Nỗi lo điện, nước

Khúc sông Hồng qua cầu Long Biên phía bờ bắc nội thành Hà Nội, giờ chỉ còn là một con lạch nhỏ (ảnh chụp sáng 6-1-2008).

Trắng xóa một vạt sông Hồng

Sông Hồng, đoạn qua cầu Long Biên (Hà Nội), được chia làm hai nhánh bởi “bãi giữa”. Hiện nay, đứng trên cầu Long Biên có thể nhận thấy nhánh sông bên bờ Bắc (nội thành Hà Nội) đang bị doi cát nuốt dần, chỉ còn thoi thóp một con lạch nhỏ. Thậm chí, có đoạn người dân có thể lội qua được. Nhánh sông bên phía bờ Nam (quận Long Biên) cũng bị xé nhỏ làm hai bởi một doi cát trắng xóa nổi ngày một cao. Các thuyền trưởng tàu, sà lan chở cát đi trên sông phải cắt mắt theo dõi điều khiển tàu đi chậm, đúng luồng lạch để tránh mắc cạn. Thỉnh thoảng lại có một ca nô cao tốc, cắm cờ ở mũi, vòng đi vòng lại vẻ như đang thăm dò mực nước.

Sáng qua (6-1), lần theo những con ngách nhỏ của xóm lao động ven sông, chúng tôi đi bộ xuống sông Hồng. Lòng sông rộng thênh thang, khô nứt nẻ. Nước cạn làm trụ cầu Long Biên trơ các cọc sắt vốn thường ngày vẫn chìm sâu dưới dòng nước. Xóm nghèo sống trên sông giờ đã bị “kéo” theo dòng nước rút ra xa bờ cả trăm mét. Bà Lương Cơ, chủ một hộ sống trên sông cho biết, chưa năm nào nước sông xuống thấp thế này. Cách đây mấy hôm, cả nhà đi làm đến 1 giờ sáng, về đã thấy nhà mình nằm trơ trỏng trên cạn vì nước sông rút quá nhanh. Bà cho biết, lắm hộ dân trên sông ban đêm cứ thấp thỏm, không dám ngủ, thấy nước rút là phải kéo “nhà” theo vì lo mắc cạn.

Bãi giữa sông Hồng loang lổ những vạt ruộng ngô, khoai, cây vụ đông vừa được thu hoạch, xen kẽ rau mới trồng. Chị Lan, chủ một thửa đất canh tác tại đây cho biết, thời điểm này những năm trước các giếng khoan đều cung cấp đủ nước tưới nhưng hiện nay bơm chưa đầy một giờ thì hết sạch nước. Để có nước tưới cho rau, nhiều hộ dân phải góp nhau mua ống nhựa nối thành những đường ống dài 200-300m hút nước sông Hồng lên.

Công ty cổ phần Quản lý đường sông số 6 (Cục Đường sông Việt Nam) cho biết, do mực nước sông Hồng đang xuống thấp nên chỉ có tàu trọng tải dưới 200 tấn đi lại được. Cục Đường sông đã chỉ đạo Công ty Xếp dỡ đường thủy nội địa Hà Nội tiến hành nạo vét sông Hồng tại Bắc Biên.

Nỗi lo nước tưới vụ Đông Xuân

Theo ông Trần Ái Quốc - Trưởng phòng quản lý tưới tiêu Cục Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)-mực nước sông Hồng tại Hà Nội những ngày qua chỉ còn 1,4 -1,5m, thấp nhất trong chuỗi số liệu quan trắc cùng thời kỳ trong hơn 100 năm qua. Tình hình sẽ bi đát hơn vào tháng 2 và 3-2008, bởi khi đó, theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, mực nước sông Hồng tại Hà Nội có thể tụt xuống chỉ còn 1,2m. “Các tỉnh đồng bằng sông Hồng lại đang đứng trước nguy cơ 5 năm liên tiếp phải đối mặt với vụ đông xuân khô hạn gay gắt”, ông nhận định. Theo Cục Thủy lợi, nguyên nhân của tình hình này là do lượng mưa của năm 2007 thấp hơn trung bình nhiều năm, chỉ đạt 80-85%, dòng chảy các sông cũng như mực nước các hồ chứa giảm 20-40%...

