Đồng chí Nguyễn Lương Bằng. Ảnh tư liệu 

QĐND - Trước ngày 2-9-1945, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã xin rút lui khỏi Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để nhường chỗ cho các nhân sĩ yêu nước,  thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá: “Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết toàn dân lên trên lợi ích cá nhân”. Đến nay, hơn 6 thập kỷ trôi qua nhưng việc làm của đồng chí Nguyễn Lương Bằng vẫn mãi mãi là tấm gương sáng cho hậu thế học tập, noi gương.

Lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ

Đồng chí Nguyễn Lương Bằng sinh tháng 4-1904, trong một gia đình nông dân có truyền thống yêu nước tại xã Đoàn Tùng (nay là Thanh Tùng), huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương. Năm 1921, vừa tròn 18 tuổi, đồng chí rời gia đình ra Hải Phòng làm thuê, bắt đầu cuộc đời tự lập. Tuy cuộc đời làm thuê đầy cơ cực, song với ý chí vươn lên và nghị lực phi thường, đồng chí đã trích một phần tiền công thuê thầy dạy văn hóa và tiếng Pháp. Khi đã biết đọc, biết viết và biết nói tiếng Pháp, đồng chí xin vào làm việc ở Nhà máy Sửa chữa tàu biển Hải Phòng. Mùa thu năm 1925, đồng chí làm phụ bếp trên tàu Căng-tông của Pháp thường vận tải hàng hóa từ Hải Phòng đến Hồng Công và ngược lại. Sau đó, đồng chí chuyển sang làm công trên một chiếc thuyền của Pháp ở Sa Điện (Quảng Châu). Chính ở nơi đây, đồng chí gặp Nguyễn Ái Quốc và hoạt động dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Người, được kết nạp vào Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội và gia nhập nhóm cộng sản đầu tiên của người Việt Nam ở Trung Quốc.

Trong 20 năm hoạt động cách mạng dưới chế độ thực dân, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã ba lần bị thực dân, đế quốc bắt tù và hai lần vượt ngục thành công. Tháng 10-1943, vừa ra khỏi nhà tù, đồng chí được chỉ định tham gia Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, phụ trách công tác tài chính và công tác binh vận. Đồng chí là một trong những vị lãnh đạo chủ chốt của Mặt trận Việt Minh, là Tổng trưởng tài chính của Tổng bộ Việt Minh rồi Tổng thư ký của Mặt trận Việt Minh. Năm 1945, tại Hội nghị toàn quốc của Đảng, đồng chí được bầu là Ủy viên Trung ương Đảng. Đại hội Quốc dân Tân Trào do Tổng bộ Việt Minh triệu tập ngày 16-8-1945 đã bầu đồng chí vào Ủy ban Giải phóng dân tộc toàn quốc và ủy ban cử đồng chí vào Ủy ban Thường trực do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu.

Với những trọng trách trên, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã cùng các đồng chí lãnh đạo khác của Đảng và Tổng bộ Việt Minh ra sức xây dựng Mặt trận Dân tộc thống nhất, tổ chức nhân dân đấu tranh đẩy tới cao trào cứu nước, giành độc lập dân tộc. Cùng với Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, với tư cách đại diện Tổng bộ Việt Minh, đồng chí đã tham gia lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám thành công và là một trong những người sáng lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đồng chí Nguyễn Lương Bằng là một trong những nhân chứng lịch sử chứng kiến lễ thoái vị của ông vua cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam và thay mặt chính quyền cách mạng nhận ấn kiếm của vua Bảo Đại nộp cho cách mạng.

Trước khi Cách mạng Tháng Tám thành công, từ năm 1941 đến ngày 2-9-1945, Mặt trận Việt Minh đã đảm nhiệm chức năng Nhà nước như: Quản lý, điều hành những vùng rộng lớn được giải phóng trên toàn quốc; xây dựng các lực lượng vũ trang như: Cứu quốc quân, Vệ quốc quân, Tuyên truyền giải phóng quân, Dân quân du kích... Vì vậy, nói đến thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám dưới sự lãnh đạo của Đảng, cũng có nghĩa là nói đến thành tích của Mặt trận Việt Minh, trong đó có công lao của đồng chí Nguyễn Lương Bằng.

