QĐND -  “Chúng tôi không bao giờ từ bỏ và sẽ cố gắng hết sức để có thể hỗ trợ Việt Nam tìm được những người con yêu quý của mình”, ông Giắc G. Đi-vin (Jack G.Devine), Phó chủ tịch toàn quốc Hội cựu chiến binh Mỹ tham chiến tại Việt Nam (VVA) đã nói vậy khi trân trọng trao cho phía Việt Nam 5 bộ hồ sơ mà các cựu binh Mỹ cung cấp về nơi chôn cất liệt sĩ Việt Nam trong chiến tranh.

Theo ông Đi-vin, 5 bộ hồ sơ được trao cho phía Việt Nam hôm 24-3 là những bộ hồ sơ mới nhất trong chương trình “Sáng kiến cựu chiến binh” của VVA. Mỗi bộ hồ sơ lần này có từ 2 đến 47 trường hợp, gồm bản đồ và mô tả về nơi chôn cất các liệt sĩ Việt Nam do các cựu binh Mỹ cung cấp. Đây cũng là kết quả của việc chiếu phim về chuyến thăm Việt Nam của đoàn cách đây một năm. Sau khi chiếu trên truyền hình, bộ phim đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo khán giả Mỹ, trong đó có các cựu chiến binh từng tham chiến ở Việt Nam.

Ông Giắc Đi-vin trao cho ông Vũ Xuân Hồng, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam hồ sơ về nơi chôn cất các liệt sĩ Việt Nam

 

Chính vì thế, trong chuyến thăm Việt Nam lần này VVA sẽ thực hiện phần 2 bộ phim tài liệu về quá trình thu thập hài cốt quân nhân của cả Việt Nam và Mỹ, qua đó tác động đến người dân Mỹ về quá trình hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng hòa bình và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước. Ngoài ra, điều đó cũng góp phần để khán giả và các cựu chiến binh Mỹ hiểu về thực tế ở Việt Nam hiện nay, cũng như tăng cường niềm tin giữa hai bên trong việc thu thập thêm các thông tin liên quan đến bộ đội Việt Nam hy sinh trong chiến tranh. “Những người Mỹ đã xem phần một của bộ phim tài liệu này tha thiết muốn biết người dân Việt Nam suy nghĩ như thế nào về những điều chúng ta cùng làm. Vì vậy, chúng tôi tiếp tục làm phần 2 để người Mỹ có thể hiểu cảm nhận của chính các bạn”, ông Đi-vin nói.

Ông Đi-vin cũng cho biết, ông tin vào những thông tin vừa trao cho phía Việt Nam và qua đó có thể tìm được những chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh. Trong chuyến thăm Việt Nam lần này, đoàn sẽ tham gia vào hành trình tìm mộ liệt sĩ từ miền Nam trở ra Thừa Thiên-Huế. “Chúng tôi liên lạc với tất cả các hội viên, hỏi về các trận chiến họ đã tham dự, tìm hiểu xem họ còn giữ được các nhật ký, những bức ảnh, thông tin về các binh lính phía Việt Nam hay không. Có rất nhiều trường hợp chúng tôi thu được thông tin chính xác về các mộ chí”, ông Đi-vin giải thích. Các di vật thu được sau đó sẽ được chuyển lại cho gia đình các liệt sĩ. Từ năm 1994 đến nay, VVA đã cử 23 đoàn của Chương trình “Sáng kiến cựu chiến binh” sang thăm Việt Nam, chuyển giao cho phía ta thông tin liên quan đến gần 9.700 trường hợp bộ đội Việt Nam hy sinh, mất tích trong chiến đấu, giúp Việt Nam tìm kiếm, quy tập hài cốt của gần 1000 liệt sĩ. Đặc biệt, năm 1994, trong chuyến đi đầu tiên, nhờ vào thông tin của một cựu chiến binh, VVA đã giúp Việt Nam phát hiện được một ngôi mộ tập thể của 350 bộ đội ở Tây Ninh. Ngược lại, phía Việt Nam cũng cung cấp thông tin hỗ trợ VVA tìm hài cốt các lính Mỹ mất tích trong chiến tranh, như ở Khâm Đức (Quảng Nam), nơi có nhiều binh sĩ Mỹ tử trận.

