QĐND - Vừa qua, Viện Công nhân - công đoàn (Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam) thực hiện khảo sát tại 90 doanh nghiệp tư nhân ngành dệt may, giày da, chế biến, giao thông vận tải, xây dựng, cơ khí, dịch vụ thương mại ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Phú Thọ, Hải Phòng, Hải Dương, Nghệ An, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Dương, Đồng Nai. Kết quả khảo sát cho thấy: So sánh với mức sống tối thiểu để bảo đảm người lao động (NLĐ) có thể tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng sức lao động thì mức chi tiêu của NLĐ trong khu vực tư nhân đều thấp hơn rất nhiều. Chính vì vậy, rất nhiều lao động, đặc biệt là lao động dệt may và giày da phải làm thêm giờ mới có thể trang trải cuộc sống…

Một bữa ăn đạm bạc của công nhân ở Khu công nghiệp Gián Khẩu, tỉnh Ninh Bình.

Theo khảo sát, vì tiền lương tối thiểu của NLĐ trong loại hình doanh nghiệp này chỉ bằng 60% mức sống tối thiểu đã khiến NLĐ thắt chặt chi tiêu. Các con số thống kê từ khảo sát chỉ ra, chi tiêu thực phẩm bình quân cao nhất là của nhóm người độc thân cũng chỉ là 1,3 triệu đồng/tháng. Nhóm thấp nhất lại là nhóm lao động có từ 2 con trở lên với mức chi khoảng 700.000 đồng/tháng. Với mức chi này cho thực phẩm thì bình quân mỗi người ăn khẩu phần chỉ đạt từ 20 đến gần 45.000 đồng/người/ngày. Mức này là quá thấp để duy trì tái tạo sức lao động và gần như khó có thể cung cấp đủ lượng calo trong một ngày. Kết quả chung cho thấy, mức chi phí trung bình của NLĐ cho cuộc sống hằng ngày ở khu vực I là hơn 2,8 triệu đồng/người/tháng chỉ bằng 94,7% so với mức chi tiêu tối thiểu để bảo đảm NLĐ tái tạo lại sản xuất (Mức sống tối thiểu là hơn 3 triệu đồng do Viện Công nhân, công đoàn tính toán); tương tự khu vực II chỉ bằng 67,1%, khu vực III là 63,8% và khu vực IV là 48,2%. Chính vì phải thắt chặt chi tiêu cho nên có tới 60,2% tổng số NLĐ được khảo sát đều cho biết không bao giờ biết đến các chương trình giải trí hay du lịch.
Để bù cho việc chi tiêu, hầu hết NLĐ đều phải làm thêm giờ. Ngoài thời gian làm việc tại doanh nghiệp, có tới 30% NLĐ cho biết họ phải làm thêm để kiếm tiền trang trải cho cuộc sống. Tỷ lệ NLĐ làm thêm giờ cao nhất là ngành giày da chiếm tới 71,8%, tiếp đó là ngành dệt may chiếm tới 51,5%. Trong hoàn cảnh lương thấp, buộc công nhân phải thường xuyên tăng ca để có thêm thu nhập, bù đắp các khoản còn thiếu. Do tiền lương thấp, công nhân xem bữa ăn giữa ca là bữa chính, là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng chủ yếu để tái tạo sức lao động nên thường đấu tranh đòi hỏi chất lượng bữa ăn giữa ca phải cao hơn; công nhân thường đấu tranh đòi tăng tiền thưởng cuối năm để có tiền lo Tết; công nhân cũng dễ bỏ việc khi có doanh nghiệp khác tuyển lao động dù mức lương cao hơn chỉ từ 10.000 đến 20.000đ/tháng.

Theo ông Đặng Quang Điều, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, sau khi Luật Doanh nghiệp ban hành năm 2005, bình quân mỗi năm có 70.000 doanh nghiệp được thành lập, trong đó hơn 70% là doanh nghiệp tư nhân hoặc vốn tư nhân. Điều này tạo ra việc làm mới nhưng đời sống, việc làm, thu nhập của NLĐ khu vực tư nhân vẫn còn rất nhiều khó khăn và chưa được quan tâm đúng mức. Chính vì vậy, Chính phủ cần có những quan tâm hơn nữa tới đời sống NLĐ. Chính phủ cần công bố mức sống tối thiểu hằng năm đối với NLĐ theo các vùng. Theo quy định của Bộ luật Lao động, nhu cầu mức sống tối thiểu là căn cứ để công bố, điều chỉnh mức tiền lương tối thiểu, nhưng nhiều năm qua chỉ công bố tiền lương tối thiểu mà chưa công bố mức sống tối thiểu của NLĐ. Bên cạnh đó, cần có quy định về nguyên tắc xây dựng thang, bảng lương và định mức lao động ở khu vực doanh nghiệp, khu vực ngoài Nhà nước, đồng thời bắt buộc các doanh nghiệp phải xây dựng thang, bảng lương và định mức lao động và đăng ký tại cơ quan quản lý lao động địa phương. Cùng đó, cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra việc thực hiện chính sách tiền lương, các chế độ BHXH, an toàn vệ sinh lao động, phụ cấp, trợ cấp và xử nghiêm minh đối với các doanh nghiệp vi phạm các quy định của pháp luật về tiền lương với NLĐ.

Bài và ảnh: Văn Lý