Sông Sài Gòn đang đứng trước nguy cơ ô nhiễm nặng

Sau việc phát hiện Công ty Vedan xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải với số lượng lớn, dư luận xã hội bày tỏ lo ngại về công tác bảo vệ môi trường hiện nay. Đó cũng là nội dung của diễn đàn “Nói và làm” do HĐND Thành phố Hồ Chí Minh cùng Đài Truyền hình thành phố tổ chức ngày 5-10, với sự tham gia của lãnh đạo các Sở Tài nguyên-Môi trường (TN-MT) 4 tỉnh, thành phố: TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu.

Thủ phạm: Không chỉ có doanh nghiệp...

Bà Phạm Phương Thảo, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh nêu vấn đề: “Chúng ta đang sống trong thời kỳ mà ô nhiễm môi trường diễn ra khá nhức nhối. Đành rằng sự phát triển công nghiệp của bất cứ quốc gia nào cũng phải trải qua, nhưng nếu không bảo vệ tốt môi trường, sau này chúng ta sẽ phải trả giá đắt”. Đồng tình với ý kiến của bà Phạm Phương Thảo, hầu hết các đại biểu tham gia diễn đàn, trong đó có các nhà báo đều đã lên tiếng.

Ông Đặng Văn Khoa, đại biểu HĐND Thành phố Hồ Chí Minh bức xúc nói: “Chưa bao giờ cuộc sống của người dân lại phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường như hiện nay. Ô nhiễm môi trường đang tàn phá nặng nề, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của các tỉnh miền Đông Nam bộ và cả nước”. Ông Khoa dẫn chứng hàng loạt các khu công nghiệp, khu chế xuất gây ô nhiễm. Không chỉ một Vedan “giết chết” sông Thị Vải mà còn các doanh nghiệp trong khu công nghiệp Sóng Thần I, biến kênh Ba Bò thành dòng kênh đen; khu chế xuất Lê Minh Xuân (huyện Bình Chánh, TP. Hồ Chí Minh) thải nước bẩn làm bạc cả lá cây, hoen gỉ các đồ dùng sinh hoạt của người dân và còn nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất khác đang làm ô nhiễm nguồn nước ngầm, không khí.

Theo bà Võ Thị Ngọc Hạnh, Phó giám đốc Sở TN-MT tỉnh Bình Dương, thì địa phương này có nhiều KCN, KCX ra đời sớm, khi chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Vì vậy, nước thải công nghiệp được xả bừa bãi gây ô nhiễm môi trường.

Ngoài việc “điểm tên, chỉ mặt” những KCN, KCX và các doanh nghiệp gây ô nhiễm, nhiều ý kiến còn nhấn mạnh về ý thức bảo vệ môi trường của người dân hiện nay. Khi mà người dân vẫn còn đổ rác ra sông, ra kênh rạch; vứt chuột chết, thậm chí là phóng uế bừa bãi ra đường phố, thì chắc chắn môi trường sống của chúng ta càng xấu đi.

Công tác quản lý còn yếu kém

Về vấn đề quản lý môi trường, đa số lãnh đạo các Sở TN-MT của 4 tỉnh, thành phố tham gia diễn đàn đều cho rằng họ đã làm khá tích cực, nhưng vì lực lượng mỏng, chưa được sự đồng tình ủng hộ sâu sắc của các cấp, các ngành khác, nên không thể kham hết công việc. Ông Ngô Anh Kiệt, Giám đốc Sở TN-MT Thành phố Hồ Chí Minh nói: “Thanh tra môi trường của chúng tôi chỉ có 30 người, không thể kiểm tra, xử lý hết được các cơ sở vi phạm. Lực lượng cảnh sát môi trường mới thành lập, chưa đủ phương tiện và quyền hạn để phát hiện, xử phạt những nơi gây ô nhiễm”.

