Tam Kỳ (Quảng Nam): Phá ruộng… lấy cát

Người dân đưa thuyền vào tận ruộng lúa để hút cát

Biến ruộng lúa thành... sông

Sông Bàn Thạch (Tam Kỳ, Quảng Nam), hai bên bờ ngút ngàn màu xanh ngô, lúa. Dọc triền sông này, trong con mắt của những nhà làm du lịch là nơi có thế mạnh để phát triển du lịch sinh thái.

Thế nhưng, bờ bãi sông Bàn Thạch giờ đây nham nhở, ngày đêm bị nạn khai thác cát bừa bãi hoành hành. Ngoài nguy cơ sạt lở bờ sông, kiệt quệ nguồn khoáng sản cát, ruộng nương nơi đây còn bị tàn phá nặng nề. Hút cát dưới lòng sông chưa đủ, những người khai thác cát lợi dụng lúc giá cát xây dựng “leo thang” đã lấn sang diện tích đất trồng lúa của người dân để hút cát.

Trên đường dẫn chúng tôi ra dòng sông, ông Đỗ Văn Minh- Bí thư Chi bộ khối phố 3, phường An Phú (Tam Kỳ)-tỏ ra phẫn nộ trước tình hình khai thác cát bừa bãi đang diễn ra hết sức nóng bỏng tại đây. Ông kể, đã hai tháng nay, ngày nào người dân cũng bắt được vài ba chiếc ghe máy hút cát. Bắt được rồi phải thả ngay, vì dân không có thẩm quyền giữ, lại càng không thể xử họ theo “luật rừng”. Giỏi lắm thì người dân chỉ thu giữ của họ cây neo, cái xẻng... Ở khu Đình Cồn (một đoạn sông ngắn) có đến gần chục chiếc thuyền máy (loại hơn 10 CV) đang vận hành hết công suất hút cát. Các chủ thuyền đã ngang nhiên “rút ruột” cả những bãi sậy, gần với ruộng lúa của người dân. Những ống hút dài lọc bùn, thải ra sông một dòng nước đen sì. Khoát một vòng tay, ông Minh xót xa: “Trước đây, ruộng lúa nơi này phì nhiêu, tốt tươi; một sào ruộng có năm đạt 90 ang (đơn vị đo của địa phương). Nhiều hộ dân sống nhờ những thửa ruộng sát dòng sông này. Nhưng từ ngày xảy ra nạn hút cát bừa bãi, ruộng liên tục bị nhiễm mặn. Rồi gần 20ha đất sản xuất đã bị san bằng, biến thành sông…”. Nhiều nông dân đang làm ruộng gần đó kéo đến gặp chúng tôi bày tỏ nỗi bức xúc mất ruộng . Ông Trương Công Ánh (khối phố 3) cho biết, nhà ông bị mất hơn hai sào. Tương tự, nhà bà Phan Thị Thanh bị mất khoảng 1,2 sào… Chị Bùi Thị Cúc, Phó bí thư Chi bộ khối phố 3 khẳng định, 6 ha đất canh tác ở Cồn Đình đã bị xóa sổ hoàn toàn. Mỗi người dân bị mất ít nhất 500m2 . Ông Nguyễn Ngọc Chuyển, Chủ tịch UBND phường An Phú, nhẩm tính có gần 100 hộ dân sống dọc triền sông Bàn Thạch mất gần 20 ha đất sản xuất từ hậu quả của nạn “cát tặc”.

Cần sớm có quy hoạch cụ thể

Thành phố Tam Kỳ đã thành lập đội kiểm tra liên ngành nhằm xử lý và truy quét hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép, nhưng xem ra vẫn chưa thấy có chiều hướng tích cực. Người dân tiếp tục hành nghề trái pháp luật. Chính quyền sở tại thì cứ phạt rồi cho… tồn tại.

Khai thác cát là một nghề của một bộ phận nhân dân, không thể cấm họ hoạt động. Nhưng, để cho người dân khai thác tùy tiện, thiếu sự kiểm soát của các cơ quan chức năng của thành phố Tam Kỳ như hiện nay, là buông lỏng quản lý tài nguyên khoáng sản, làm ảnh hưởng đến đời sống của một bộ phận dân cư khác. Theo đó, hàng loạt các vấn đề về an ninh trật tự, về vi phạm pháp luật nảy sinh. Ông Nguyễn Ngọc Chuyển, Chủ tịch UBND phường An Phú, đề nghị: Các cơ quan chức năng của thành phố cần có quy hoạch cụ thể, khu vực nào được khai thác, khu vực nào không. Cần tiến hành tổng kiểm tra các hộ dân hành nghề, cấp giấy phép cho họ. Đồng thời giao thẩm quyền giải quyết về cho từng địa phương (phường, xã), nếu quản lý lỏng lẻo, lãnh đạo địa phương chịu trách nhiệm. Còn cứ “nửa vời” như hiện nay, chẳng khác nào chúng ta chấp nhận cho người dân hành nghề trái luật.

Trong lúc chúng tôi đang thực hiện bài viết này, thì UBND tỉnh Quảng Nam vừa có công văn chỉ đạo các địa phương khẩn trương chấm dứt ngay các hoạt động khai thác cát sạn trái phép trên địa bàn tỉnh. Theo đó, chỉ có một số điểm trên tuyến sông Thu Bồn mới được cấp giấy phép kinh doanh, khai thác cát sạn; còn lại ở các sông Bàn Thạch, Trường Giang, Tam Kỳ... tất cả các hoạt động khai thác cát sạn đều trái phép.

Bài và ảnh Lâm Quý-Tam Phú