Việc thu thập thông tin thật không dễ dàng, thậm chí có thể nói là rất khó khăn. Cùng với thời gian, trí nhớ của các cựu binh cũng kém đi, nhiều người đã qua đời, hoàn cảnh địa hình của những nơi từng diễn ra các trận đánh cũng đã thay đổi. Có nơi trước kia là cánh đồng nay đã trở thành làng mạc. Vì thế, để có được ngần này tư liệu, cá nhân ông Đi-vin cũng như các thành viên VVA đều phải rất thận trọng và mất rất nhiều thời gian xác minh địa điểm, thời gian và con người để có thể đi đến kết luận cuối cùng.

Ông Uy-li-am Đắc-cơ (William Duker), cố vấn đặc biệt của Chủ tịch VVA, cho biết: “Ký ức không phải bao giờ cũng chính xác. Trong nhiều trường hợp, chúng tôi phải dựa vào các bức ảnh chụp địa hình trận đánh từ các máy bay trinh sát khi đó. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng công nghệ hiện đại như vệ tinh định vị”. VVA còn thông qua các hội nghị trên toàn quốc, những cuộc tiếp xúc với cộng đồng, các kênh báo chí để kêu gọi sự hỗ trợ của các cựu binh bên ngoài hội và dân chúng. “Chúng tôi quảng bá về sự hợp tác của phía Việt Nam và những trường hợp các hài cốt binh lính Mỹ được trả về cho gia đình họ để giành cảm tình của dân chúng. Tác giả Nelson DeMille từng viết một cuốn sách rất thành công Up Country, giúp cho nhiều người dân biết đến chương trình của chúng tôi. Trong cuốn sách có đăng một bức thư tình cảm động của một người lính Việt Nam đã hy sinh”, ông Đắc-cơ nói. “Đây là trường hợp hiếm có khi các cựu binh ở cả hai phía hợp tác với nhau sau cuộc chiến, xóa bỏ hận thù để cùng giúp nhau tìm kiếm mộ những người đã khuất, vì không ai biết rõ hơn họ về điều gì đã xảy ra sau các trận đánh”.

Cả ông Đi-vin và ông Đắc-cơ đều chia sẻ rằng, lúc đầu họ làm công việc cung cấp thông tin liên quan tới hậu quả cuộc chiến này chỉ là để xóa đi sự ám ảnh của chiến tranh, phần nào vì trách nhiệm, tìm sự thanh thản trong tâm hồn. Sau càng làm, càng thấy đây là vấn đề nhân đạo, ứng xử đạo lý giữa con người. “Sau bao nhiêu năm, nó đã trở thành vấn đề tâm linh, nhu cầu tinh thần của chúng tôi”, ông Đắc-cơ nhấn mạnh. “Khi công việc của chúng tôi đem lại nhiều hiệu quả thì sự lan tỏa càng lớn. Có nhiều người Mỹ trước đây không bao giờ muốn nói tới cuộc chiến, không bao giờ trao đổi về vấn đề này thì giờ đã ngồi xuống chia sẻ những thông tin, chia sẻ những kỷ vật chiến trường, từ đó giúp ích nhiều cho công việc của chúng tôi”.

Ông Đi-vin nói rằng, cá nhân ông và các thành viên VVA sẽ cố gắng hết mức có thể, chừng nào còn cố được thì còn làm, để cung cấp cho Việt Nam càng nhiều thông tin chính xác càng tốt. Để làm gì?-Đi-vin nói, đó là cách để giúp đỡ lẫn nhau, để mỗi bước chân trở lại không phải cúi mặt vì một sự hổ thẹn vẫn giấu trong lòng và trên hết “bằng những hoạt động của mình, chúng tôi muốn góp phần thay đổi nhận thức của người dân hai nước về nhau theo hướng ngày càng tích cực”. “Những gì chúng tôi đang làm sẽ còn tiếp tục kể cả sau khi chúng tôi chết đi. Con cháu sẽ làm tiếp công việc của chúng tôi”, Đi-vin khẳng định.

Bài và ảnh: Thu Trang và Tuấn Việt