Ông Phạm Đức Thăng- Giám đốc công ty công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải-lo lắng: “Mực nước sông Hồng hai hôm nay là 1,5m. Cách đây mấy ngày có lúc xuống chỉ còn 90cm. Trong khi đó, thiết kế mực nước của cửa cống Xuân Quan để lấy nước từ hệ thống sông Hồng là 1,85 m. Vì thế, thời gian này, công ty quyết định đóng cửa cống Xuân Quan, lấy nước từ cửa cống Cầu Xe- An Thổ để ngăn không cho nước từ nội đồng chảy ngược ra sông Hồng.” Ông Thăng cho biết thêm: “Hiện nay đã chuẩn bị vào vụ mới, rất cần lấy nước vào đồng, nếu mực nước cứ tiếp tục thấp thế này thì gay quá. Chúng tôi kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn bàn bạc với Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN), xả nước ở hồ Hòa Bình cho đạt mực nước từ 2,3 đến 2,5 m thì mới đủ lấy vào hệ thống. Hiện nay, công ty đang nạo vét kênh mương để sẵn sàng lấy nước từ hệ thống sông Hồng đạt hiệu quả cao nhất”.

Theo Cục Thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sản lượng gạo của vùng đồng bằng trung du Bắc Bộ phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nước sông Hồng và Thái Bình, trong đó có việc điều tiết của các hồ Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang. Thời điểm nông dân lấy nước gieo cấy đã cận kề (từ 5-1 đến 28-2-2008), nhưng nguồn nước tại sông Hồng và sông Thái Bình đều xuống thấp kỷ lục. Nếu tình hình không được cải thiện, khoảng 200.000 ha lúa đồng bằng trung du Bắc Bộ sẽ thiếu nước.

Miền Bắc có thiếu điện?

Hồ Hòa Bình hiện duy trì ở mức 113 m nước, kém cùng kỳ năm ngoái khoảng 3 m. Trong khi đó, theo nhận định của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn, từ nay đến hết tháng 4, lượng mưa ở Bắc Bộ sẽ còn thấp hơn trung bình nhiều năm. Để đủ nước gieo cấy, Cục Thủy lợi đã có văn bản đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tăng lượng xả của hồ Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang. Mục đích là bổ sung nước cho hạ du sông Hồng - Thái Bình, bảo đảm mực nước tại Hà Nội trong 3 đợt làm đất đại trà ổn định từ 2,5m trở lên; thời gian lấy nước và thời kỳ tưới dưỡng ổn định từ 2,2m trở lên. Tuy nhiên, tại công văn trả lời ngày 18-12, EVN dự kiến chỉ tăng xả nước các hồ thủy điện trong hai đợt và chỉ bảo đảm mực nước trên sông Hồng tại Hà Nội là 2,3 m. Không đồng ý với cách làm này, ngày 27-12, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phải có văn bản đề nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công thương, Tập đoàn điện lực Việt Nam thực hiện xả nước 3 đợt, bảo đảm lượng nước làm đất gieo cấy.

Trong khi các cơ quan còn chưa thống nhất, ngày 28-12, Thủ tướng đã ra chỉ thị yêu cầu EVN rà soát lại tình hình trữ nước ở các hồ chứa thủy điện, có kế hoạch điều tiết nguồn nước hợp lý (lên kế hoạch điều độ từng tuần, từng tháng, từng quý) để đảm bảo việc phát điện và cấp nước phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân năm 2008 có hiệu quả. Cụ thể, Thủ tướng yêu cầu EVN phối hợp với Bộ Nông nghiệp thực hiện xả nước phục vụ đổ ải 3 lần, bảo đảm mức nước sông Hồng tại Hà Nội là 2,3 m.

Trong cuộc họp triển khai nhiệm vụ năm 2008 của Bộ Công thương, đại diện của EVN cam kết cơ bản sẽ cung ứng đủ điện cho mùa khô này. Vị đại diện này cho biết thời gian qua, EVN đã vận hành thêm một số nhà máy và mua điện của Trung Quốc với tổng công suất là 1300MW. Theo tính toán của EVN, dự kiến, nhu cầu điện năm 2008 là 79,5 tỷ Kwh. Trong đó nhu cầu điện cho mùa khô là 31,3 tỷ Kwh. EVN đang trong quá trình đưa vào sử dụng 4 nhà máy mới với tổng công suất thiết kế là 2952MW.

Tuy nhiên, theo tính toán của một số chuyên gia thì nguy cơ thiếu điện vẫn hiện hữu bởi tốc độ xây dựng các nhà máy điện hiện chưa đáp ứng được tốc độ phát triển của nền kinh tế. Hơn nữa, nhiều nhà máy tại Việt Nam dùng công nghệ lạc hậu phải lãng phí hơn 20% đơn vị năng lượng để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm.

Bài và ảnh: HỒ QUANG PHƯƠNG