Đặt chiếc càng xe xuống, giải lao, cô Hoa vừa thở vừa cảm ơn tôi đã đẩy giúp chị em cô chiếc xe chở đầy cọng bèo tây từ dưới đầu làng Thanh Am (phường Thượng Thanh-Long Biên-Hà Nội) vượt dốc lên đê sông Đuống. Cô Hoa bộc bạch: "Mỗi ngày hai đứa chúng em nhặt hai xe. Phải cố cho đủ hai tạ anh ạ!". Thấy tôi tròn mắt ngạc nhiên, cô Hoa giải thích: "Hai trăm ki-lô-gam cọng bèo này, tối về hai đứa chắp nối thành hai mươi cái cốt vòng hoa. Sớm mai chuyển cho cơ sở làm hoa. Mỗi chiếc họ nhập bảy nghìn đồng. Vị chi mỗi ngày một người thu được bảy chục nghìn. Trừ tiền mua lạt, còn lại sáu chục nghìn. Lấy công làm lãi ấy mà".

Nghe chuyện cô Hoa, tôi nhẩm tính: Mỗi ngày khắp thành phố Hà Nội tiêu thụ khoảng 1.500 vòng hoa (thực tế có thể còn hơn). Mỗi vòng cần khoảng 10kg bèo tây để làm cốt thì tổng số bèo cho việc này trong một ngày vào khoảng 15 tấn. Mỗi năm khoảng 5.400 tấn. Chỉ riêng ở Hà Nội đã ngần ấy, toàn quốc thì không biết sẽ là bao nhiêu?

Sau đó ít hôm, trên đường về Vĩnh Bảo-Hải Phòng, tôi gặp một thanh niên kéo xe ba gác chở đầy cọng bèo tây, loại dài 50cm đến 60cm. Tưởng là cậu cũng làm cốt vòng hoa để bán. Nhưng không phải! Cậu cho biết: Nhà cậu phơi cọng bèo tây thật khô rồi bán cho đại lý ở Thanh Hà (Hải Dương) để làm hàng xuất khẩu. Trong huyện Vĩnh Bảo không ít người làm việc này. Riêng nhà cậu, mỗi ngày cũng phải kiếm khoảng 1,2 tạ cọng bèo tươi. Thế thì mới đủ để có 10kg cọng bèo khô và bán với giá 4.000 đồng/kg. Năm 2006, gia đình cậu bán 4 tấn cọng bèo khô. Nghĩa là phải có 48 tấn cọng bèo tươi. Cậu hỏi tôi đã dùng làn xách tay hoặc đệm kết từ cọng bèo tây khô bao giờ chưa?…

Hai cảnh sản xuất khác nhau nhưng đều cùng chứng minh rằng bèo tây bây giờ không còn "rẻ như bèo" nữa. Bèo ở đâu ra? Cả cô Hoa và cậu thanh niên đều cho tôi biết là bèo tây ở các đầm, ao hoang đang ngày càng cạn kiệt. Tuy nhiên, hiện nay thì vẫn còn đủ để đáp ứng nhu cầu thị trường hoa và làn, đệm bằng cọng bèo tây… Chỉ lo là rồi đây, mặt nước ở nông thôn cũng như thành thị ngày càng ô nhiễm, không dung nạp nổi bèo tây nữa. Vả lại, ở thành phố thì "tấc đất, tấc vàng", lấy đâu ra chỗ nuôi bèo? Tình hình này, rồi sẽ có lúc bèo quý như… vàng.

PHẠM XƯỞNG