Thảo luận tại hội trường, nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá cao cách tiếp cận mới của dự thảo luật xử lý vi phạm phải hướng tới khắc phục hậu quả, phục hồi nguồn lực và bảo vệ những người dám đổi mới vì lợi ích chung. Tuy nhiên, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu không để cơ chế đặc thù trở thành khoảng trống pháp lý để hợp thức hóa sai phạm hay trục lợi chính sách.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. 

Xử lý vi phạm để phục hồi và phát triển

Đại biểu Quốc hội Lê Nhật Thành (Đoàn Thành phố Hà Nội) đánh giá dự thảo Nghị quyết thể hiện một bước tiến trong tư duy lập pháp khi chuyển trọng tâm từ xử lý mang tính trừng phạt sang khắc phục hậu quả, phục hồi và phát triển.

Theo đại biểu, ưu tiên các biện pháp kinh tế, dân sự thay cho xử lý hình sự trong những trường hợp phù hợp không có nghĩa là nới lỏng kỷ cương. Đây là cách tiếp cận nhằm tránh tình trạng vì sợ trách nhiệm mà cán bộ, doanh nghiệp không dám quyết định, khiến nguồn lực xã hội bị đình trệ.

Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) cũng cho rằng việc ban hành nghị quyết là rất có ý nghĩa trong việc củng cố niềm tin cho đội ngũ doanh nhân, nhất là trong thời gian chờ sửa đổi, hoàn thiện các bộ luật liên quan. Một hành lang pháp lý rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới và hướng tới mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Chấp nhận khả năng thất bại khi thử nghiệm

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những rủi ro phát sinh trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Quang cảnh phiên họp Quốc hội chiều 7-8. 

Đại biểu Quốc hội Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) dẫn ví dụ về mô hình Sandbox – cơ chế cho phép thử nghiệm một giải pháp mới trong phạm vi và thời gian được kiểm soát. Theo đại biểu, bản chất của thử nghiệm là chưa thể biết chắc kết quả. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào kết quả thất bại rồi quay ngược lại kết luận rằng người quyết định đã có lỗi.

Việc đánh giá trách nhiệm cần căn cứ vào điều kiện, thông tin và khả năng dự liệu tại thời điểm quyết định được đưa ra. Nếu người thực hiện đã tuân thủ quy trình, áp dụng các biện pháp phòng ngừa cần thiết và hành động vì mục tiêu được cho phép, rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm không nên mặc nhiên bị xem là sai phạm.

Tuy nhiên, đại biểu Quốc hội Sùng A Lềnh (Đoàn Lào Cai) lưu ý cần quy định rõ thế nào là “đã áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa”. Theo đại biểu, tiêu chí phải cụ thể, minh bạch để phân biệt rủi ro khách quan với hành vi cố ý hoặc thiếu trách nhiệm, tránh tình trạng lợi dụng cơ chế bảo vệ đổi mới để che giấu sai phạm.

Đặc thù nhưng không phải ngoại lệ

Bên cạnh việc bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo vệ người bị thiệt hại.

Đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Hà Nội) phát biểu tại phiên họp. 

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Xuân (Đoàn Thành phố Huế) góp ý về cơ chế tạm đình chỉ xử lý trong thời hạn 2 năm để khắc phục hậu quả. Theo đại biểu, không nên chỉ quy định một khoảng thời gian cứng mà cần gắn với lộ trình, mốc kiểm tra cụ thể. Nếu không thực hiện đúng cam kết, cơ chế đặc thù phải được chấm dứt.

Đại biểu Nguyễn Thanh Xuân nhấn mạnh, chính sách càng đặc thù thì điều kiện áp dụng càng phải minh bạch, đồng thời không được làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại.

Về trách nhiệm thực thi, đại biểu Quốc hội Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) đề nghị mở rộng phạm vi xử lý nghiêm đối với các cá nhân, tổ chức có hành vi trục lợi chính sách, trong đó có viên chức và tổ chức giám định độc lập. Đại biểu cũng đề xuất cho phép người đứng đầu yêu cầu tổ chức tư vấn chuyên môn độc lập thẩm định kết quả đánh giá khi cần thiết, nhằm tăng tính khách quan và khoa học.