Ô nhiễm lưu vực sông Cầu

Lưu vực sông Cầu nằm trọn trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đi qua các tỉnh Bắc Kạn, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Dương và Hà Nội. Đây là vùng có tốc độ phát triển cao, tập trung đông dân cư và giữ vai trò rất quan trọng cho sự phát triển chung của cả nước. Do tác động của quá trình phát triển kinh tế-xã hội, chất lượng môi trường nước ở lưu vực sông Cầu đang bị ô nhiễm ở mức báo động, đặc biệt gay gắt vào mùa khô. Kết quả quan trắc cho thấy, nước sông ô nhiễm nghiêm trọng do các chất hữu cơ, chất dinh dưỡng, các chất rắn, kim loại nặng… Theo Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Cầu, nếu không có các biện pháp ngăn chặn ô nhiễm, đến năm 2010, lượng nước thải đổ vào sông Cầu sẽ tăng khoảng 1,5 lần so với năm 2005, lúc đó sẽ đặc biệt nguy hiểm cho môi trường sống và sức khỏe của con người.

Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có nhiều đợt thanh tra, kiểm tra về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn các tỉnh trong lưu vực sông Cầu. Mới đây, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương thanh tra 23 cơ sở trên địa bàn tỉnh, kết quả cho thấy vẫn còn các cơ sở chấp hành Luật Bảo vệ môi trường mang tính hình thức như việc hoạt động không có giấy phép, không tuân thủ kiểm soát định kỳ 2 lần/năm, không vận hành liên tục hệ thống xử lý nước thải, khí thải…

Trước tình trạng ô nhiễm môi trường lưu vực sông Cầu gia tăng, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Cầu (gọi tắt là Ủy ban sông Cầu) từ năm 2007, nhưng thực tế hoạt động của Ủy ban chưa thật sự đáp ứng được yêu cầu. Nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động chỉ đạo, điều phối của Ủy ban chưa mang tính ràng buộc pháp lý, thành viên chủ yếu là kiêm nhiệm nên việc thực hiện trách nhiệm, quyền hạn còn nhiều hạn chế, nguồn kinh phí cho các dự án bảo vệ môi trường không được dồi dào. Sự phối hợp với các bộ, ngành địa phương còn lúng túng cũng là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng đó.

Để thực hiện mục tiêu ngăn chặn hoàn toàn mức độ gia tăng ô nhiễm cho sông Cầu vào năm 2012 như Ủy ban sông Cầu đề ra, công việc trước mắt là phải giám sát chặt chẽ nguồn thải gây ô nhiễm, thực hiện nghiêm đánh giá tác động môi trường. Những ngành nghề sản xuất gây ô nhiễm nghiêm trọng trên lưu vực sông cần phải được hạn chế. Về lâu dài, cùng với  tăng hiệu lực quản lý nhà nước thì cũng phải tính đến xã hội hóa nhiệm vụ bảo vệ môi trường, đa dạng hóa nguồn đầu tư, có cơ chế khuyến khích tham gia khắc phục, xử lý ô nhiễm lưu vực sông với mong muốn trả lại cảnh quan vốn có cho dòng sông Cầu.