòa án này, có phương án nêu: nếu đủ điều kiện thì chuyển đổi cùng lúc và đồng loạt các Tòa án cấp huyệnthành Tòa án sơ thẩm khu vực. Nhưng phương án khác cho rằng: Tùy hoàn cảnh cụ thể, từng bước thành lập Tòa án sơ thẩm khu vực ở nơi có đủ điều kiện, còn nơi khác tiếp tục chuẩn bị trong thời gian nhất định.

Tiêu chí của Tòa án sơ thẩm khu vực là cơ sở tính toán số lượng cần thành lập trên phạm vi cả nước. Ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao là: Số lượng các vụ án không phải là tiêu chí duy nhất, mà cần kết hợp xem xét đặc điểm dân cư, quy mô địa giới hành chính, điều kiện kinh tế-xã hội cùng năng lực công tác của các cơ quan tư pháp khác.

Sự lựa chọn sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới, song nguyên tắc được thống nhất là luôn phải bảo đảm hoạt động bình thường của Tòa án, tránh thời gian đứt quãng trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, không ảnh hưởng đến việc đấu tranh, chống tội phạm và xử lý tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và vụ việc hành chính…

Một số ý kiến cho rằng việc này cần cân nhắc kỹ hơn, dành thời gian nhiều hơn song lại có những ý kiến đề nghị sớm khẳng định để đủ thời gian sửa đổi văn bản pháp luật, tổ chức lại những lĩnh vực liên quan mới đáp ứng lộ trình cải cách tư pháp đề ra.

Xác định rõ trọng tâm, trọng điểm và thời gian thực hiện

Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng, Phó Trưởng ban thường trực Ban cải cách tư pháp đề nghị những ý kiến của các thành viên cần được tổng hợp lại, cân nhắc và chuyển sớm lên Ban cải cách tư pháp xem xét, quyết định. Tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết 49 của Bộ chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, nhằm đánh giá thực chất tình hình, kết quả thực hiện, chỉ rõ những ưu điểm, tiến bộ cũng như những hạn chế, vướng mắc, khuyết điểm, nguyên nhân… Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm, đề ra giải pháp tạo chuyển biến cơ bản về hiệu quả công tác cải cách tư pháp trong từng thời gian tiếp theo.

Kết luận Hội nghị, Chủ tịch nước đề nghị các cơ quan xác định rõ trọng tâm, trọng điểm, thời gian thực hiện công tác từ nay đến cuối năm 2008. Dự thảo Đề án Tòa án sơ thẩm khu vực cần hoàn chỉnh tiếp, lựa chọn cho được phương án tối ưu. Về Tổ chức luật sư toàn quốc, thành phần của Hội đồng lâm thời cần cân nhắc thêm, để tăng tính thuyết phục. Lãnh đạo chặt chẽ nhưng tôn trọng ở mức cao tính chất tự quản của Tổ chức này. Hội đồng do Ban chỉ đạo (có sự tham gia của một số cơ quan và địa phương) chỉ đạo chuẩn bị Đại hội và tự giải tán sau thời điểm đó.

Chủ tịch nước nhắc các cơ quan quan tâm hơn nữa đến đầu tư, chăm lo cơ sở vật chất, phương tiện làm việc cho Tòa án, Viện kiểm sát các cấp. Bảo đảm tính uy nghiêm của cơ quan đại diện và bảo vệ pháp luật. Trong quá trình triển khai, hầu hết phải theo quy hoạch nhưng có những việc không thể chờ đợi có quy hoạch mới xây dựng. Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế và tổ chức của các cơ quan tư pháp theo lộ trình Nghị quyết 49 Bộ Chính trị đề ra.

Nhân dịp này, Chủ tịch nước cũng công bố Quyết định của Bộ Chính trị giao đồng chí Nguyễn Văn Hiện, Ủy viên Trung ương Đảng làm Phó ban Ban chỉ đạo cải cách tư pháp. Tổ thư ký của Ban chỉ đạo cũng được sắp xếp lại.

Việt Ân