Công lao to lớn, vị trí trọng yếu như vậy, nhưng vào ngày 25-8-1945, khi Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam đổi thành Chính phủ Cách mạng lâm thời, chuẩn bị lễ ra mắt quốc dân, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã xin rút khỏi Ủy ban Thường trực của Ủy ban giải phóng dân tộc Việt Nam, tức Chính phủ Cách mạng lâm thời để nhường chỗ cho các nhân sĩ yêu nước còn ở ngoài Mặt trận Việt Minh và chuyển hẳn công tác mặt trận với trách nhiệm của Tổng thư ký. Đánh giá việc làm cao đẹp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết toàn dân lên trên lợi ích cá nhân. Đó là một cử chỉ đáng khen, đáng kính mà chúng ta phải học”.

Người “phát minh” ra “đồng tiền cứu nước”

Bàn về những cống hiến của đồng chí Nguyễn Lương Bằng đối với Mặt trận Việt Minh, chúng ta không thể không bàn đến những đóng góp của đồng chí về mặt khơi nguồn tài chính, xây dựng quỹ tài chính để Việt Minh có tiền hoạt động. Với tư cách là Tổng trưởng tài chính của Tổng bộ Việt Minh, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã có một loạt sáng kiến để tạo nguồn tài chính cho Mặt trận Việt Minh. Một trong những sáng kiến đó là cuộc vận động “Đồng tiền cứu nước” vào tháng 3-1945. Lời kêu gọi Cuộc vận động viết: “... trong giai đoạn đi gấp tới cuộc Tổng khởi nghĩa và trước sức phát triển phi thường của phong trào cứu quốc, “đồng tiền cứu nước” bao nhiêu cũng không đủ. Vì vậy chúng tôi cất tiếng kêu gọi các đồng bào ái quốc trong lúc này mau mau tham gia vào công cuộc cứu nước với những “đồng tiền cứu nước”.

Đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã thay mặt Tổng bộ Việt Minh phát hành các loại tín phiếu mệnh giá 50, 100, 200, 500, 1000 đồng ở đợt phát hành đầu tiên. Và thêm loại mệnh giá 2000, 5000 và 10.000 đồng ở lần phát hành đợt hai với bảo đảm rõ ràng trên tờ tín phiếu là: “Ai có tiền này, sau khi nước nhà độc lập, sẽ được Chính phủ đền đáp công ơn”. Qua hai đợt phát hành tín phiếu, Tổng bộ Việt Minh đã thu được 50 triệu đồng Đông Dương, một khoản tiền khá lớn nếu so với số tiền 2 triệu đồng mà kho bạc chế độ thực dân, phong kiến để lại khi ta giành được chính quyền. Việc phát hành “tín phiếu” không chỉ đơn thuần nhằm mục đích tài chính, mà cao hơn là nhằm tuyên truyền, phát huy ảnh hưởng của Việt Minh trong các tầng lớp nhân dân, nhất là trong tầng lớp trung gian và lớp trên. Thông qua hành động yêu nước cụ thể mà tuyên truyền, vận động, lôi kéo họ ngả về phía Việt Minh, ngả về với cách mạng.

Đến nay, khi cách mạng Việt Nam đang mạnh mẽ tiến về phía trước, chúng ta càng có đủ độ lùi thời gian để nhìn nhận, đánh giá những công lao của đồng chí Nguyễn Lương Bằng. Nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười, trong một bài viết về đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã đánh giá: “Không hám hư danh, không màng tư lợi, suốt đời hy sinh phấn đấu vì lợi ích của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân, chiến đấu không mệt mỏi vì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đó là động cơ, là mục tiêu phấn đấu của đồng chí Nguyễn Lương Bằng".

Lịch sử đấu tranh lâu dài của dân tộc ta mãi mãi ghi đậm chiến công oanh liệt của Mặt trận Việt Minh - một đỉnh cao sáng chói của lịch sử Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam. Trong chiến công vĩ đại đó có sự cống hiến to lớn của đồng chí Nguyễn Lương Bằng-một trong số những người lãnh đạo chủ chốt của Mặt trận Việt Minh, do lãnh tụ Hồ Chí Minh sáng lập.

Thạc sĩ Mai Danh Thư