Phấp phỏng đợi ngày Vedan hầu tòa

Hội Nông dân, các cơ quan chức năng Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đang gấp rút hoàn thiện các thủ tục, hồ sơ để gửi đơn kiện Công ty Vedan vào trung tuần tháng 7 này.  Đã gần hai năm kể từ ngày vụ việc Vedan “giết” sông Thị Vải được phanh phui, hàng vạn nông dân, ngư dân vẫn loay hoay trong cơn “bĩ cực”. Trông chờ một phán quyết đúng pháp luật, buộc Công ty Vedan phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại là nguyện vọng bức thiết của người dân và dư luận.

Chưa qua cơn “bĩ cực”

Những cơn mưa lớn đầu mùa làm cho mực nước sông Thị Vải nhích lên, nhưng vẫn không đủ sức gột rửa những khúc sông đen. Chất thải do Công ty Vedan thải ra sông trong nhiều năm đọng thành thứ bùn “chết” đen quánh. Những vạt cây bị chết khô vẫn chưa có màu xanh trở lại. 

Bến cá của làng Lưới, xã Phước Thái, huyện Nhơn Trạch (Đồng Nai) chỉ có lèo tèo vài chiếc ghe nhỏ hoạt động.

 Xóm chài ven sông ở xã Tân Hòa, huyện Tân Thành (Bà Rịa - Vũng Tàu), nơi người dân chuyên sống bằng nghề đánh bắt hàu, bây giờ được gọi bằng cái tên đầy tâm trạng “Xóm nghèo”. Ông Phạm Liền, một ngư dân ở xóm cho hay, nghề đánh bắt hàu đã “treo niêu” lâu rồi. Thanh niên thì đi làm công nhân, người còn độ tuổi lao động thì đi làm thuê kiếm sống. Phía trước nhà ông Liền, cọc bẫy hàu (dài khoảng 4 mét, làm bằng thân cây tràm, trét xi-măng xung quanh, cắm xuống lòng sông cho hàu bám vào) chất thành đống. Lâu rồi không sử dụng nên lớp xi-măng bọc bên ngoài đã bị vữa, bong tróc nham nhở. “Hàu chết hết rồi, cắm cọc cả ngày chỉ bám được lèo tèo mấy con. Mình nhớ nghề, nhớ sông nước thì thỉnh thoảng mang cọc ra cắm cho vui thôi. Cả cái xóm hơn 100 hộ dân này hầu như nhà nào cũng thiếu trước hụt sau. Bây giờ nghe tin chính quyền và cơ quan chức năng tỉnh chuẩn bị kiện Công ty Vedan ra tòa, chúng tôi phấp phỏng chờ. Mong sao công lý sẽ lấy lại sự công bằng cho nông dân, ngư dân”–ông Liền chia sẻ.

Chúng tôi đến làng Lưới thuộc xã Phước Thái, huyện Nhơn Trạch (Đồng Nai), một trong những làng chài chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ "hệ lụy Vedan". Làng có hơn 500 hộ dân làm nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản sống cặp mé sông.  Ông Nguyễn Văn Thìn, ấp trưởng ấp Lưới cho hay:

 - Phần lớn ngư dân đã bán ghe, chuyển nghề làm ăn. Một bộ phận vẫn còn bám trụ lòng sông đánh bắt cá nhưng sản phẩm làm ra chỉ là những mớ tôm cá vụn.  Thiệt hại của nông, ngư dân Đồng Nai lên đến hàng nghìn tỷ đồng nhưng Công ty Vedan “ra giá” đền bù chỉ có 15 tỷ đồng là điều không thể chấp nhận được.

Bến sông nơi ngư dân làng Lưới tập kết xuồng ghe vào kỳ nước ròng phơi ra lớp bùn đen sủi bọt, bốc mùi hôi hám. Hậu quả của nạn xả chất thải nguy hại ra môi trường của Công ty Vedan vẫn còn hết sức nặng nề.

