Tạo chuyển biến mạnh về nhận thức

Tang vật vụ vận chuyển cá thể hổ đông lạnh từ Thanh Hóa ra Hà Nội tiêu thụ bị lực lượng chức năng bắt giữ ngày 16-7-2009. Ảnh: DƯƠNG HIỆP

Bảo vệ động, thực vật hoang dã góp phần bảo tồn bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta. Những năm qua, các cấp, các ngành, các lực lượng chức năng đã có nhiều nghị quyết, chỉ thị, văn bản pháp luật và nhiều giải pháp cụ thể về bảo vệ tài nguyên và môi trường, bảo vệ các loài động vật, thực vật hoang dã. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn tài nguyên đa dạng sinh học của chúng ta vẫn tiếp tục bị suy thoái, các loài động, thực vật tiếp tục biến khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Báo động “đỏ”

Diễn biến tình hình buôn bán, vận chuyển động thực vật hoang dã trái phép những năm qua rất phức tạp, số vụ ngày càng gia tăng và quy mô ngày càng lớn. Theo thống kê của cơ quan chức năng, từ năm 1996 đến 2007, trên địa bàn cả nước đã phát hiện, xử lý 14.757 vụ vi phạm về săn bắt và buôn bán động, thực vật hoang dã, tịch thu 181.670 cá thể với trọng lượng khoảng 635 tấn.

Theo báo cáo của Cục Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), năm 2008 và 6 tháng đầu năm 2009, lực lượng Kiểm lâm đã phát hiện, xử lý 1.946 vụ vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ động vật hoang dã. Những địa phương, khu vực “nóng” nhất là Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Lâm Đồng, Thanh Hóa, Nghệ An, Điện Biên, Bình Phước, Vườn quốc gia Cát Tiên v.v…

Tuy nhiên, theo nhận định của các cơ quan chức năng thì những con số trên mới chỉ là một phần nhỏ so với thực tế diễn biến tình hình săn bắt, buôn bán, vận chuyển động thực vật hoang dã đang diễn ra.

Không chỉ dừng lại ở những hoạt động buôn bán, vận chuyển đơn lẻ, qua một số vụ việc mà lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ gần đây cho thấy những kẻ chuyên hoạt động săn bắt, buôn bán động, thực vật hoang dã tổ chức rất chặt chẽ, với nhiều thủ đoạn tinh vi, thành những đường dây có quy mô ngày một lớn.

Điểm đáng chú ý nữa là qua vụ bắt giữ hơn 25 tấn tê tê đông lạnh, vảy tê tê vào tháng 10-2008 và gần đây là vụ bắt giữ 6,2 tấn ngà voi tại cảng Hải Phòng đã cho thấy Việt Nam đang trở thành nơi trung chuyển động vật hoang dã.

Hàng “siêu” lợi nhuận

Theo phân tích của các cơ quan chức năng thì động, thực vật hoang dã là một loại hàng đem lại “siêu” lợi nhuận cho những kẻ buôn bán. Mặt khác, nhu cầu sử dụng các chế phẩm từ động, thực vật hoang dã ở Việt Nam cũng ngày một cao.

Kết quả khảo sát của tổ chức Theo dõi, giám sát buôn bán động, thực vật toàn cầu (TRAFFIC) tại Hà Nội cho thấy, cứ hai người dân thì có một người đã và đang tiêu thụ các loại động, thực vật hoang dã…

Có “cầu” ắt phải có “cung”, điều ấy phần nào giải thích vì sao tình trạng săn bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép động vật hoang dã khó giảm.

Những hành vi khai thác, kinh doanh, tiêu thụ, sử dụng các loại động, thực vật hoang dã, quý hiếm thuộc danh mục cấm do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định đã được coi là hành vi phạm tội về bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, chúng ta mới chỉ có chế tài xử lý đối với những hành vi săn bắt, tàng trữ, buôn bán động, thực vật hoang dã chứ chưa có chế tài xử phạt đối với những người tiêu dùng các chế phẩm từ động, thực vật hoang dã như một số quốc gia.

Dư luận cũng cho rằng, chế tài xử phạt với những hành vi săn bắt, tàng trữ, buôn bán động, thực vật hoang dã như đã áp dụng thời gian qua cũng chưa đủ sức răn đe.

Ngoài ra, theo đánh giá của các nhà chuyên môn thì nguyên nhân của tình trạng trên một phần là bởi công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của nhân dân về bảo vệ động, thực vật hoang dã chưa được quan tâm đúng mức. Tuyên truyền, vận động chưa kết hợp tốt với các biện pháp kinh tế nên hiệu quả chưa cao.

Bởi thế, người dân vẫn có thị hiếu tiêu dùng động, thực vật hoang dã. Tiêu thụ động, thực vật hoang dã vẫn diễn ra phổ biến, công khai tại nhiều cơ sở kinh doanh phục vụ ăn uống.

Tạo chuyển biến nhận thức

Để “giảm nóng” tình trạng săn bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép động, thực vật hoang dã đã có nhiều biện pháp được các cấp, các ngành, các lực lượng chức năng đưa ra.

Cùng với việc tăng cường lực lượng tuần tra, kiểm soát; tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; bổ sung trang bị, phương tiện cho các lực lượng chức năng, ở nhiều nơi, nhất là những vùng trọng điểm lực lượng Cảnh sát Môi trường, Kiểm lâm… đã thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý các thông tin liên quan đến những hành vi săn bắt, buôn bán, tàng trữ, tiêu thụ động, thực vật hoang dã v.v…

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là tạo ra bước chuyển trong nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về công tác bảo vệ môi trường sống, qua đó làm thay đổi hành vi, thói quen tiêu dùng động, thực vật hoang dã.

Với tinh thần đó, trong hai ngày 12 và 13 tháng 8 tới đây, tại Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long (huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình), Ban Tuyên giáo Trung ương sẽ phối hợp với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức cuộc Hội thảo với chủ đề: “Bảo vệ động, thực vật hoang dã góp phần bảo tồn bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Việt Nam”.

Hội thảo sẽ tập trung thảo luận về giải pháp bảo vệ các loài động, thực vật hoang dã góp phần bảo tồn bền vững tài nguyên và môi trường Việt Nam. Một trong những giải pháp đáng quan tâm là cần sớm ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đa dạng sinh học và các văn bản dưới luật khác.

Đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục để cán bộ, viên chức, đảng viên và người dân thay đổi thói quen, hành vi tiêu dùng động, thực vật hoang dã không bền vững.

Đi kèm với đó là các chính sách ổn định đời sống người dân khu vực bảo tồn, tạo điều kiện cho người dân tham gia và có thu nhập từ hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học để họ trở thành lực lượng chính trong việc bảo vệ động vật, thực vật hoang dã.

Từ việc thống nhất các giải pháp, sẽ kiến nghị với Đảng, Nhà nước một số nội dung nhằm phát huy sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần của toàn xã hội, thực hiện tốt hơn nữa việc bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ các loại động vật, thực vật hoang dã nói riêng.