Kênh Ba Bò, đoạn đi qua TP. Hồ Chí Minh đã thành dòng kênh đen

Ông Phan Văn Hết, Phó giám đốc Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai không giấu giếm: “Lực lượng quản lý môi trường của chúng tôi vừa thiếu vừa yếu”. Nhưng ông Hết lại cho rằng, trước khi lập dự án xây dựng các KCN, KCX, các nhà qui hoạch chưa đánh giá đúng điều kiện tự nhiên về khả năng tự làm sạch của các dòng sông. Nếu đánh giá được, sẽ điều chỉnh các dự án từ thượng nguồn, đến hạ nguồn hợp lý để sông không bị quá tải. Ý kiến này đã vấp phải nhiều câu hỏi của các đại biểu trong diễn đàn và người dân. Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đặt vấn đề: “Thế sông Thị Vải có tự làm sạch được không?”. Nhiều nhà báo, người dân cũng hỏi: Sao Vedan xả nước bẩn chưa qua xử lý hơn 10 năm trời mà ngành bảo vệ môi trường Đồng Nai không phát hiện được? Trách nhiệm chính có thuộc về Sở TN-MT Đồng Nai?

Thời gian vừa qua, sự kiện ô nhiễm kênh Ba Bò chảy qua địa phận tỉnh Bình Dương và Thành phố Hồ Chí Minh gây rất nhiều bức xúc trong nhân dân. Vấn đề ô nhiễm kênh Ba Bò đã được nêu ra rất nhiều lần trên các diễn đàn của HĐND Thành phố Hồ Chí Minh trong một thời gian dài, nhưng cơ quan bảo vệ môi trường các địa phương hầu như chưa có biện pháp giải quyết hiệu quả.

Thời gian qua, việc phát hiện, xử lý các đơn vị, cá nhân gây ô nhiễm môi trường ở nước ta còn qua loa, chưa đủ sức răn đe. Ông Đặng Văn Khoa lo ngại: “Cách xử lý vi phạm của chúng ta hiện nay vẫn còn hình thức. Nếu không đổi mới và mạnh tay, e rằng khó có thể chuyển biến được tình hình”.

“Để đất nước phát triển bền vững, nâng cao cuộc sống của con người, chúng ta phải có cách ứng xử tốt với môi trường”. Đó là câu kết luận diễn đàn của bà Phạm Phương Thảo, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh.

Thực tế, không chỉ một dòng sông Thị Vải đang bị chết dần, chết mòn vì ô nhiễm, mà cả hệ thống sông Đồng Nai cũng đang phải đối mặt với ô nhiễm. Trước tình hình này, tại diễn đàn, lãnh đạo ngành TN-MT của 4 tỉnh, thành phố miền Đông Nam Bộ đã thể hiện quyết tâm quản lý chặt chẽ và bảo vệ môi trường hiệu quả hơn nữa. Tỉnh Bình Dương phấn đấu đến tháng 2-2009, 100% các doanh nghiệp trong KCN Sóng Thần I phải đấu nối nước thải vào khu xử lý chung. Tỉnh Đồng Nai cũng cam kết cùng Bộ TN-MT xử lý dứt điểm vụ Vedan và tăng cường việc giám sát chặt chẽ việc xử lý nước thải của các KCN, KCX khác và xử lý nghiêm các cơ sở cố tình vi phạm. Ở TP. Hồ Chí Minh đã triển khai lắp đặt hệ thống camera để theo dõi việc xả nước của các KCN, KCX, công bố 26 doanh nghiệp vi phạm các qui định bảo vệ môi trường và yêu cầu phải khắc phục.

Bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của cuộc sống. Vì vậy, ngoài việc đề xuất với Quốc hội, Chính phủ những giải pháp phòng, chống ô nhiễm môi trường, các địa phương cần có sự phối hợp tốt để giải quyết các vấn đề liên quan. Một ví dụ “nóng bỏng” là Bình Dương, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh... cần khẩn trương phối hợp chặt chẽ và kiên quyết trong việc xử lý ô nhiễm sông Thị Vải, kênh Ba Bò và hệ thống sông Đồng Nai.