Làng chài thuộc xã Phước An với hơn 200 hộ cũng chung cảnh ngộ. Vùng nuôi tôm của các hộ dân bên bờ đoạn sông Lạch Ngoài dù đã được ngư dân sử dụng bạt chắn bờ, tu sửa để thả giống nhưng mấy vụ tôm vừa qua đều thất bát. Ông Nguyễn Quốc Đạt, chủ của 3 ao tôm ở đây cho biết: Vùng nuôi tôm này đã bỏ hoang mấy năm nay. Vừa qua bà con thả nuôi lại, nhưng hễ cứ bơm nước sông vào là tôm chết. 

Gấp rút kiện Công ty Vedan ra toà

Kết quả nghiên cứu, kiểm định của các cơ quan khoa học trong nước, do Viện Môi trường và Tài nguyên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) làm chủ đề tài thực hiện trong thời gian 9 tháng, đã kết luận về mức độ thiệt hại kinh tế do Công ty Vedan gây ra đối với nông dân, ngư dân. Theo đó, địa bàn huyện Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh) có 839 hộ dân bị thiệt hại 107 tỷ đồng (mức nông dân đòi bồi thường là 45,74 tỷ đồng). Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có 1.255 hộ dân bị thiệt hại 216,8 tỷ đồng (mức nông dân đòi bồi thường là 53,619 tỷ đồng). Tỉnh Đồng Nai có 5.064 hộ dân bị thiệt hại 1.601 tỷ đồng (mức nông dân đòi bồi thường là 119 tỷ đồng).

Sau khi có kết quả kiểm định trên, Bộ TN&MT và chính quyền, Hội Nông dân các địa phương bị thiệt hại đã liên tục gửi công văn yêu cầu Công ty Vedan bồi thường thiệt hại cho nông dân, ngư dân. Đáp lại, Công ty Vedan đã gửi công văn từ chối với lý do không chấp nhận kết quả kiểm định nói trên. Thay vì phải bồi thường, Công ty Vedan chỉ đồng ý “hỗ trợ” cho nông dân, ngư dân Đồng Nai 15 tỷ đồng, Bà Rịa - Vũng Tàu 10 tỷ đồng và Thành phố Hồ Chí Minh 7 tỷ đồng.  Trước thái độ bất hợp tác của Công ty Vedan, ngày 30-6, UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã tổ chức hội nghị với sự tham gia của Hội Nông dân, các cơ quan chức năng và Đoàn Luật sư của tỉnh, thống nhất cách thức, trình tự để kiện Công ty Vedan ra tòa vào trung tuần tháng 7. Cùng thời điểm này, Hội Nông dân Thành phố Hồ Chí Minh cũng tổ chức họp với các cơ quan chức năng, đề nghị UBND thành phố đồng ý cho Hội Nông dân kiện Công ty Vedan. Ông Nguyễn Văn Phụng, Chủ tịch Hội Nông dân Thành phố Hồ Chí Minh, bày tỏ: Khi khởi kiện, Hội Nông dân thành phố sẽ yêu cầu Công ty Vedan bồi thường đúng mức độ thiệt hại do công ty này gây ra cho nông, ngư dân là 107 tỷ đồng chứ không phải 45 tỷ đồng như đã thương lượng trong quá trình hòa giải.  Riêng Hội Nông dân tỉnh Đồng Nai thì đang tập hợp ý kiến của nông, ngư dân để làm đơn kiện trong thời gian tới.

Trả lời báo giới, các luật sư của Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh và Đoàn Luật sư tỉnh Bà Rịa - Vũng tàu đều thống nhất ý kiến: Các địa phương hoàn toàn có đủ căn cứ và điều kiện để kiện Công ty Vedan ra tòa án. Vấn đề là phải tiến hành các thủ tục khẩn trương bởi thời hạn khởi kiện sắp hết.

Đã gần hai năm trôi qua nhưng hàng vạn hộ dân sống ven sông Thị Vải vẫn chưa có lối ra trong việc tìm công ăn việc làm mới. Họ đang phấp phỏng đợi ngày Công ty Vedan hầu tòa và mong chờ công lý sẽ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình./.
 

Bài và ảnh:  THANH KIM TÙNG